Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-08-31T23:49:53.971109+00:00

Muxaddes Kitap: Zabur

Muxaddes Kitap: Zabur

1. Alǵí sóz

1. Zabur

1. Qosímsha Materiallar

MUXADDES

KITAP

Muxaddes Kitaptı awdarıw Institutı

2022

MUXADDES KITAP

Qaraqalpak tilindegi Muxaddes Kitaptıń elektron hám audio nusqaların Muxaddes Kitaptı awdarıw Institutınıń saytınan júklep alıwǵa boladı: https:
ibt.org.ru/media?id=KRK/latn

Sózliktegi súwretlemeler:

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society 1954, 1967, 1972

Sızılmalar hám súwretlemeler:

Muxaddes shatır; Patsha Sulayman qurdırǵan Ibadatxana

© ÓzMKJ, 2006

Patsha Hirod qurdırǵan Ibadatxana joybarı Iysa Masiyx dáwirinde

Patsha Hirod qurdırǵan Ibadatxana Iysa Masiyx dáwirinde

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society 1954, 1967, 1972

Kartalar:

© UBS, 1994; © UBS 1999; © B & H Publishing Group, 1998;

© Lion Hudson PLC, 2004

ISBN 978-5-93943-310-5

© Институт перевода Библии, 2022

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Alǵí sóz

Alǵí sóz

Sizlerge Muxaddes Kitaptıń qaraqalpaq tiline awdarılǵan barlıq kitabın usınıp atırmız. Muxaddes Kitap 66 kitaptan ibarat bolıp, grek tilinde Bibliya dep ataladı hám bul «kitaplar» degen mánini bildiredi. Usı kitaplardıń bazıları «Tawrat», «Zabur» hám «Injil» atamaları menen xalqımız arasında keńnen tanılǵan.

Muxaddes Kitap – bul insan tariyxındaǵı eń ullı kitaplardıń biri bolıp, áyyemgi xalıqlardıń ómiri haqqında ayrıqsha túsinik beredi. Sonday-aq, bul tariyxıy bahalı dokumentten de joqarı, óytkeni Muxaddes Kitap Qudaydıń insanlar menen bolǵan qarım-qatnası, Qudaydıń Ózi haqqında ashıp beriwi hám Óziniń erkin bildiriwi tuwrısındaǵı jazıwlar. Bul Kitap adam bolıp tuwılǵan Qudaydıń Sóziniń ómiri hám tálimi haqqında gúwalıqtı usınadı. Muxaddes Jazıwdıń tolıq mánisi tariyxıy yadnama sıpatında yamasa ádebiylik usılına baha beriw ushın oqıytuǵınlarǵa ashılmaydı, al onı Jaratıwshımız Óz xalqına ne aytatuǵının biliwdi qálep oqıǵanlar ushın ashıladı.

Muxaddes Kitap eki bólimnen: Eski Kelisimnen hám Jańa Kelisimnen ibarat.

Eski Kelisim 39 kitaptan ibarat bolıp, áyyemgi evrey hám aramey tillerinde jazılǵan. Kóplegen alımlardıń pikiri boyınsha, Eski Kelisim kitapları b. e. sh. dáwirde, yaǵnıy Iysa tuwılmastan aldınǵı dáwirde bir yarım mıń jıl dawamında jazılǵan. Eski Kelisimniń áyyemgi evreyshe teksti bizlerdiń dáwirimizge deyin jetip kelgen, sebebi áyyemgi qoljazbalar muqıyatlı túrde kóshirilip, áwladtan-áwladqa jetkerip berilgen.

Eski Kelisim – bul áyyemgi kitaplardıń jıynaǵı bolıp, tek ǵana diniy kitaplar emes, al mádeniyat hám tariyxtı óz ishine alıp, Qudaydıń Izrail xalqı menen bolǵan qarım-qatnasın sáwlelendiredi. Bular yahudiyler ushın da, masiyxıylar ushın da muxaddes kitaplar bolıp esaplanadı. Birinshi bes kitap «Tawrat», al bazıda «Muwsanıń bes kitabı» dep ataladı, sebebi Quday Ózi tańlaǵan Izrail xalqına Muwsa arqalı Óz nızamların jiberedi. Tawrattıń birinshi kitabında Qudaydıń dúnyanı hám ondaǵı barlıqtı jaratqanı haqqında hám Qudaydıń buyrıǵın buzıp, adamzattı gúnaǵa batırǵan Adam-ata menen Hawa-eneni jaratqanı haqqında sóz etiledi. Tawrattıń keyingi tórt kitabında Izrail xalqınıń Mısır jerinde 400 jıl dawamında qullıqta azap shegiwi, qullıqtan azat bolıwı, Quday wáde qılǵan Qanan jerine qaray jol júriwi hám Qudaydıń Muwsa arqalı bergen Muxaddes Nızamları menen baslı buyrıqları haqqında aytıladı. Usıdan keyingi kitaplarda izraillılardıń ózlerine wáde qılınǵan Qanan jerin basıp alıwı, ol jerdegi izraillılardıń ómiri, Izrail patshalarınıń alıp barǵan urısları, olardıń tabısları hám jeńilisleri haqqında sóz etiledi.

Eski Kelisimde biyler, Izrail patshalıǵındaǵı payǵambarlar, basqa xalıqlar menen baylanıslı waqıyalar haqqında aytılǵan tariyxıy kitaplar menen birge, násiyat, poema hám keleshek haqqında jazılǵan payǵambarshılıq kitapları da bar. Payǵambarshılıq kitaplarında Qudaydıń Óz sózine sadıqlıǵı aytıladı. Izrail xalqı Qudaydan alıslaǵanda eskertilip, keleshekte bolatuǵın tań qalarlıq hám qorqınıshlı waqıyalar haqqında aldın ala sóz etiledi. Jáne de, bul kitaplarda Qudaydıń Óz xalqın qayta tiklew ushın bergen wádesi hám xalıqtıń keleshektegi úmiti haqqında da aytıladı.

Eski Kelisim jáne de, Zabur kitabın óz ishine aladı. Bul kitap Qudaydı alǵıslaw jırlarınan, qosıq qatarlarınan, duwa hám jalbarınıwlardan ibarat. Sonıń menen birge, Ayup, Sulaymannıń hikmetleri, Wazshı kitapları tereń filosofiyalıq pikirlerden, danalıq hám aforizm, yaǵnıy ótkir sózlerden, aqıl hám násiyatlardan ibarat.

Jańa Kelisim, yaǵnıy Injil 27 kitaptan ibarat bolıp, bular áyyemgi grek tilinde Iysa Masiyx tuwılǵannan keyingi dáwirde, b. e. I ásiriniń aqırına deyin jazılǵan. Áyyemgi qoljazbalar muqıyatlı túrde kóshirilip, áwladtan-áwladqa jetkerip berilgenlikten, házirgi dáwirge jetip kelgen. Jańa Kelisimniń birinshi tórt kitabı Xosh Xabardan ibarat bolıp, onda dúnyanıń Qutqarıwshısı Iysa Masiyxtıń ómiri, tálimi, ólimi, qayta tiriliwi hám aspanǵa kóteriliwi haqqında sóz etiledi. Keyin Elshilerdiń isleri kitabında Iysa aspanǵa kóterilgennen soń masiyxıy jámáátleriniń birinshi jılları hám Onıń shákirtleriniń Xosh Xabardı Rim imperiyası boylap qalay járiyalap baslaǵanı haqqında aytıladı. Bunnan soń Masiyxtıń elshileri tárepinen masiyxıylar jámáátlerine hám ayırım adamlarǵa qarata jazılǵan xatlar orın alǵan. Xatlarda elshiler iseniwshilerdi isenimde bekkem bolıwǵa jigerlendiredi hám Qudayǵa ılayıqlı ómirde jasawdıń jol-jorıqların kórsetip, úgit-násiyatlar beredi. Jańa Kelisimniń aqırǵı kitabı – bul Yuxanǵa Quday tárepinen kórsetilgen Ayan. Bunda Quday Ózine qarsı turǵan kúshti jeńip shıǵıwı, Masiyxtıń aqırette jer júzine qayta keliwi, dúnyanıń húkim etiliwi hám dúnyanıń aqırı haqqında astarlı sózler menen bayan etiledi.

Muxaddes Kitapta bayan etilgen kóp waqıyalar batıs Aziyada bolıp ótken bolsa da, ondaǵı biybaha hikmetler dúnya boylap jayılıp, kóp xalıqlardıń mádeniyatın bayıttı. Adamzat tariyxında basqa kitaplarǵa qaraǵanda Muxaddes Kitap kóp tillerge awdarılǵan. Tolıq Muxaddes Kitap búgingi kúnge deyin 700 den aslam tillerge, al ishindegi bazı kitaplar shama menen 3500 tilge awdarılǵan.

Qolıńızǵa uslap turǵan bul awdarma Muxaddes Kitaptı Awdarıw Institutı (IBT) menen awqamlas toparı tárepinen awdarılıp, tekseriwden ótkerildi. Bul úlken isti ámelge asırıw ushın jıllar dawamında kóplegen adamlar óz waqıtların ayamay, tınımsız miynet qıldı. Tek ǵana awdarıwshılar emes, al redaktorlar, filolog hám bir neshe til mamanları jazıwlardıń sapalı bolıwı ushın járdem berdi.

Jańa Kelisim, Jaratılıs, Rut, Ester, hám Yunus kitapları aldın da basıp shıǵarılǵan edi. Tolıq Muxaddes Kitapqa kirgiziw ushın bul kitaplar qayta kórip shıǵıldı.

Muxaddes Jazıwdı túsiniwge járdem beriw ushın, Muxaddes Kitaptıń artqı bóliminde sózlik, súwretlemeler, kartalar, diagrammalar hám taǵı da basqa qosımsha materiallar berilgen. Solardıń ishinde áyyemgi qoljazbalardaǵı ayırmashılıqlardı kórsetetuǵın dizim de bar. Muxaddes Kitaptıń tekstlerinde berilgen juldızshalar (*) usı dizimge silteme beredi.

Jáne de, elektron túrindegi Muxaddes Kitaptı internettegi https:
ibtrussia.org/en/media?id=KRK/cyrl saytınan taba alasız. Bul elektron oqıw quralların kompyuter hám uyalı telefon sıyaqlı úskenelerge júklep alıp, olardan paydalanıwıńızǵa boladı.

Muxaddes Kitaptı Awdarıw Institutı (IBT) Kitaplar Kitabın qaraqalpaq tilinde baspaǵa tayarlaw ushın qatnasqanlardıń hámmesine óz minnetdarshılıǵın bildiredi.

Bizlerdiń úmitimiz hám duwamız mınadan ibarat: bul awdarma qaraqalpaq xalqına Qudaydıń dawısın, Qudaydıń Xosh Xabarınıń tolıqlıǵın jetkerip, adamlardıń Oǵan iseniwine hám usı Xosh Xabar boyınsha ómir súriwine járdem beredi.

Quday Taalaǵa shúkirler aytamız hám minnetdarshılıǵımızdı bildiremiz. Jalǵız Qudayǵa alǵıs-maqtawlar bolsın!

Zabur

Zabur

1. Alǵí sóz

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

67

68

69

70

71

72

73

74

75

76

77

78

79

80

81

82

83

84

85

86

87

88

89

90

91

92

93

94

95

96

97

98

99

100

101

102

103

104

105

106

107

108

109

110

111

112

113

114

115

116

117

118

119

120

121

122

123

124

125

126

127

128

129

130

131

132

133

134

135

136

137

138

139

140

141

142

143

144

145

146

147

148

149

150

Alǵí sóz

Zabur

Kitap haqqında maǵlıwmat

Zabur kitabı Qudayǵa baǵıshlanǵan hár túrli mazmundaǵı jırlardıń jıynaǵı. Olardı bazıda qosıq qılıp saz benen aytqan, bazıda bolsa jalǵız yamasa bir topar bolıp duwa etiw sıpatında aytqan. Kitap 150 jırdan ibarat, jırlardıń kópshiligin patsha Dawıt jazǵan.

Jırlarda evreyshe qosıqlardıń parallelizm dep atalǵan usılı keń qollanılǵan. Ádette bul usıl qanday da bir pikirdi tastıyıqlaw, oǵan pát beriw yamasa qosımsha mánini túsindiriw maqsetinde isletiledi.

Muxaddes Kitap ishindegi kóp kitaplardıń baslı temaları jırlarda óz súlderin tabadı. Bul temalar – alǵıs qosıǵı, alǵıs-maqtawlar, úmit, isenim, gúnanıń aqıbetindegi qayǵı, Qudaydıń sadıqlıǵı hám járdemi. Barlıq jırlardıń tiykarǵı mánisinde Qudayǵa bolǵan kúshli isenim, Oǵan degen haqıyqıy húrmet-izzet jatadı. Jırlardıń avtorları ózleriniń haqıyqıy ishki sezimlerin bildirip, Qudaydı sheksiz miyrim-shápááti ushın alǵıslaydı, qıyınshılıq jaǵdaylarda bolsa júreklerindegi dártlerin tógip saladı.

Iysa Masiyx waz aytqanda hám tálim bergende jırlardan paydalanǵan. Jańa Kelisim avtorları da jırlardıń bazıların óz kitaplarında qollanıp jazǵan. Birinshi masiyxıylar da sıyınǵanda, tálim bergende hám Iysa Masiyx haqqındaǵı Xosh Xabardı basqalarǵa aytıp bergende jırlardan paydalanǵan.

1

1^1Qanday baxıtlı mınaday adam:

Napáklerdiń másláháti menen júrmeytuǵın,

Gúnakarlardıń jolına ayaq baspaytuǵın,

Surbetlerdiń arasında otırmaytuǵın+.

2Al ol Jaratqan Iyeniń kórsetpelerinen ráhátlener,

Kúni-túni kórsetpeleriniń ústinde oy juwırtar+.

3Ol aǵın suw boyına egilgen miywe aǵashına megzer,

Miywesin óz máwsiminde berer,
Japıraqları quwrap qalmas,
Ol ne islese de, tabısqa eriser+.

4Al napákler bolsa bunday emes,

Olar samal ushırǵan qawıqqa uqsar+.

5Sonıń ushın ádillik bolǵan jerde napákler tura almas,

Haqlardıń jámiyetinde gúnakarlarǵa orın bolmas.

6Jaratqan Iye haqlardıń jolın gúzeter,

Al nahaqlardıń jolı ólimge jetekler+.

2

2^1Ne ushın kóterilis qıladı milletler?

Nege biyhuda jobalar dúzedi xalıqlar+?

2Jaratqan Iyege hám Onıń maylaǵan patshasına,

Qarsı sap tartıp turar jer júzindegi patshalar,

Til biriktirip, bılay deydi húkimdarlar:+
3«Sındırayıq olardıń salǵan kisenlerin,
Ílaqtırayıq moynımızdaǵı buǵawların».

4Kókte otırǵan Iye bolsa,

Olardı masqaralap, ústinen kúler+.

5Keyin Ol ashıwlanıp, olardı eskerter,

Ǵázebi menen qorqınıshqa salıp, bılay der:

6«Men muxaddes tawım bolǵan Sionǵa,

Ózimniń patshamdı otırǵızdım»+.

7Jaratqan Iyeniń qararın járiya qılaman:

Ol maǵan bılay dedi:

«Sen Meniń ulımsań,

Búgin Men saǵan Áke boldım+.

8Sora Mennen, xalıqlardı qolıńa beremen,

Iyeligińe jer júziniń tórt tárepin tapsıraman.

9Temir hasa menen olardı urıp ezeseń,

Ílay ıdıstay etip, sındırasań»+.

10Háy patshalar, aqıl menen is tutıń!

Háy dúnyadaǵı húkimdarlar, sabaq alıń!

11Qorqıw menen Jaratqan Iyege xızmet etiń,

Múláyimlik penen shadlanıń+.

12Onıń ulınıń aldında bas iyiń,

Bolmasa, Onıń ǵázebi qaynar,

Sizler de ómir jolıńızda birden joq bolarsız.

Onıń qáhári tez lawlap janar.

Qanday baxıtlı Onnan pana tapqanlar!+

3

3^1Dawıttıń óz ulı Abshalomnan qashqan waqıtta[*] jazǵan jırı+

2Jaratqan Iye, sonshelli kóp dushpanlarım,
Maǵan qarsı bas kóterip atır kóp adam!+
3Kópler men haqqında:

«Qudaydan oǵan qutqarılıw joq», – dep aytar+. Selah[*]

4Biraq Sen Jaratqan Iye, meniń qalqanımsań,

Meni dańqqa bólep, basımdı joqarı kótereseń+.

5Járdem sorap, Jaratqan Iyege jalbarınaman,

Juwap berer Ol maǵan muxaddes tawınan+. Selah

6Jaratqan Iye meni qorǵaǵanı sebepli,

Jataman, uyıqlayman, jáne aman-esen turaman+.

7Hár tárepten qorshap turǵan,

On mıńlaǵan jawlardan qorqpayman+.

8Jaratqan Iye, tur,
Qudayım, meni qutqar!
Sen barlıq dushpanlarımnıń júzine urdıń,
Jawızlardıń tislerin sındırdıń+.
9Qutqarılıw Jaratqan Iyeden keler,
Xalqıńnıń ústine jawsın bereketiń!+ Selah

4

4^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Tarlı saz ásbaplar menen aytılatuǵın Dawıttıń jırı+

2Meniń huqıqımdı qorǵawshı Quday!

Jalbarınǵanımda juwap ber maǵan!

Qıyınshılıqta qalǵanımda, meni azat qıldıń,

Rehim etip maǵan, qulaq sal duwama+.

3Háy, insanlar, qashanǵa deyin atıma daq túsiresiz?

Qashanǵa deyin biyhuda nárselerge kewil berip,

Qashanǵa deyin jalǵannıń izinen júresiz? Selah

4Bilińler, Jaratqan Iye Ózine sadıq adamdı tańlar,

Jalbarınsam, Ol meni esiter+.

5Ǵázeplenip, gúna islemeń,

Tósekte jatqanıńızda, oylanıń hám tınıshlanıń. Selah

6Jaratqan Iyege maqul bolǵan qurbanlıqlar usınıp,

Oǵan úmit baylań+.

7«Kim bizlerge jaqsılıq qıladı?» – dep aytatuǵınlar kóp,

Jaratqan Iye, júzińniń nurın ústimizge tók!+
8Quwanar dán hám sharabı mol bolǵanlar,
Sen júregime onnan da kóp shadlıq berdiń.
9Jatqanımda, tınısh uyıqlayman,
Jalǵız Sen, Jaratqan Iye,
Amanlıq ishinde saqlaysań meni+.

5

5^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Nay sazında atqarılatuǵın Dawıttıń jırı

2Sózlerime qulaq sal, Jaratqan Iye,
Shekken nalalarıma dıqqat awdar.
3Esite gór, járdem sorap dad salaman,
Patsham hám Qudayım, Saǵan duwa etemen+.
4Tańda dawısımdı esiteseń, Jaratqan Iye,
Hár erte tańda usınaman duwamdı,
Sennen kútemen juwaptı+.

5Sen jamanlıqtı xosh kórmeytuǵın Qudaysań,
Jawızlıq Seniń janıńda tura almas.
6Tákabbirler kóz aldıńda tura almas,
Barlıq napáklik qılǵanlardı jek kóreseń Sen+.
7Jalǵan sóyleytuǵınlardı joq qılasań,

Jaratqan Iye, qanxor hám mákkarlardan jerkeneseń+.

8Men mol súyispenshiligińniń sayasında,
Seniń Úyińe, muxaddes Ibadatxanańa kiremen,
Qorqıw menen Saǵan tájim qılıp, sıyınaman+.
9Jaratqan Iye, Sen ádalatlısań,
Dushpanlarıma bola, meni jetele,
Aldımda Óz jolıńdı tegisle.

10Shınlıq joq dushpanlarımnıń sózlerinde,
Olardıń júrekleri bále-qadaǵa tolı,
Awızları ashıq bir qábir sıyaqlı,
Maylı tilleri menen jalǵan sóyleydi+.
11Quday, olardı húkim etip, jazala!
Dúzgen jobaları apat keltirsin ózlerine,
Olar Saǵan qarsı bas kóterer,

Gúnaları kóp bolǵanı ushın, olardı quwıp jiber.

12Quwansın Sennen pana tapqanlar,

Olar máńgi shadlanıp baqırsın.

Atıńdı súygenler Sende yoshıw ushın,

Olardı Óziń qorǵay gór!

13Jaratqan Iye, Sen haq adamlardı jarılqaysań,

Rehimiń menen olardı qalqanday qorǵaysań+.

6

6^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Tarlı saz ásbaplar menen tómengi dawısta aytılatuǵın Dawıttıń jırı+

2Jaratqan Iye, qáhárlenip, ayıbımdı áshkaralama,

Ǵázebiń menen meni jazalama+.

3Rehim et maǵan, Jaratqan Iye, dármanım qalmadı,

Shıpa ber maǵan, Jaratqan Iye, pútkil denem qaltıraydı.

4Janım azap ishinde qaldı,

Jaratqan Iye, qashanǵa deyin bul dawam etedi+?

5Jaratqan Iye, maǵan qayırılıp, qutqar janımdı,

Azat qıl súyispenshiligiń haqı.

6Óytkeni óliler arasında hesh kim sıyınbas Saǵan,

Óliler mákanında kim alǵıs aytar Saǵan+?

7Ah urıp, gúrsinip, sharshadım,
Túni boyı kóz jasım kól-dárya boladı,
Zar eńirep, tósegim lám boladı.
8Kózlerimniń nurı sóndi qayǵıdan,
Ázzilendi kózlerim dushpanlarım sebepli+.

9Jawızlıq islewshiler, mennen awlaq júrińler,
Óytkeni Jaratqan Iye esitti dadımdı,+
10Jalbarınıwıma qulaq saldı.
Ol duwamdı qabıl qıladı,
11Barlıq dushpanlarım uyalıp qaladı,
Hámmesin qorqınısh biylep aladı,
Hápzamatta shermende bolıp, qaytıp ketedi+.

7

7^1Benyamin urıwınan bolǵan Kush sebepli Dawıttıń Jaratqan Iyege aytqan jırı

2Sennen pana tabaman, Qudayım Jaratqan Iye!

Izime túskenlerden azat qılıp, qutqar meni+.

3Bolmasa, olar meni arıslanday tilkimlep taslaydı,

Maydalap bólekleydi, qutqaratuǵın hesh kim joq+.

4Qudayım Jaratqan Iye,
Eger ayıp is qılǵan bolsam,
Birewge nahaqlıq qılǵan bolsam,
5Dostımnıń jaqsılıǵına jamanlıq qaytarsam,

Maǵan sebepsiz hújim qılǵan dushpanıma rehim qılsam[*],+

6Onda jawlarım meni izimnen quwıp, uslap alsın,

Janımdı ayaq astı qılıp, tepkilesin,

Abırayımdı jerge ursın. Selah

7Qáhárlenip kóteril, Jaratqan Iye!

Qarsı shıq dushpanlarımnıń ǵázebine!

Oyan, húkim shıǵarǵan Qudayım!

8Xalıqlardı átirapıńa jıyna,

Joqarıdaǵı taxtıńda otırıp,

Olardıń ústinen húkimdarlıq qıl+.

9Jaratqan Iye, Sen xalıqlardıń ústinen húkim shıǵarasań,

Jaratqan Iye, ádilligim hám minsizligime góre,

Sen meni aqla+.
10Jawızlardıń jawızlıqlarına shek qoy,
Haqlardı qollap quwatla,
Aqıl-oy hám júreklerdi Sen sınaysań,
Haq Quday!+

11Quday qalqan sıyaqlı meni qorǵar,
Pák júreklerdi Ol qutqarar+.
12Quday ádalatlı qazıdur,
Jawızǵa Ol hár kúni ǵázebin shashar+.
13Eger kim de kim táwbe qılmasa,
Quday oǵan qarsı qılıshın qayrar,
Sadaǵın kerip, tayar turar+.
14Qıratuǵın qural-jaraǵın alıp,
Otlı oqların tayarlap turar+.

15Jaman adamnan jamanlıq shıǵadı,
Jawızlıqqa júkli boladı,
Nátiyjede jalǵandı tuwadı+.
16Ol shuqır qazadı,
Biraq qazǵan shuqırına ózi túsedi+.
17Onıń jamanlıǵı ózine qaytadı,
Jawızlıǵı óz basına jetedi.

18Ádalatlıǵı ushın Jaratqan Iyeni táriyipleymen,

Saz shertip, Quday Taalanıń atın alǵıslayman+.

8

8^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Gat tarlı ásbabında aytılatuǵın Dawıttıń jırı+

2Jaratqan Iye, bizlerdiń Iyemiz,
Pútkil jer júzinde qanshelli ullı Seniń atıń!
Kókten de joqarı Seniń dańqıń+.
3Dushpanlarıńnıń hám jawlarıńnıń
Únin óshiriw ushın,
Náresteler hám emiziwli balalardıń awzınan,
Ózińe maqtawlar aytqızdıń.
4Qollarıń menen dóretken aspanıńa,
Óziń jaylastırǵan ay hám juldızlarǵa qarasam,
Mınaday sorawlar payda bolar oyımda:

5«Sen adam tuwralı oylaǵanday, ol kim bolıptı?

Sen adamzatqa ǵamxorlıq qılǵanday, ol kim bolıptı?»+

6Sen onı Qudaydan sál-aq tómenirek qıldıń,

Izzet-húrmet tajın oǵan kiygizdiń.

7Qolıń menen dóretkenlerińniń ústinen onı húkimdar qıldıń,

Hámmesin ayaqlarınıń astına qoydıń:+
8Barlıq mayda hám iri mallardı da,
Daladaǵı jabayı haywanlardı da,
9Aspandaǵı quslardı, teńizdegi balıqlardı,
Teńizde júzetuǵın hár túrli maqluqlardı.

10Jaratqan Iye, bizlerdiń Iyemiz,

Pútkil jer júzinde qanshelli ullı Seniń atıń!

9

9^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. «Uldıń ólimi» namasına aytıladı. Dawıttıń jırı

2Jaratqan Iye, shın júrekten Seni táriyipleymen,

Barlıq ájayıp islerińdi járiyalayman+.

3Sende quwanıp, yoshlanaman,

Atıńa arnap, saz shertip alǵıslayman, Quday Taala!+

4Dushpanlarım sheginip qashqanda,

Súrnigip óler Seniń aldıńda.

5Meni húkim qılıp, dawımdı qarap shıqtıń,

Taxtıńa otırıp, ádil húkim shıǵardıń+.

6Qáhárlenip, xalıqlardı ayıpladıń,
Napáklerdi joq qıldıń,
Máńgi-baqıy óshirdiń olardıń atların+.

7Wayran ishinde qalıp, máńgi joq boldı dushpanımız,

Sen olardıń qalaların qulattıń,

Olar endi qaytadan eske alınbas.

8Jaratqan Iye máńgi patshalıq qıladı,

Húkim qılıw ushın Óz taxtın qurdı+.

9Ol dúnyanı basqarar ádalatlıq penen,

Húkim qılar xalıqlardı ádillik penen+.

10Ezilgenler ushın Jaratqan Iye biyik qorǵandur,

Qıyın jaǵdaylarda olarǵa qorǵan bolar+.

11Seni tanıytuǵınlar, Saǵan úmit baylar, Jaratqan Iye,

Ózińdi izlegenlerdi hesh qashan taslap ketpediń+.

12Saz shertip, Sionda otırǵan Jaratqan Iyeni alǵıslań!

Islegen islerin xalıqlar arasında járiyalań!

13Tógilgen qannıń qunın talap qıladı,

Ol bulardı este saqlaydı,

Ezilgenlerdiń páriyadın umıtpaydı.

14Rehim qıl maǵan, Jaratqan Iye!

Meni jek kórgen jawlarım azap bermekte!

Ólim awzınan Sen meni qaytarasań+.

15Sonıń ushın, qız Sionnıń dárwazalarınıń maydanında,

Saǵan alǵıs-maqtaw aytaman,

Shadlanaman, meni qutqarǵan Senseń+.

16Xalıqlar ózleri qazǵan shuqırǵa ózleri tústi,

Qurǵan torlarına óz ayaqları ilindi+.

17Ádil húkimi menen Jaratqan Iye Óziniń kimligin kórsetti,

Zalımlar ózleri qurǵan duzaqqa tústi+. Higgayon,[*] Selah

18Jawızlar hám Qudaydı umıtqan barlıq xalıqlar,

Óliler mákanına túser+.

19Al mútáj adamlar hámme waqıtta umıtılıp qalmas,

Ǵáriplerdiń úmiti máńgi joqqa shıǵarılmas.

20Tur, Jaratqan Iye! Adamzat jeńip shıqpasın,

Dárgayıńda xalıqlar húkim qılınsın.

21Olarǵa qorqınısh ber, Jaratqan Iye!

Xalıqlar ózleriniń adamzat ekenin bilsin. Selah

22Jaratqan Iye, ne ushın uzaqta turıpsań,

Qıyın jaǵdaylarda Ózińdi jasırasań+?

23Jawızlar menmenlik penen ǵáriplerdi awlaydı,

Óz basına jetsin toqıǵan hiyleleri.

24Jawız adam jawız háwesleri menen maqtanar,

Haram tabısqa qumar adam Jaratqan Iyege nálet aytıp, Onı mensinbes.

25Qudayǵa qaray umtılmaydı tákabbir zalımlar,

Hámme waqıtta «Quday joq», – dep oylaydı olar+.

26Zalımlar hámme waqıtta tabısqa eriser,

Qudaydıń buyrıqlarına aqılı jetpes,

Olar dushpanların pisent etpes.

27Olar óz kewlinde bılay dep oylaydı:

«Bizler hesh qashan súrnikpeymiz,

Áwladtan-áwladqa apatqa dus kelmeymiz»+.

28Jawızlardıń awzı náletke, hiylege, zulımǵa tolı,

Tiliniń astında tur jawızlıq hám jaman sózler+.

29Olar awıllarda jasırınıp aladı,

Ańlıp, ayıpsız adamdı óltiredi.

Kózleri sharasız qalǵan qurbandı izleydi+.

30Buqqıda jatqan arıslan sıyaqlı,

Biysharanı uslayman, dep tasada jatadı.

Óz torına ilindirip, ǵáripti uslap aladı+.

31Biyshara jeńilip, qulaydı,

Jawızdıń oljasına aylanadı.

32Olar óz kewlinde: «Quday qılmıslarımızǵa itibar bermeydi,

Júzin jawıp alǵan, hesh qashan kórmeydi», – dep oylaydı+.

33Tur, Jaratqan Iye, qolıńdı soz, Quday!

Ezilgenlerdi umıtpa!

34Ne ushın jawızlar Seni mensinbeydi?

Ne ushın olar óz kewlinde:

«Quday mennen esap soramaydı», – deydi?

35Al Sen ezilgenlerdi hám azap shekkenlerdi kóreseń,

Járdem beriw ushın olarǵa názer salasań,
Sharasız qalǵanlar ózlerin Saǵan tapsıradı,
Jetimlerdiń járdemshisi Ózińseń+.
36Napák hám jawızdıń qolların sındırıp tasla,
Qılmısları ushın olardan esap sora,
Basqa jawızlıq qılmasın olar+.

37Jaratqan Iye máńgi-baqıy patshadur,

Joq boladı Onıń elinen basqa xalıqlar+.

38Jaratqan Iye, ezilgenlerdiń tilegin esiteseń,

Jigerlendirerseń olardı,

Jetim hám ezilgenlerdiń dadına qulaq salıp,

39Hesh adam bendesi olardı qorqınıshqa salmasın, dep,

Ádillik qılasań olarǵa+.

10

10^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Dawıttıń jırı

Jaratqan Iyede pana tabaman,
Qalay maǵan bılay dep aytasız:
«Qustay bolıp ushıp ket tawıńa,+
2Mine, pák kewilli adamlardı,
Qarańǵılıqta atıw ushın,
Jawızlar sadaqların tayarlap,
Oqların salıp kerdi+.
3Tártip-nızamnıń tiykarı buzılsa,
Haq adam ne qıla aladı?»+

4Jaratqan Iye muxaddes Ibadatxanasındadur,
Onıń taxtı kóklerde,
Barlıq adamzattı baqlar,
Názeri adamlardı tekserip turar+.
5Jaratqan Iye haq adamdı sınar,

Nahaq adamnan, jawızlıqtı súyiwshiden jerkener+.

6Nahaqlardıń ústine shoq, otlı kúkirt jawdıradı,

Olar ushın úles qılıp, ıssı shól samalın jiberedi+.

7Jaratqan Iye ádalatlıdur, ádil islerdi súyedi,

Tuwrı júretuǵın adamlar Onıń júzin kóredi+.

11

11^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Tómengi dawısta aytılatuǵın Dawıttıń jırı

2Qutqar meni, Jaratqan Iye, sadıq qulıń qalmadı,

Isenimli adamlar joq boldı+.

3Hámme bir-birine jalǵan sóyler,

Eki júzlilik qılıp, jalataylıq qılar+.

4Jaratqan Iye kessin eki júzlilerdiń tillerin,

Maqtanshaq awızlardı jawıp taslasın.

5Olar: «Tilimiz benen jeńiske erisemiz,

Kim bizge xojayınlıq qıladı?» – dep aytadı.

6Jaratqan Iye bılay deydi:
«Biysharalar zulımlıq kórdi,
Jarlılar hásiret shekti. Endi qozǵalaman,
Ózleri umtılǵan qutqarılıwdı beremen».
7Jaratqan Iyeniń sózleri pákdur,
Onıń sózleri megzer,
Jeti márte oshaqta tazalanǵan gúmiske+.

8Jaratqan Iye, Sen olardı qorǵaysań,

Jawız násillerden bárqulla saqlaysań!

9Adamlar arasında jamanlıq maqtalǵanda,

Tolıp júrer jawızlar hár tárepte.

12

12^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Dawıttıń jırı

2Jaratqan Iye, qashanǵa deyin meni umıtasań?

Máńgige me?

Qashanǵa deyin, júzińdi mennen jasırasań+?

3Qashanǵa deyin, janım azapta qalıp,

Kún dawamında júregim ǵamǵa toladı?

Qashanǵa deyin, dushpanım mennen ústem shıǵadı?

4Awhalıma qara, Qudayım Jaratqan Iye, maǵan juwap ber,

Kózlerime nur ber, ólim uyqısına ketpeyin+.

5«Onı jeńdik», – dep aytpasın dushpanlarım,

Jıǵılǵanımda súysinbesin jawlarım+.

6Úmit baylayman súyispenshiligińe,

Meni qutqarıp, kewlimdi toltır quwanıshqa.

Jırlayman Seni, Jaratqan Iye,

Maǵan jaqsılıq qıldıń+.

13

(Zab 52)

13^1•Atqarıwshılardıń jetekshisine. Dawıttıń jırı

Aqmaqlar óz kewlinde: «Quday joq», – der.

Olar buzıldı, jerkenishli isler qılar,

Jaqsılıq qılatuǵın hesh kim joq+.

2Aqıllı, yaǵnıy Qudaydı izleytuǵın bar ma eken, dep,

Jaratqan Iye kókten qarar adamzatqa+.
3Hámme adasqan, birdey buzılǵan,
Jaqsılıq qılatuǵın hesh kim joq,
Birde birewi joq!+

4Jawızlıq qılıwshılardıń hámmesi,

Nan jegen kibi xalqımdı jalmaytuǵınlar,

Jaratqan Iyeni shaqırmaytuǵınlar hesh nársege túsinbey me+?

5Olar qorqınıshqa túsedi,

Quday haq adamlar menen birgedur.

6Napákler ezilgenlerdiń niyetin pushqa shıǵarsa da,

Jaratqan Iye ezilgenlerdiń panasıdur.

7Kelse edi Izraildıń qutqarılıwı Sionnan!

Jaratqan Iye Óz xalqın abadanshılıqqa jáne eristirse,

Yaqıptıń urpaqları shadlanıp, Izrail quwanar edi!

14

14^1Dawıttıń jırı

Jaratqan Iye, kim jasay aladı Seniń shatırıńda?

Kim mákanlay aladı muxaddes tawıńda+?

2Minsiz jasap, haq is qılǵanlar,
Júrekten haqıyqattı sóylegenler+.
3Basqalarǵa jala jawmaǵanlar,
Dostına jamanlıq islemegenler,
Jaqının uyatqa qaldırmaǵanlar+.
4Quday biyzar adamlardan jerkenetuǵınlar,

Jaratqan Iyeden qorqatuǵınlardı húrmet etetuǵınlar,

Ózine zıyan bolsa da, ishken antında turatuǵınlar+.

5Pul berip, sútxorlıq qılmaǵanlar,

Ayıpsızǵa qarsı gúwalıq beriw ushın para almaǵanlar.

Máńgi súrnikpes usılay jasaǵanlar+.

15

15^1Dawıttıń jırı

Saqla meni, Quday!

Men Sennen pana tapqanman.

2Jaratqan Iyege bılay dedim: «Meniń Iyemseń,

Sennen basqa baxıt joq men ushın»+.

3Úlkedegi muxaddeslerge kelsek,

Ájayıpdur, maǵan qattı unaydı olar.

4Basqa qudaylarǵa ergenlerdiń dárti artadı,

Olardıń ishimlik sadaqası qan eken, buǵan qosılmayman,

Qudaylarınıń atların awzıma almayman+.

5Maǵan tiyisli úlesim hám nesiybem Senseń, Jaratqan Iye,

Táǵdirim Seniń qolıńda+.

6Ájayıp jerler tústi payıma,

Júdá jaǵımlı meniń úlesim.

7Maǵan násiyat bergen Jaratqan Iyege alǵıs aytaman,

Hátteki, túnlerde tálim berer júregim.

8Kózimdi ayırmayman Jaratqan Iyeden,

Ol oń jaǵımda bolǵanı ushın,

Hesh qashan súrnikpespen+.

9Sonıń ushın, júregim quwanıshqa, janım yoshqa tolı,

Denem de tınıshlıq ishinde jasaydı.

10Sen meni óliler mákanına taslap ketpeyseń,

Sadıq qulıńdı qábirde qaldırmaysań+.

11Ómir jolın maǵan kórseteseń,
Mol quwanısh bardur Seniń dárgayıńda,
Oń qolıń máńgi baxıt alıp keler maǵan+.

16

16^1Dawıttıń duwası

Jaratqan Iye, ádillik ushın duwa etemen, esit meni,

Páriyadımdı tıńla,
Hiylesiz awzımnan shıqqan duwama qulaq sal!+
2Óziń húkim etip, haqlıǵımdı kórset,
Kózleriń ádillikti kórsin.

3Júregimdi izertlep, túnde sınadıń,

Meni tolıq tekserseń de, hesh nárse tappadıń.

Awzım gúna qılmasın, dep qarar qıldım+.

4Basqa adamlardıń qılmısların qılmadım,

Seniń awzıńnan shıqqan sózge ámel qılıp,

Zorlıq qılıw jolınan awlaq júrdim.

5Qádemlerim menen Seniń jolıńdı tuttım,

Hesh qashan tayıp ketpedi ayaqlarım+.

6Saǵan jalbarınaman, Quday,
Sebebi maǵan juwap bereseń.
Qulaq sal, tıńla sózlerimdi!
7Kórset Óz súyispenshiligińdi,
Dushpanlarınan pana izlep,
Saǵan kelgenlerdi oń qolıń menen azat et!+
8Kózińniń qarashıǵınday etip qorǵa meni,
Qanatlarıńnıń sayasına jasır,+
9Jawızlardıń hújiminen,

Saqla meni janıma qas bolıp, qorshap alǵanlardan.

10Olardıń júreklerin may basqan,

Menmen sózler shıǵar awzınan+.

11Olar izime túsken, qorshap alǵan,

Jerge urıw ushın maǵan kózlerin tikken.

12Olar meni tilkimlemekshi bolǵan arıslan kibi,

Buqqıda jatırǵan jırtqısh arıslan sıyaqlı+.

13Kel, Jaratqan Iye, olarǵa qarsı tur,
Olardı dizerletip, tájim qıldır,
Qılıshıń menen napáklerden meni qutqar.
14Óz qolıń menen aman saqla, Jaratqan Iye,
Nesiybesi bul dúnyadan bolǵan adamlardan.
Qarınları Sen tayarlap qoyǵan jazaǵa toysın,
Balaları da jep toysın,
Awısıp qalǵanı olardıń balalarına da qalsın!

15Al men, haqlıqta Seniń júzińdi kóreyin,

Oyanıp, diydarıńa toyayın+.

17

(2Pat 22)

17^1•Atqarıwshılardıń jetekshisine. Jaratqan Iyeniń qulı Dawıttıń jırı. Jaratqan Iye onı pútkil dushpanlarınan hám Shauldıń qolınan qutqarǵan kúni, Dawıt usı jırdı Oǵan arnap aytqan

2Seni súyemen, kúsh-qúdiretim Senseń, Jaratqan Iye!+

3Jaratqan Iye – jartasım, qorǵanım hám qutqarıwshım.

Qudayım meniń qorǵawshı jartasım, Onnan pana tabaman,

Ol qalqanım, qúdiretli qutqarıwshım hám qorǵanımdur!+

4Maqtawǵa ılayıqlı Jaratqan Iyeni shaqıraman,

Qutqarılaman dushpanlarımnan+.

5Ájel arqanları shırmap alıp,

Nabıt qılıw aǵısları qorqıttı meni+.

6Óliler mákanınıń arqanları bayladı meni,

Ólim duzaqları shıqtı qarsıma+.

7Azap ishinde Jaratqan Iyege jalbarındım,

Járdemge shaqırdım Qudayımdı.

Ibadatxanasınan Ol dawısımdı esitti,

Qıshqırǵanım qulaǵına jetip bardı+.

8Sol waqıtta jer júzi titirep, shayqaldı,
Silkindi tawlardıń negizgi tırnaqları,
Sebebi Jaratqan Iye ǵázepke mingen edi+.
9Murnınan tútin kóterildi,
Awzınan jalmap jutatuǵın jalın shıǵıp,
Onnan kómir shoǵı jawdı+.
10Kóklerdi jarıp, tómenge tústi,
Qara bult Onıń ayaǵınıń astında+.
11Bir kerubqa[*] minip,
Samaldıń qanatları ústinde ushıp keldi+.
12Ózin jasırıw ushın túnekti perde qıldı,
Qoyıw qara bultlardı Ózine shertek qıldı+.
13Onıń aldındaǵı nurdan,

Burshaq hám kómir shoǵı qara bultlardı jarıp shıqtı+.

14Gúrkiredi aspanda Jaratqan Iye,
Dawıs berdi Quday Taala.
Burshaq hám kómir shoǵı jawdı+.
15Oqların atıp, dushpanlardı pıtırattı,
Shaqmaq shaqtırıp, olardı albıratıp tasladı+.
16Jaratqan Iye, Seniń keyisińnen,
Murnıńnan shıqqan kúshli demińnen,
Suwlardıń túbi kórindi,
Dúnyanıń tiykarı ashılıp qaldı+.

17Aldı meni Jaratqan Iye qolın sozıp joqarıdan,

Hám shıǵardı tereń suwlardan+.

18Qutqardı meni kúshli dushpanımnan,

Mennen kúshlirek bolǵan,

Meni jek kóretuǵınlardan+.

19Qarsı turdı olar maǵan basıma is túskende,

Biraq tirek boldı maǵan Jaratqan Iye.

20Ol keń jerge shıǵardı meni,

Kewli tolıp, qutqardı meni+.

21Jaratqan Iye haqlıǵım ushın sıy berip,

Pák qollarım ushın esesin qaytardı+.

22Óytkeni júrdim Jaratqan Iyeniń jolı menen,

Jamanlıq islemedim, Qudayımnan uzaqlasıp.

23Kóz aldımda saqladım barlıq qararların,

Qaǵıydaların shetke ısırıp qoymadım.

24Minsiz boldım Onıń aldında,

Ózimdi saqladım gúna islewden+.

25Esesin qaytardı Jaratqan Iye haqlıǵım ushın,

Kóz aldında qollarımnıń pákligi ushın.

26Sen sadıqqa sadıqlıq kórsetip,

Minsizge minsiz bolasań.

27Pák adamǵa pákligińdi kórsetip,

Jalatayǵa jalatayshılıǵına góre is tutasań.

28Ezilgenlerdi qutqarasań,

Menmenlerdi bolsa, jerge urasań+.

29Qudayım Jaratqan Iye, shıraǵımdı jaǵıwshı,

Qarańǵılıǵımdı jaqtılandırıwshı Senseń+.

30Seniń menen láshkerlerdi qıyratıp,

Qudayım menen diywallardan asarman.

31Qudaydıń jolı minsiz,

Jaratqan Iyeniń sózi isenimli,

Ol qalqanı Ózinen pana izlegen hár bir adamnıń+.

32Jaratqan Iyeden basqa Quday bar ma?

Qudayımızdan basqa qorǵawshı jartas bar ma+?

33Quday meni kúshke toltırar,

Jolımdı minsiz qılar.

34Kiyiktiń ayaqlarınday qılar ayaqlarımdı,

Qoyar meni biyikliklerge+.

35Úyretedi qollarımdı urısıwǵa,

Hám qola oq jaydı kerip tartıwǵa+.

36Bereseń maǵan qutqarılıw qalqanıńdı,

Oń qolıń maǵan súyenish boladı,

Mártebeli qılar járdemiń meni.

37Keń qılarsań basar jolımdı,

Ayaqlarım meniń súrnikpes.

38Dushpanlarımnıń izinen quwıp, jetip aldım,

Olardı joq qılmay turıp, izge qaytpadım+.

39Ezip tasladım, tura almay qaldı olar,

Ayaqlarım astında sozılıp jattı.

40Sawash ushın meni toltırdıń kúshke,

Maǵan qarsı shıqqanlardı bas iydirdiń aldımda.

41Dushpanlarımdı mennen qashatuǵın qıldıń,
Men de ózimdi jek kórgenlerdi joq ettim+.
42Jalbarındı olar, biraq qutqarǵan bolmadı,

Jaratqan Iyeni shaqırdı, biraq Ol juwap bermedi+.

43Ezdim olardı samal ushırǵan shań sıyaqlı,

Daladaǵı ılay sıyaqlı shashıratıp tasladım+.

44Qutqardıń xalıqtıń kóterilisinen,

Milletlerdiń basshısı qıldıń meni,

Xızmet eter ózim tanımaytuǵın xalıqlar maǵan+.

45Men tuwralı esitiwden boysınıp,

Jat elliler mennen aybındı+.

46Jat ellilerdiń júzleri quwarıp,

Shıqtı titirep, panalaǵan jerlerinen+.

47Jaratqan Iye tiri, Qorǵawshı jartasıma alǵıslar bolsın!

Qutqarıwshım Quday ullılansın!

48Ol boladı dushpanlarımnan ósh alıwıma jol qoyǵan,

Xalıqlardı maǵan baǵınıshlı qılǵan+.
49Qutqarar Ol dushpanlarımnan,
Awa, ústin qılar maǵan qarsı shıqqanlardan,
Azat qılar jawızlardıń qolınan.
50Bunıń ushın, Jaratqan Iye,
Táriyipleymen Seni milletler arasında,
Saz shertip alǵıs aytaman arnap atıńa+.

51Jaratqan Iye Óz patshasın ullı jeńislerge eristirer,

Maylaǵan patshası Dawıtqa hám onıń urpaǵına,

Máńgige miyrim-shápáátin kórseter+.

18

18^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Dawıttıń jırı

2Qudaydıń ullılıǵın kókler járiyalap turadı,

Onıń dóretpesi haqqında aspan gúmbezi xabarlaydı+.

3Bunı kún kúnge járiyalaydı,

Tún túnge málim qıladı.

4Ol jerde bir sóz de, bir gáp te aytılmas,

Shıqpas olardan hesh qanday ses.

5Biraq xabarları hár tárepke tarqalar,

Sózleri dúnyanıń tórt tárepine jetip barar.

Quday quyash ushın kóklerde shatır qurdı+.

6Quyash shımıldıqtan shıqqan kúyew balaǵa uqsaydı,

Juwırmaqshı bolǵan juwırıwshı yańlı quwanadı+.

7Aspannıń bir shetinen shıǵıp,
Jolın basqa bir shetine qaray dawam etedi,
Onıń háwirinen hesh nárse jasırına almaydı.

8Jaratqan Iyeniń nızamı minsiz,

Ol janǵa jan qosar,

Jaratqan Iyeniń buyrıqları isenimli,

Ol sadanı dana qılar+.

9Jaratqan Iyeniń pármanları durıs,

Júrekti shadlıqqa toltırar.

Jaratqan Iyeniń buyrıqları anıq,

Olar kózlerge nur berer+.

10Jaratqan Iyeden qorqıw páklik,

Bul máńgi dawam eter.

Jaratqan Iyeniń qaǵıydaları haqıyqat,

Barlıǵı ádildur+.

11Bular altınnan, sap altınnan da qádirli,

Pal kózgenekten tamǵan paldan da mazalı+.

12Bular qulıń bolǵan maǵan násiyat berer,

Olarǵa ámel qılǵanlar ullı sıy alar.

13Kim óz qátesin kóre aladı?

Bilmey qılǵan gúnalarımnan Óziń pákle.

14Bile tura gúna islewden saqla qulıńdı,

Gúnanıń meni basqarıwına jol qoyma!

Sonda men minsiz bolaman,

Awır gúnadan da uzaqta bolaman+.

15Awzımnan shıqqan sózler,
Júregimdegi oy-pikirler,
Seniń aldıńda maqul bolsın,
Jaratqan Iye, qorǵawshı jartasım, ámeńgerim!+

19

19^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Dawıttıń jırı

2Qıyınshılıqta qalǵanıńda, Jaratqan Iye juwap bersin,

Yaqıptıń Qudayınıń atı seni aman saqlasın!+

3Járdem jibersin saǵan muxaddes Ibadatxanasınan,

Sionnan Ol saǵan súyenish bolsın+.

4Barlıq sadaqalarıńdı yadında saqlasın,

Jandırılatuǵın qurbanlıqlarıńa ırazı bolsın! Selah

5Kewlińdegini bersin saǵan,
Barlıq jobalarıńdı júzege asırsın!+
6Sonda jeńisiń ushın shadlanıp baqıramız,

Qudayımızdıń atı menen bayraqlarımızdı ornatamız,

Jaratqan Iye barlıq tilegińdi júzege asırsın.

7Bilemen, Jaratqan Iye Ózi maylaǵan patshaǵa jeńis berer,

Oń qolınıń qutqarıw kúshi menen,
Muxaddes aspanınan oǵan juwap berer.
8Bazılar sawash arbalarǵa,
Bazılar atlarǵa isenedi,

Bizler Qudayımız Jaratqan Iyeniń atın aytıp shaqıramız+.

9Olar qulap, jerge shógedi,

Bizler turıp, tikleymiz qáddimizdi.

10Jaratqan Iye, patshamızǵa jeńis sıyla,

Juwap bere gór Saǵan jalbarınǵanımızda!

20

20^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Dawıttıń jırı

2Jaratqan Iye, qúdiretińe patsha quwanar,
Bergen jeńisińe sonday shadlanar!+
3Júregindegi arzıw-ármanına jetkerdiń,

Awzınan shıqqan tileginen bas tartpadıń+. Selah

4Onı ullı jarılqawlar menen qarsı aldıń,

Basına sap altınnan taj kiydirdiń.

5Sennen ómir soraǵanda, ómir berdiń,

Uzaq, máńgi-baqıy ómir sıyladıń+.

6Jeńis berip, onı ullı dańqqa bólediń,

Onı saltanat hám ullılıqqa bólediń.

7Onıń ústine máńgi bereket jawdırdıń,

Qasında bolıp, shadlıqqa toltırdıń.

8Patsha Jaratqan Iyege úmit baylaydı,

Quday Taalanıń súyispenshiligi arqalı súrnikpeydi+.

9Qolıń barlıq dushpanlarıńdı,
Oń qolıń Seni jek kóretuǵınlardı tabadı.
10Jaratqan Iye, Sen kelgen waqtıńda,
Qızǵan tandırday qılasań olardı.
Óz ǵázebiń menen olardı jutıp,
Jalın menen jandırasań+.
11Joq eteseń urpaqların jer júzinen,
Zúryadın adamlar arasınan+.
12Dushpanlarıń jamanlıq jobasın dúzip,
Saǵan qarsı jawızlıq oylasa da,
Olar hesh nársege erise almaydı.
13Oq jayıńdı kerip, júzine gózlep,
Artına qashıwǵa májbúrleyseń+.

14Ullılıǵıń menen kóteril, Jaratqan Iye!

Qúdiretińdi saz shertip, jırlayıq.

21

21^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. «Tańdaǵı suwın» namasına aytıladı. Dawıttıń jırı

2Qudayım, Qudayım! Nege meni taslap kettiń?

Nege mennen sonshelli uzaqtasań?

Ne ushın maǵan járdem bermeyseń,

Shekken nalalarımdı esitpeyseń+?

3Qudayım! Kún boyı shaqıraman, juwap bermeyseń,

Tún boyı shaqıraman, ele tınıshlıq tappadım+.

4Sen muxaddesseń,

Izraildıń alǵısları ústine taxt qurǵansań.

5Saǵan úmit qıldı ata-babalarımız,

Úmit bayladı, Sen olardı qutqardıń.

6Saǵan jalbarınıp, azat boldı,

Saǵan úmit baylap, aldanıp uyatqa qalmadı+.

7Biraq men adam emes, qurtpan,
Adamlar meni kemsitedi, xalıq jek kóredi+.
8Meni kórgenlerdiń hámmesi ústimnen kúledi,
Basların shayqap bılay deydi:+

9«Jaratqan Iyege ózin tapsırdı, onı qutqarsın,

Onnan kewli tolsa, Onıń Ózi járdem bersin!»

10Sen ediń meni ana qarnınan shıǵarǵan,

Sen ediń emiziwli waqtımda meni aman saqlaǵan+.

11Tuwılmasımnan aldın, Seniń ǵamxorlıǵıńa ótkenmen,

Anamnıń qarnınan berli, Qudayım Senseń.

12Mennen uzaq bolma,

Apat jaqın maǵan,

Járdem beretuǵın hesh kim joq+.

13Súzetuǵın buǵalarday qorshap atır kóp dushpanlar,

Bashannıń kúshli buǵalarınday dógereklep tur+.

14Aqırǵan jırtqısh arıslan yańlı,
Olar maǵan qarsı awzın ashıp turıptı.
15Suw sıyaqlı tógildim,
Barlıq súyeklerim buwınlarınan bosastı,
Mumday bolıp, júregim ishimde eridi+.
16Kewip qalǵan gúlalday hal-dármanım qalmadı,
Tilim tańlayıma jabıstı,
Meni ólim topıraǵına jatqızdıń.
17Átirapımda iytler ızǵıp júr,
Jawızlar toparı dógeregimdi qorshap tur.
Ayaq-qollarımdı tesip atır+.
18Barlıq súyeklerimdi sanay alaman,

Dushpanlarım maǵan tigilip, tamasha qılıp tur+.

19Kiyimlerimdi óz ara bólispekte,

Lipaslarım ushın shek taslamaqta+.

20Mennen uzaq bolma, Jaratqan Iye,
Kúsh-quwatım meniń, járdemge asıq!
21Janımdı qılısh júzinen,
Ómirimdi iytlerdiń pánjesinen qutqar!+
22Qutqar meni arıslannıń awzınan,
Jabayı buǵalardıń shaqınan,
Jalbarınıwıma juwap berdiń+.
23Tuwısqanlarıma Seniń atıńdı járiyalayman,
Jámiyet aldında Saǵan alǵıs-maqtaw aytaman+.

24Háy, Jaratqan Iyeden qorqatuǵınlar,

Oǵan alǵıs-maqtaw aytıńlar!

Onı dańqqa bóleń, háy, Yaqıp urpaǵı!

Oǵan húrmet kórsetiń, háy, Izrail urpaǵı!+

25Ezilgenniń qayǵı-hásiretin kórip,

Ol tiksinip, jerkenip qaramadı.

Al onnan júzin jasırmay, qulaq saldı páriyadına.

26Ullı jıyında alǵıs-maqtaw aytıwımnıń sebebi Senseń,

Sennen qorqqanlardıń aldında wádelerimdi orınlayman+.

27Jarlılar jep toyadı,
Seni izlegenler alǵıs-maqtaw aytadı,
Olardıń ómiri uzaq hám shad boladı!

28Jer júziniń barlıǵı Jaratqan Iyeni eslep, Oǵan qaytadı,

Dúnyadaǵı barlıq milletler Onıń aldında tájim qıladı+.

29Patshalıq Jaratqan Iyege tiyisli,

Barlıq milletlerge Ol húkimdarlıq qıladı+.

30Jer júzindegi barlıq baylar iship-jep, Oǵan tájim qıladı,

Hátte, topıraqqa ketetuǵın hám janın saqlay almaytuǵınlar da,

Onıń aldında dize búgip, bas iyedi.

31Keleshek áwladlar Oǵan xızmet etedi,

Tuwılatuǵın násillerge Iyemiz haqqında járiyalanadı+.

32Olar kelip, Jaratqan Iyeniń qutqarıw jolın,

Onıń qılǵan islerin ele tuwılmaǵanlarǵa jetkeredi+.

22

22^1Dawıttıń jırı

Jaratqan Iye shopanımdur,
Men mútájlik kórmespen+.
2Meni jasıl jaylawlarda jatqızar,
Tınısh aǵın suw boyına alıp barar+.
3Ol janımdı qayta tiklep,
Óz atı ushın meni tuwrı jolǵa jetekler+.
4Hátteki, ólim qarańǵılıǵı yańlı,
Sol oypatlıqtan ótsem de,
Qorqpayman qáwip-qáterden.
Sen meniń menen birgeseń,
Hasań, shopanlıq tayaǵıń,
Tınıshlıq berer maǵan+.

5Kóz aldında dushpanlarımnıń,

Men ushın dasturxan jayasań.

Basıma may súrtip,

Kesemdi meniń toltırasań+.

6Ómirim boyı jaqsılıq hám súyispenshilik izimnen júrer,

Jaratqan Iyeniń Úyi máńgi mákanım bolar.

23

23^1Dawıttıń jırı

Jaratqan Iyege tiyisli jer júzi hám onı toltırıp turǵanlar,

Álem hám onda jasaytuǵınlar+.

2Ol teńizlerdiń ústine jerdi ornatıp,

Onı bekkemledi suwlar ústine+.

3Jaratqan Iyeniń tawına kim shıǵıwı múmkin?

Onıń muxaddes jerinde kim turıwı múmkin+?

4Qolları pák, júregi taza bolǵan,

Kewlin jalǵan nárselerge bermegen,

Jalǵannan ant ishpegen adam+.

5Ol Jaratqan Iyeden jarılqaw aladı,

Qutqarıwshısı Quday onı aqlaydı.

6Jaratqan Iyeni izlegenler,

Onıń júzin kóriwdi tilegen Yaqıptıń násili sonday boladı. Selah

7Keń ashılıń, háy dárwazalar!

Ashılıń, háy ázelgi qapılar!

Ullı Patsha kirsin ishke!+

8Kim bul ullı Patsha?

Ol – Jaratqan Iyedur, kúshli hám qúdiretli,

Sawashlarda qúdiretli bolǵan Jaratqan Iye+.

9Kóterilip ashılıń, háy dárwazalar!

Ashılıń, háy ázelgi qapılar!

Ullı Patsha kirsin ishke!

10Kim bul ullı Patsha?

Ol – Álemniń Jaratqan Iyesi,

Ol – ullı Patsha!+ Selah

24

24^1Dawıttıń jırı

Jaratqan Iye, pútkil barlıǵım menen Saǵan jaqınlasaman,+

2Qudayım, Sennen úmit qılaman,

Men uyatqa qalmayın,

Dushpanlarım mennen ústin shıǵıp, yoshlanbasın.

3Saǵan úmit baylaǵan hasla uyatqa qalmas,

Sebepsiz qıyanet etetuǵınlar uyatqa qalar+.

4Jaratqan Iye, jollarıńdı kórset,

Óz soqpaqlarıńdı túsindir maǵan+.

5Haqıyqatlıqqa jetelep, úyret maǵan,

Qutqarıwshım Quday Ózińseń.

Kúni boyı úmitim Sennen+.

6Jaratqan Iye, rehimińdi hám súyispenshiligińdi esle,

Bardur bular ázelden beri+.

7Eske alma jaslıqtaǵı gúna hám qılmıslarımdı,

Súyispenshiligiń hám iygiligiń haqı,

Meni esle, Jaratqan Iye+.

8Jaratqan Iye jaqsı hám ádalatlıdur!

Sonıń ushın, gúnakarlarǵa jol kórseter.

9Kishipeyillerdi ádillik jolı menen alıp júrer,

Olarǵa Óz jolın úyreter.

10Kelisimdegi shártlerge ámel qılǵanlar ushın,

Jaratqan Iyeniń soqpaqları súyispenshilik hám sadıqlıqqa tolıdur.

11Meniń ayıplarım kóp,
Jaratqan Iye, Óz atıń ushın,
Ayıplarımdı keshir+.
12Kim Jaratqan Iyeden qorqsa,
Jaratqan Iye oǵan tańlaytuǵın joldı kórseter.
13Ol adam baxıtlı jasar,
Onıń násili eldi múlik etip alar+.

14Jaratqan Iye Ózinen qorqqanlarǵa sırlas bolar,

Kelisimin olarǵa bildirer.

15Kózlerim hámme waqıtta Jaratqan Iye tárepte,

Ol azat qılar tordan ayaqlarımdı+.

16Awhalıma qara, rehim qıl maǵan,

Jalǵızban hám ezilgenmen.

17Artıp barmaqta júregimdegi qayǵılar,

Usı dártlerden meni qutqar!

18Azap-aqıretime qara,

Keshir barlıq gúnalarımdı!

19Dushpanlarıma qara, qanshelli kóbeygen,

Jawızlarsha olar meni jek kóredi!

20Janımdı saqlap, qutqara gór!

Shermende qıla górme,

Men Sennen pana tapqanman!

21Shınlıq hám ádillik meni qorǵasın,

Saǵan úmit baylaǵanman.

22Quday, qutqar Izraildı,

Barlıq qayǵı-hásiretlerinen+.

25

25^1Dawıttıń jırı

Meni aqla, Jaratqan Iye,
Men pák joldan júrdim,
Ekilenbesten Jaratqan Iyege úmit bayladım+.

2Jaratqan Iye, meni tekserip, imtixannan ótker,

Júregim hám niyetimdi sınap kór+.

3Súyispenshiligiń kóz aldımda,

Seniń sadıqlıǵıń meni jetekler+.

4Ótirikshiler menen birge otırmayman,

Eki júzliler menen dos bolmayman.

5Napákler toparın jek kóremen,

Zulımlardıń arasında otırmayman+.

6Kórsetiw ushın ayıpsızlıǵımdı,

Juwaman qollarımdı, Jaratqan Iye,

Qurbanlıq ornıńdı aylanıp júremen+.

7Bálent dawıs penen alǵıs qosıǵın aytaman,

Táriyipleymen, barlıq ájayıp islerińdi+.

8Jaqsı kóremen, Jaratqan Iye, Sen mákan qılǵan Úydi,

Seniń saltanatıń ornalasqan jerdi.

9Gúnakarlar menen birge janımdı alma,

Qanxorlar qatarında ómirime shek qoyma+.

10Jawız joba dúzedi olardıń qolları,

Oń qolları paraǵa tolı+.

11Al men pák ómir súremen,

Qutqar meni, rehim qıl maǵan!

12Ayaqlarım tegis jerde turıptı,

Jaratqan Iye, ullı jıyında alǵıslayman Seni.

26

26^1Dawıttıń jırı

Jaratqan Iye meniń nurım hám qutqarıwshım,

Men kimnen qorqaman?

Jaratqan Iye ómirimniń qorǵanı,

Meni kim qorqıta aladı+?

2Denemdi tilkimlew ushın jawızlar ústime bastırıp kelgende,

Jawlarım hám dushpanlarım maǵan qarsı shabıwıl jasaǵanda,

Ózleri súrnigip, qulaydı.
3Bir orda láshker meni qamal qılsa da,
Júregim qorqpas,
Maǵan qarsı urıs baslansa da,
Úmitim úzilmes+.

4Jaratqan Iyeden bir tilegim hám izlegenim mınaw:

Jaratqan Iyeniń Úyinde ómir boyı jasaw,
Onıń gózzallıǵın kóriw,
Ibadatxanasında sıyınıp, oy juwırtıw+.
5Apatta qalǵan kúnlerimde,
Ol meni Óz panasında aman saqlaydı.
Shatırınıń ishine jasırıp meni,
Bálent jartas ústine alıp shıǵadı.
6Sonda átirapımdaǵı dushpanlarım ústinen,
Basım joqarı kóteriledi.
Jaratqan Iyeniń shatırında qurbanlıq beremen,
Shadlanıp, alǵıslaw qurbanlıǵın beremen,
Saz shertip, Onı jırlayman+.

7Jaratqan Iye, qulaq sal dawısıma, Saǵan jalbarınaman,

Rehim etip, juwap ber maǵan!

8«Meniń júzimdi izle!» degenińdi kewlim esitti,

Awa, Jaratqan Iye, Seniń júzińdi izleymen+.
9Júzińdi mennen jasırma,
Ǵázeplenip, qulıńnan júz burma!
Járdemshim Sen boldıń,
Júz burıp, meni tárk etpe,
Quday, qutqarıwshım meniń!
10Ata-anam meni taslap ketse de,
Jaratqan Iye meni qabıl etedi+.
11Jaratqan Iye, jolıńdı úyret maǵan,
Buqqıda jatqan dushpanlarıma bola,
Tuwrı soqpaqlarıńnan jetele meni+.
12Jawlarımnıń qolına tapsırma meni,
Jalǵan gúwalar, nahaq ayıplawshılar,
Maǵan qarsı shıqtı+.

13Biraq mınaǵan anıq isenemen:

Men tiriler áleminde júrip,

Jaratqan Iyeniń iygiligin kóremen+.

14Jaratqan Iyege úmit qıl,
Kúshli hám márt bol,
Jaratqan Iyege úmit qıl+.

27

27^1Dawıttıń jırı

Saǵan jalbarınaman, Jaratqan Iye,
Qorǵawshı jartasım, esitpey qalma dawısımdı.
Eger maǵan juwap bermey, únsiz qalsań,
Ólim shuqırına túsken adamday bolıp qalaman+.
2Seni járdemge shaqırǵanımda,
Qollarımdı muxaddes Ibadatxanańa sozǵanımda,
Qulaq sal jalbarınıwlarıma+.

3Meni jawızlar hám nahaqlıq qılatuǵınlar menen,

Bir qatarǵa qoyıp, jazalama.

Olar adamlar menen doslarsha qatnasta bolıp,

Júreklerinde jawızlıq islewdi niyet qılar+.

4Qılmıslarınıń, islegen jawızlıqlarınıń esesin qaytar,

Qolları menen islegen nahaqlıqlarına jarasa jaza ber.

5Olar itibar bermes Jaratqan Iyeniń islerine,

Onıń qollarınıń dóretpesine.

Sonıń ushın, Jaratqan Iye olardı qulatadı,

Olar qaytadan tiklene almaydı+.

6Jaratqan Iyege alǵıslar bolsın!

Ol qulaq saldı meniń jalbarınıwlarıma.

7Jaratqan Iye kúsh-quwatım hám qalqanımdur,

Júrekten Oǵan úmit etemen,

Ol maǵan járdem berdi, júregim yoshlanar,

Qosıqlarım menen Oǵan alǵıs aytaman+.

8Jaratqan Iye Óz xalqınıń qúdiretidur,

Ózi maylaǵan patshanıń qutqarılıw qorǵanıdur.

9Xalqıńdı qutqar, Óz menshik xalqıńdı jarılqa,

Olardıń shopanı bol, máńgi ǵamxorlıq qıl!+

28

28^1Dawıttıń jırı

Háy, iláhiy barlıqlar, Jaratqan Iyeni alǵıslań,

Jaratqan Iyeniń saltanatın hám qúdiretin alǵıslań,+

2Jaratqan Iyeniń ullı atın alǵıslań,

Muxaddes sán-sawlatqa bólengen Jaratqan Iyege sıyınıń!

3Suw betinde esitiler Jaratqan Iyeniń dawısı,

Ullı Quday gúrkirep, dawıs shıǵarar,

Sheksiz suw betinde esitiler Jaratqan Iyeniń jańǵırıǵı+.

4Jaratqan Iyeniń dawısı kúshlidur,

Jaratqan Iyeniń dawısı saltanatlıdur.

5Jaratqan Iyeniń dawısı kedr aǵashların sındırar,

Hátteki, Lebanondaǵı kedr aǵashların maydalap taslar+.

6Ol Lebanon tawın buzawday etip,
Siryon tawın jabayı tanaday etip, sekirter+.
7Shaqmaq shaqtırar Jaratqan Iyeniń dawısı,
8Shólistandı titireter Onıń dawısı,
Jaratqan Iye Qadesh shólin lárzege salar+.
9Jaratqan Iyeniń dawısı suwınlardı tuwdırar,
Toǵaylardı jalańashlar.

Onıń Ibadatxanasında hámme «Dańq bolsın!» dep baqırısar.

10Jaratqan Iye topan suwı ústine taxtın qurdı,

Ol máńgi patsha bolıp qaladı+.
11Jaratqan Iye Óz xalqına kúsh baǵıshlar,
Xalqın tınıshlıq penen jarılqar!+

29

29^1Dawıttıń jırı. Jaratqan Iyeniń úyi baǵıshlanǵan waqıtta aytılǵan qosıq

2Seni ullılayman, Jaratqan Iye,
Meni joqarı alıp shıqtıń,
Dushpanlarımnıń meniń ústimnen,
Kúliwine jol qoymadıń+.
3Qudayım Jaratqan Iye,
Saǵan jalbarındım, maǵan shıpa berdiń.

4Jaratqan Iye, janımdı óliler mákanınan alıp shıqtıń,

Ólim shuqırına túsip baratırǵanımda, meni qutqardıń+.

5Háy Jaratqan Iyeniń sadıq qulları,
Saz shertip, Onı alǵıslań,
Onıń muxaddes atın táriyipleń!
6Onıń ǵázebi bir mezgil,
Al mehribanlıǵı bir ómir dawam eter.
Qayǵı-azap bir tún bolar,
Biraq azan menen quwanısh kirip keler+.

7Áwmetli bolıp, isim júriskende,

«Hasla súrnikpespen!» – degen edim+.

8Jaratqan Iye, mehriń menen,

Meni tawday qılıp bekkemlediń.

Biraq Sen júzińdi jasırǵanıńda,

Qorqınısh biylep aldı meni.

9Jaratqan Iye, Seni shaqırdım,

Iyeme jalbarınıp, rehim soradım:

10«Eger men kirsem qábirge,

Ólimimnen Saǵan ne payda?

Topıraq Saǵan alǵıs ayta ma?

Seniń sadıqlıǵıńdı járiyalay ma+?

11Qulaq sal, Jaratqan Iye, maǵan rehim qıl,

Járdemshim bol, Jaratqan Iye!»

12Qayǵımdı oyın-kúlkige aylandırdıń,

Aza kiyimimdi sheship, shadlıqqa bólediń+.

13Janım Seni alǵıslap qosıq aytsın, únsiz qalmasın,

Saǵan máńgi minnetdarshılıq bildiremen, Qudayım Jaratqan Iye.

30

(Zab 70:1-3)

30^1•Atqarıwshılardıń jetekshisine. Dawıttıń jırı

2Jaratqan Iye, Seni panalayman,
Meni hasla shermende qılma!
Ádalatlıǵıń menen qutqar meni!+
3Maǵan qulaǵıńdı túrip, dárhal qutqar meni,
Panalaytuǵın jartasım bol,
Qutqarılıwım ushın, bekkem qorǵan bol!+
4Shınında da, Sen jartasım hám qorǵanımsań,
Óz atıń ushın meni jetele, jol kórset maǵan.
5Maǵan qarsı qoyılǵan tordan uzaqlat meni,
Ózińseń meniń panam.
6Janımdı qollarıńa tapsıraman,
Jaratqan Iye, sadıq Quday, qutqar meni+.

7Jaramsız butlarǵa tabınıwshılardan jerkenemen,

Jaratqan Iyege úmit baylayman+.

8Sadıqlıǵıń arqalı yoshıp, shad bolayın,

Qayǵılarımdı Óziń kórdiń,

Shekken azaplarımdı bileseń.

9Meni dushpannıń qolına tapsırmadıń,

Al ayaqlarımdı keń jerge bastırdıń+.

10Rehim qıl maǵan, Jaratqan Iye, qıyınshılıqtaman,

Qayǵıdan kózlerimniń nurı sóndi,
Jan-tánim de tamam boldı+.
11Ómirim azap penen,
Jıllarım ah urıw menen tawısılar,
Gúnalarım sebepli kúshim qaytıp,
Súyeklerim quwrap qalar.
12Dushpanlarım sebepli jek kórinishli boldım,
Ásirese óz qońsılarıma.
Doslarım da awhalımdı kórip qorqadı,
Kóshede kórgenler mennen qashatuǵın boldı+.
13Marhum sıyaqlı umıt boldım men,
Sınıp qalǵan ıdısqa uqsayman+.
14Kóplerdiń ósek sózlerin esitip atırman,
Olar maǵan qarsı til biriktirdi,
Janımdı alıw ushın joba dúzdi,
Átirapımdı qorqınısh orap aldı+.

15Jaratqan Iye, men Saǵan úmit baylayman,
«Qudayım Senseń!» dep aytaman.
16Táǵdirim Seniń qolıńda,
Meni dushpanlarımnıń qolınan,
Qutqara gór izime túskenlerden+.
17Seniń júziń qulıńa nurın shashsın,
Súyispenshiligińdi kórsetip, qutqar meni!+
18Shermende qılma meni, Jaratqan Iye,
Járdem sorap, Saǵan jalbarınaman.
Jawızlar shermende bolsın,
Óliler mákanında únleri óshsin.
19Menmenlik penen, joqarıdan qarap,

Haq adamnan jerkenip, onı kemsitip sóylegenniń,

Óshsin jalǵan sesleri.

20Iygiligiń sonshelli moldur, Jaratqan Iye,
Onı Ózińnen qorqqanlar ushın saqlaysań,
Hámmeniń kóz aldında,
Sennen pana tapqanlarǵa jaqsı qatnas qılasań.
21Adamlardıń jawız jobasınan,
Dárgayıńda pana bolıp, olardı qorǵaysań,
Jaman tillerden,
Óz panańda saqlaysań.

22Jaratqan Iyege alǵıslar bolsın,

Qamaldaǵı qalada qalǵanımda,

Ájayıp miyrim-shápáátińdi kórsettiń maǵan+.

23Qorqınıshqa túsip, bılay dedim:

«Seniń dárgayıńnan shıǵarıldım!»

Biraq járdemge shaqırǵanımda Seni,

Esittiń meniń jalbarınıwımdı.

24Jaratqan Iyeni súyiń, háy Onıń sadıq qulları!

Jaratqan Iye isenimli adamlardı qorǵaydı,
Menmenlerge tolıq jaza beredi+.
25Háy, Jaratqan Iyege úmit baylaǵanlar,
Kúshli bolıń hám márt bolsın júregińiz!+

31

31^1Dawıttıń násiyat jırı

Qılmısları keshirilgenler,
Gúnaları alıp taslanǵanlar qanday baxıtlı!
2Jaratqan Iye tárepinen ayıplı sanalmaǵan,

Kewlinde sumlıq bolmaǵan adam qanday baxıtlı!+

3Gúnamdı moyınlawdan bas tartqanımda,
Zar jılap júrgenlikten kúni boyı,
Súyeklerim kewip qaldı.
4Kúni-túni qolıń ústimde awır júk boldı,

Saratan ıssısınıń qurǵaqshılıǵı yańlı, dármanım qalmadı. Selah

5Sonda gúnamdı aldıńda moyınladım,

Ayıbımdı jasırmay, bılay dedim:

«Jaratqan Iyeniń aldında qılmısımdı tán alaman».

Al Sen ayıp-gúnalarımdı keshirdiń+. Selah

6Sonıń ushın, hár bir sadıq qulıń,

Múmkinshilik bar waqıtta duwa etsin.

Sonda topan suwı tasıp ketse de, oǵan jetip barmas.

7Sen meniń panamsań,
Meni qáwip-qáterden saqlaysań,
Maǵan bergen qutqarılıwıń sebepli,
Átirapımdaǵılardı shadlıqqa bólediń+. Selah

8Jaratqan Iye bılay deydi:
«Saǵan aqıl-násiyat beremen,
Júretuǵın jolıńdı kórsetemen,
Másláhát berip, názerimnen qashırmayman.
9At yamasa ǵashırday oysız bolmań,

Suwlıq hám júwen kerek olardı jolǵa salıw ushın,

Bolmasa, olar boysınbaydı»+.
10Napáklerdiń azabı kóp boladı,
Biraq Jaratqan Iyege úmit etkenlerdi,
Onıń súyispenshiligi qorshap aladı.
11Háy, haq adamlar,
Jaratqan Iyede quwanıp, shadlanıń,
Háy, júregi pák bolǵanlar,
Hámmeńiz shadlanıp baqırıń!+

32

32^1Háy, haq adamlar,

Jaratqan Iyede shadlanıp baqırıń!

Ádil adamlarǵa jarasar Oǵan alǵıs-maqtaw aytıw.

2Lira[*] shertip, Jaratqan Iyeni táriyipleń,

On tarlı arfada Oǵan arnap nama shalıń+.

3Oǵan arnap taza qosıq aytıń,

Bálent dawıs penen shadlanıp, saz shertiń+.

4Jaratqan Iyeniń sózi haqıyqatdur,

Onıń hár bir isi isenimlidur.

5Jaratqan Iye haqlıqtı hám ádalatlıqtı súyer,

Jer júzi Onıń súyispenshiligine tolar+.

6Kókler Jaratqan Iyeniń buyrıǵı menen,

Aspan deneleri awzınan shıqqan sózi menen jaratılǵan+.

7Ol teńiz suwların bir jerge jıynar,
Túpsiz suwlardı suw saqlaǵıshlarǵa sıydırar+.
8Pútkil dúnya júzi Jaratqan Iyeden qorqsın,

Jer júzinde jasap atırǵannıń barlıǵı Onnan seskensin.

9Ol sóyledi, aytqanı bar boldı,
Buyrıq berdi, hámmesi payda boldı+.
10Jaratqan Iye milletlerdiń jobaların buzar,
Xalıqlardıń niyetlerin bosqa shıǵarar+.
11Biraq Jaratqan Iyeniń jobaları máńgi turar,

Júregindegi niyetleri áwladtan-áwladqa dawam eter+.

12Qanday baxıtlı, Qudayı Jaratqan Iye bolǵan millet,

Qanday baxıtlı, Jaratqan Iye tańlap alǵan xalıq+.

13Jaratqan Iye kókten kóz taslar,
Pútkil adamzattı kórer+.
14Ol taxtta otırǵan jerinen,

Gúzeter jer júzinde jasaytuǵınlardıń hámmesin+.

15Ol hámmeniń júregin jaratqan,

Olardıń isleriniń hámmesin biler.

16Áskeri kóp bolǵanı menen, patsha qutqarılmas,

Ullı kúshi menen jawınger jeńe bermes+.

17Jeńis ushın sawash atları bos úmitdur,

Olar qúdiretli kúshi menen qutqara almas+.

18Jaratqan Iyeniń kózi Ózinen qorqatuǵınlarda,

Onıń súyispenshiliginen úmit etetuǵınlarda+.

19Olardıń janın ólimnen qutqarar,

Ashlıq dáwirde olardı tiri qaldırar+.

20Janımız Jaratqan Iyeden úmit eter,

Ol járdemshimiz hám qalqanımız+.

21Ol arqalı júregimiz quwanıshqa tolar,

Onıń muxaddes atına úmit baylaymız.

22Jaratqan Iye, mudamı úmit baylaymız Saǵan,

Súyispenshiligiń bizlerge yar bolsın!

33

33^1Abimelextiń aldında ózin aqılı kemis qılıp kórsetip, onıń aldınan quwılǵan waqıtta[*] Dawıttıń aytqan jırı+

2Hámme waqıtta Jaratqan Iyege alǵıs aytaman,
Alǵıs-maqtaw túspeydi awzımnan.
3Jaratqan Iye menen maqtanar janım,
Ezilgenler esitip, shad bolsın!+
4Meniń menen birge Jaratqan Iyeni ullılań,
Atın birgelikte dańqqa bóleyik.

5Jaratqan Iyege jalbarındım, Ol juwap berdi maǵan,

Meni azat etti barlıq qáwip-qáterden+.

6Onnan úmit qılǵanlardıń júzlerinde nur jarqıraydı,

Uyatqa qalıp, júzleri qızarmaydı.

7Men ezilip jalbarındım, Jaratqan Iye esitti,

Meni barlıq azaplarımnan azat etti+.

8Jaratqan Iyeden qorqatuǵınlardıń átirapına,

Onıń perishteleri orda qurıp, qutqarar olardı+.

9Jaratqan Iyeniń jaqsılıǵın tatıń hám kóriń.

Qanday baxıtlı Onnan pana tapqanlar+.

10Jaratqan Iyeden qorqıń, háy, Onıń muxaddesleri,

Onnan qorqqanlardıń bolmas mútájligi+.

11Hátteki, arıslanlar ash hám mútáj bolar,

Biraq hesh qanday mútájlik kórmes Jaratqan Iyege kelgenler+.

12Keliń, háy balalar, tıńlań meni,

Úyreteyin sizlerge Jaratqan Iyeden qorqıwdı.

13Kim ómirden zawıqlanıp,

Jaqsı kúnler keliwin qáleydi+?

14Onda, tilińizdi jaman sózden,

Awzıńızdı ótirik sóz aytıwdan tıyıń+.

15Jamanlıqtan qashıp, jaqsılıq isleń,

Tınıshlıqqa umtılıp, soǵan kúsh salıń+.

16Jaratqan Iyeniń kózi haq adamlarda,

Qulaǵın túrer olardıń dadına+.

17Jaratqan Iye jamanlıq qılatuǵınlarǵa qarsı shıǵar,

Jer júzinen olardıń atların óshirer+.

18Haq adamlar jalbarınar, Jaratqan Iye esiter,

Barlıq azaplarınan olardı azat eter.

19Jaratqan Iye kewli qabarǵanlarǵa jaqındur,

Ruwxı ezilgenlerdi qutqarar+.

20Haq adamnıń qayǵıları kóp bolsa,
Jaratqan Iye bulardan onı azat qılar,+
21Barlıq súyeklerin aman saqlar,
Sındırılmas onıń bir súyegi de+.

22Jamanlıq zalımdı óltirer,

Haq adamnan jerkengen jaza alar.

23Óz qulların Jaratqan Iye qutqarar,

Hesh qanday jaza almas Onnan pana tapqanlar.

34

34^1Dawıttıń jırı

Jaratqan Iye, maǵan qarsı bolǵanlarǵa Óziń qarsı shıq,

Maǵan hújim qılǵanlarǵa Óziń qarsı hújim qıl!+

2Úlken hám kishkene qalqan alıp,

Maǵan járdemge kel!

3Meni quwıp kiyatırǵanlarǵa qarsı,

Nayza hám baltańdı al.

«Seni Men qutqaraman», – dep wáde ber maǵan!

4Janıma qaslıq qılıp júrgenler,
Uyatqa qalıp, masqara bolsın!
Maǵan qarsı jawız niyet etkenler,
Shermendesi shıǵıp, artqa sheginsin!+
5Olar samalda ushqan qawıq sıyaqlı bolsın,
Jaratqan Iye, Seniń perishteń izine tússin!+
6Qarańǵı hám sırǵanaq bolsın olardıń jolı,
Jaratqan Iye, Seniń perishteń quwsın olardı!+

7Sebepsiz maǵan tor qurdı,

Meni tutıp alıw ushın, sebepsiz shuqır qazdı+.

8Tosattan olardıń basına apat kelsin,
Qoyǵan torına ózleri tússin,
Qazǵan shuqırına ózleri qulasın+.

9Sonda Jaratqan Iye, Sen arqalı shadlanaman,

Meni qutqarǵanıń ushın quwanaman+.

10Pútkil barlıǵım bılay deydi:

«Hálsizdi kúshliniń qolınan,

Biyshara hám jarlını tonawshılardan qutqaratuǵın,

Saǵan uqsaǵan kim bar, Jaratqan Iye?»+

11Jawız niyetli gúwalar turıp,

Bilmeytuǵın nárseler haqqında mennen sorar.

12Olar jaqsılıǵıma jamanlıq qaytarar,

Janım jalǵızlanıp qaldı+.

13Olar kesel bolǵan waqıtta,

Aza kiyim kiyip, oraza tuttım.

Basımdı iyip, duwa qıldım+.

14Dostım, tuwısqanım, dep qayǵırdım,

Anam ushın aza tutqanday etip,

Qayǵıdan basımdı iyip júrdim.

15Olar bolsa, jıǵılǵanımda jıynalıp, shad boldı,

Maǵan qarsı jıynaldı biytanıs adamlar,

Toqtamastan meni talap tasladı.

16Qudaysızlarday ayamay masqara qıldı,

Maǵan qarap, tislerin qayradı+.

17Iyem, qashanǵa deyin qarap turasań?
Qutqara gór janımdı olardıń hújiminen,
Azat qıla gór bul arıslanlardan!+
18Ullı jámiyet ishinde Saǵan shúkir aytaman,

Sansız xalıq arasında Saǵan alǵıs-maqtaw aytaman+.

19Ústimnen kúlmesin sebepsiz maǵan dushpan bolǵanlar,

Kózlerin alartpasın ayıpsız meni jek kórgenler+.

20Tınıshlıq sózin awzına almas olar,
Al elde tınısh jasap atırǵanlarǵa qarsı,
Jalǵan sózlerdi oylap tabar.

21Maǵan qarsı awzın keń ashıp, bılay dep aytar:

«Hay-hay, óz kózimiz benen kórdik qılmıslarıńdı!»+

22Hámmesin kórdiń, Jaratqan Iye, únsiz qalma,
Iyem, mennen uzaq bolma!+
23Oyan, tur, huqıqımdı qorǵap,
Men ushın gúres, Qudayım, Iyem!+

24Ádilligińe góre, meni aqlay gór, Qudayım Jaratqan Iye!

Ústimnen kúlmesin dushpanlarım!+

25Olar ishinen bılay dep aytpasın:

«Hay-hay, boldı-ǵo biziń qálegenimiz!»

«Onıń basına jettik!» – demesin+.

26Awır awhalıma shadlanǵanlar,
Uyalıp, shermende bolsın,
Mennen ózlerin ústin qoyǵanlar,
Uyat hám shermendelikke shırmalıp qalsın.

27Meniń haq bolıp shıǵıwımdı qálegenler,

Shadlanıp baqırıp, quwansın.

Tınbastan bılay dep aytsın olar:

«Qulınıń amanlıǵın qálegen Jaratqan Iye ullılansın!»

28Sonda kúni boyı tilimnen túspes Seniń ádilligiń,

Saǵan arnap alǵıs-maqtaw aytaman+.

35

35^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Jaratqan Iyeniń qulı Dawıttıń jırı

2Nahaqtıń gúnası júreginde sóyleydi.

Qudaydan qorqıw joq onıń kewlinde+.

3Ol ózin joqarı qoyıp,

Gúnamdı Quday kórmeydi,

Húkim qılmaydı, dep aytadı.

4Awzınan jamanlıq hám jalǵan shıǵar,

Danalıqtan hám jaqsılıq qılıwdan bas tartar.

5Hátteki, jatqanda da, napáklikti oylar,

Jaman jolǵa túsip, bas tartpas jawızlıqtan+.

6Jaratqan Iye, súyispenshiligiń kóklerge,

Sadıqlıǵıń bultlarǵa jayılǵandur+.

7Ádilligiń ullı tawlarǵa megzer,

Ádalatıń túpsiz teńizge uqsar.

Sen adamzattı da, haywandı da qorǵaysań, Jaratqan Iye!+

8Súyispenshiligiń qanshelli bahalıdur, Quday!

Qanatlarıńnıń sayasında pana tabar adamlar+.

9Olar jep toyar úyińdegi molshılıqtan,

Olarǵa ishkizerseń lázzetke tolı dáryańnan.

10Ómir bulaǵı Sende,

Jaqtılıqtı kóremiz nurıń arqalı+.

11Seni tanıytuǵınlarǵa súyispenshiligińdi,
Júregi páklerge haqlıǵıńdı kórset+.
12Menmenniń ayaǵı meni baspasın,
Napáklerdiń qolları meni quwmasın.
13Qara, jawızlıq islewshiler jerge jıǵıldı,

Qaytıp tura almastay etip, tómenge ılaqtırıldı+.

36

36^1Dawıttıń jırı

Jamanlıq qılıwshılarǵa kóziń qızbasın,
Nahaqlıq islewshilerge háwes qılma!+
2Olar maysa shóptey tez solıp qalar,
Kók shóptey tez quwrap qalar+.

3Sen Jaratqan Iyege úmit baylap, jaqsılıq qıl,

Usı elde jasap, sadıqlıqtı saqla.

4Jaratqan Iyeden zawıqlan,

Ol júregińdegi qálewińdi ámelge asırar+.

5Ómir jolıńdı Jaratqan Iyege tapsır,

Oǵan isen, sonda Ol sen ushın háreket eter+.

6Ol seniń ádilligińdi nur sıyaqlı jarqıratıp,

Haqlıǵıńdı kúndizgi quyashtay qılar+.

7Jaratqan Iyeniń aldında sabırlı bol, Oǵan úmit bayla,

Háwes qılma óz jolında áwmetli bolıp,
Jawız niyetlerin ámelge asırǵanlarǵa.
8Ǵázebińdi tıyıp, ashıwıńdı bas,
Qızba bolma, bul tek zıyan alıp keler.
9Jawızlıq etiwshiler joq etiler,

Jaratqan Iyeden úmit etiwshiler elge iyelik eter+.

10Tez arada napáktiń kúni pitedi,

Qansha izleseń de, bul jerde taba almaysań onı+.

11Kishipeyiller bolsa, elge iyelik qılar,

Mol baxıtqa erisip, ráhát tabar+.

12Napák adam pák adamǵa qarsı jaman niyet qılar,

Oǵan qarsı tislerin ǵıshırlatar+.

13Biraq Iye napákler ústinen kúler,

Olardıń kúni pitkenin biler+.

14Biyshara hám jarlını qulatıp,

Tuwrı jolda júrgenlerdi óltiriw ushın,

Napákler qılıshın jalańashlap, kerdi sadaqların.

15Biraq qılıshları ózleriniń júregine suǵılar,

Sadaqları da sınıp keter+.

16Haq adamnıń az zatı,
Napáktiń baylıǵınan góre abzaldur+.
17Napáktiń kúshi qırqılar,

Haq adamdı bolsa, Jaratqan Iye qollap quwatlar+.

18Minsizlerdiń hár kúni Jaratqan Iyege belgili,

Máńgi dawam eter olardıń miyrası+.

19Uyatqa qalmas olar jaman kúnlerde,

Qarınları toq bolar ashlıq waqıtta da+.

20Biraq napákler sózsiz qırılıp qalar,

Jaratqan Iyeniń dushpanları dala gúlindey solıp,

Tútin yańlı tarqalıp, joq bolar+.

21Napákler qarız alar, qaytıp bermes,

Haq adam bolsa saqıylıq penen berer.

22Jaratqan Iye jarılqaǵan adamlar elge iyelik qılar,

Al Ol ǵarǵaǵan adamlar joq bolıp keter.

23Adamnıń júrgen jolına,
Jaratqan Iyeniń kewli tolsa,
Onıń qádemlerin bekkemler+.
24Ol súrnikse de, jıǵılmas,
Jaratqan Iye qolınan uslap qalar+.

25Men jas edim, endi qartaydım,
Haq adamnıń taslap ketilgenin,
Onıń urpaǵınıń nan soraǵanın kórmedim+.

26Ol hámme waqıtta saqıylıq penen qarız berer,

Urpaǵı da jarılqaw alıp keler+.

27Jamanlıqtan qashıp, jaqsılıq qıl,

Sonda elińde máńgi jasarsań+.

28Jaratqan Iye haqlıqtı súyer,

Ol sadıq qulların tárk etpes.

Olardı máńgi qorǵar,

Napáklerdiń urpaǵı joq bolar+.

29Haq adamlar eldi múlik etip alar,

Sol elde máńgi jasap qalar.

30Haqtıń awzınan danalıq shıǵar,

Onıń tili ádalattı sóyler+.

31Qudayınıń nızamı júregindedur,

Sonıń ushın, qádeminde adaspas+.

32Napák adam haq adamdı ańlıp júrer,

Onı óltiriwdiń jolın izler+.

33Jaratqan Iye haq adamdı napáklerdiń qolına tapsırmas,

Húkim etilgende, onı ayıplı qılmas.

34Jaratqan Iyege úmit bayla, Onıń jolınan júr,

Ol seni mártebeli qılıp, bul eldi múlik qılıp berer.

Napáktiń qırılıp ketkenin kórerseń+.

35Kórdim napák hám jawız adamnıń,

Óz topıraǵında jasıl terektey ósip-óngenin.

36Biraq uzaq turmay, ol ótip ketti, joq boldı,

Qansha izlesem de, taba almadım onı.

37Minsizge itibar ber, haq adamǵa qara,

Tınıshlıqtı súyetuǵınlardıń keleshegi bar.

38Gúnakarlardıń hámmesi qırılıp keter,

Napáktiń keleshegi joq bolar+.

39Haqlardıń qutqarılıwı Jaratqan Iyeden,
Apat kúninde olarǵa bolar qorǵan+.
40Jaratqan Iyeden pana tapqanı ushın,

Jaratqan Iye olardı qollap quwatlap, qutqarar,

Napáklerdiń qolınan aman saqlap, azat qılar+.

37

37^1Dawıttıń yadqa salıw jırı+

2Jaratqan Iye, ǵázeplenip, meni áshkaralama,
Qáhárlenip, meni jazalama!+
3Ishime qadaldı oqlarıń,
Ústime basıldı qollarıń+.
4Ǵázebińnen denemde qalmadı saw jerim,
Gúnam sebepli sırqıraydı súyeklerim+.
5Ayıplarım basımnan astı,
Olar awır júk bolıp, jelkemdi bastı+.

6Aqılsızlıǵım sebepli,

Jaralarım sasıp, iriń basıp ketti.

7Iyilip, eki búklenip qaldım,

Kúni boyı ǵam shegip júremen.

8Ot bolıp janar meniń belim,

Denemde qalmadı saw jerim.

9Dińkem qurıp, pútkilley ezildim,

Júregimniń sızlawınan nala shegemen.

10Iyem, júregimdegi barlıq qálewlerimdi bileseń,

Nalalarım jasırın emes Sennen.

11Júregim titireydi, kúsh-quwatım ketti,

Kózlerimniń nurı pútkilley sóndi.

12Dos-yaranlarım qashtı jaralarım sebepli,

Jaqınlarım qasıma kelmey qoydı+.

13Janıma qas adamlar maǵan duzaq qurar,

Niyeti jawızlar maǵan ólim tiler,

Kúni boyı maǵan qarsı hiyle oylap júrer.

14Al men gereń sıyaqlı esitpeymen,
Tilsiz adamday awzımdı ashpayman+.
15Shınında da, men gúńge uqsayman,
Tilinde juwabı joq adamdayman.
16Úmitim Sende, Jaratqan Iye,
Sen juwap bereseń, Quday Iyem!+
17Saǵan duwa etip, bılay dedim:
«Jaǵdayımdı kórip, dushpanlarım kúlmesin,

Ayaqlarım súrnikkende, ózlerin mennen ústin qoymasın!»

18Jıǵılayın dep turıppan,

Ashshı qayǵımdı ishime jutıp atırman.

19Jınayatlarımdı moyınlayman,

Gúnalarım sebepli qayǵıraman+.

20Al dushpanlarım kúshli hám aman júripti,

Sebepsiz meni jek kóretuǵınlar kóbeyip ketti.

21Olar jaqsılıǵıma jamanlıq qaytarar,

Iygilikli islerim ushın maǵan dushpan bolar+.

22Meni taslap ketpe, Jaratqan Iye!

Qudayım, mennen uzaq bolma!+

23Maǵan járdem beriwge asıq,

Qutqarıwshım, Iyem!

38

38^1Atqarıwshılardıń jetekshisi Edutunǵa[*]. Dawıttıń jırı+

2Men ózime bılay dedim:
«Atqan adımıma dıqqat qılayın,
Tilimdi gúnadan tıyıp júreyin,
Aldımda napákler tursa da,
Awzıma qum quyıp qoyayın»+.
3Tilimdi tıyıp, únsizlik saqladım,
Hátte, jaqsı nárseni aytıwdan bas tarttım.
Artıp ketti meniń dártim.
4Júregim ottay bolıp, lawlap ketti,
Oylaǵan sayın, kewlim órtendi,
Mına sózler tilimnen tógildi:+

5«Bildire gór aqıbetimdi, Jaratqan Iye,
Bildir qansha kúnlerim qalǵanın,
Bileyin ómirimniń qanshelli qısqa ekenin!+
6Qısqa ómir bergenseń maǵan,
Seniń názerińde hesh nársedur ómirim,
Bir demdur hár bir adamnıń ómiri+. Selah

7Hár bir adamnıń ómiri sayaday ótip keter,
Adamzattıń háreketi biyhuda bolar,
Mal-dúnya jıynar,
Biraq onıń kimge qalatuǵının bilmes+.

8Men endi ne kútiwim múmkin, Iye?

Barlıq úmitim Sennen+.

9Azat qıla gór barlıq jınayatlarımnan,

Aqmaqlardıń ústimnen kúliwine jol qoyma.

10Únsizlik saqlayman, ashpayman awzımdı,

Sebebi Sen islediń bunı.

11Judırıǵıńdı uzaqlastır mennen,

Sen bergen soqqılardan tamam boldım+.

12Gúnaları ushın adamzattı,

Jazalap, jolǵa salasań.

Kúye jegendey, áziz nárselerin joq qılasań,

Sózsiz, adamzat bir demde ótip ketedi. Selah

13Duwamdı esit, Jaratqan Iye,
Qulaq sal jalbarınıwıma,
Kóz jaslarıma biypárwa bolma!
Men bir qonaqpan aldıńda Seniń,
Ata-babalarım sıyaqlı kelgindimen+.
14Qáhárli názerińdi uzaqlastır mennen,

Bul dúnyadan ótip ketpesimnen burın shadlanayın!»+

39

39^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Dawıttıń jırı

2Sabır etip kúttim Jaratqan Iyeni,

Ol maǵan burılıp, jalbarınıwımdı esitti.

3Meni ólim shuqırınan,

Batpaqlıqtan shıǵarıp aldı.

Ayaqlarımdı tastıń ústine bastırdı,

Qádemlerimdi bekkemledi+.

4Awzıma jańa bir qosıq,

Qudayımızǵa arnalǵan alǵıs saldı.

Kópler bunı kórip, qorqar,

Jaratqan Iyege úmit baylar+.

5Qanday baxıtlı Jaratqan Iyege úmit baylaǵan,
Menmen hám ótirikshilerge súyenbeytuǵın.
6Jaratqan Iye, Qudayım,

Bizler ushın ájayıp isleriń hám niyetleriń kópdur,

Hesh bir zat Saǵan teń kele almas,
Bulardı tilge alıp, sóyley baslasam,
Kópliginen sanap tawısa almaspan+.

7Sen qurbanlıq hám sadaqalardı qálemediń,

Jandırılatuǵın hám gúna qurbanlıqların talap qılmadıń,

Biraq boysınıwım ushın qulaqlarımdı ashtıń+.

8Sonda men bılay dedim: «Mine, men keldim,

Orama kitapta men haqqında jazılǵan.

9Seniń erkińdi orınlawdan ráhátlenemen, Qudayım,

Júregimniń tórindedur Seniń nızamıń»+.

10Ullı jámiyetińde ádilligińdi járiya qıldım,
Jaratqan Iye, Óziń bileseń,
Tilimdi hesh tıymadım.
11Ádilligińdi ishimde saqlamadım,

Isenimli ekenińdi hám qutqarǵanıńdı járiyaladım,

Miyrim-shápáátińdi, sadıqlıǵıńdı,

Ullı jámiyettiń aldında sır tutpadım.

12Jaratqan Iye, rehimińdi ayama mennen,

Súyispenshiligiń hám sadıqlıǵıń meni máńgi qorǵasın.

13Sansız apatlar orap aldı átirapımdı,
Gúnalarım basıma jetti, kózim kórmeydi,
Bular shashımnan kópdur,
Endi júreksiz bolıp qaldım+.

14Jaratqan Iye, maǵan miyrimiń tússin, qutqar meni!

Jaratqan Iye, maǵan járdem beriwge asıq!
15Janımdı alıwǵa umtılǵanlardıń hámmesi,
Shermende bolıp, uyatqa qalsın!
Maǵan zıyan tiygiziwdi qálegenler,
Masqara bolıp, keynine qaytsın!+
16«Hay-hay!» dep meni masqaralaǵanlar,
Shermende bolıp, sasqalaqlap qalsın+.

17Seni izlegenlerdiń hámmesi,

Sende shadlıq hám quwanıshqa tolsın.

Seniń qutqarıwıńdı súygenler:

«Jaratqan Iye ullıdur!» – dep bárqulla aytıp júrsin!

18Men biyshara hám ǵárippen,
Biraq ǵamxorlıq qılar maǵan Iyem.
Járdemshim hám qutqarıwshım Ózińseń,
Keshikpe, Qudayım!+

40

40^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Dawıttıń jırı

2Qanday baxıtlı jarlını oylaytuǵın!

Apat kúninde onı Jaratqan Iye qutqarar+.

3Jaratqan Iye onı qorǵap, ómirin saqlar,

Ol elde baxıtlı bolar,

Dushpanlarınıń qolına tapsırılmas+.

4Tósekte jatıp qalǵanında,

Járdem berer oǵan Jaratqan Iye,

Onı keselinen tolıq ayıqtırar+.

5Men: «Oh, Jaratqan Iye, maǵan rehim qıl,

Saǵan qarsı gúna qıldım, shıpa ber!» – dedim.

6Dushpanlarım jawız niyet penen:

«Qashan ólip, atı ósher eken?» – deydi.

7Olar meni kóriw ushın kelgende, jalǵan sóyleydi,

Ishinen ósek sózler toqıydı,

Keyin sırtqa shıǵıp, ósek tarqatadı+.

8Meni jek kóretuǵınlardıń hámmesi,
Maǵan zıyan tiygiziwdi jobalastıradı,
Birgelikte men haqqında sıbırlasıp:
9«Awır kesellikke shalınǵan ol,
Endi tura almas tóseginen», – deydi.
10Meniń nanımdı jegen jaqın dostım,
Maǵan qarsı qol kóterdi+.

11Sen maǵan rehim qıl, ayaqqa turǵız, Jaratqan Iye,

Qılmıslarına jarasa, ózlerine qaytarayın.

12Dushpanlarım mennen ústin shıqpasa,

Maǵan kewliń tolǵanın bilemen.

13Ayıpsızlıǵım ushın meni aman saqlaysań,

Meni dárgayıńda máńgi turǵızasań.

14Ázelden máńgige deyin,

Izraildıń Qudayı Jaratqan Iyege alǵıslar bolsın!

Awmiyin! Awmiyin!+

41

41^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Qorax áwladınıń[*] násiyat jırı+

2Suwın aǵın suwdı qalay ańsasa,
Quday, meniń janım da Seni solay ańsaydı!+
3Janım Qudayǵa, tiri Qudayǵa shólleydi,
Qashan baraman Qudaydıń júzin kóriwge?

4Hár kúni: «Qudayıń qay jerde?» – degeni ushın,

Kóz jaslarım azıǵım boldı kúni-túni+.

5Júrer edim alaman arasında,

Barar edim Qudaydıń Úyine.

Bayramdı belgiler edik kópshilik penen,

Quwanısh hám alǵıs jańǵırıǵı menen.

Usılar tússe yadıma, sırqıraydı júregim+.

6Ne ushın túskinlikke túseseń, háy janım?

Ne ushın tınıshsızlanasań?

Qudayǵa úmit bayla,

Men Oǵan jáne alǵıs aytaman,

Qutqarıwshım hám Qudayıma+.

7Túskinlikke túsip ketkenmen,
Sonıń ushın, Qudayım, Seni Iordan boyında,
Xermon hám Misar tawlarında esleymen+.
8Gúrkiregen teńizlerdey,
Gúwildegen bulaqlarday,
Seniń jibergen qúdiretli tolqınlarıń,
Basıp ótti ústimnen meniń.

9Kúndiz Jaratqan Iye kórseter súyispenshiligin,

Túnde Oǵan arnap qosıq aytaman.

Ómirim bolǵan Qudayǵa duwa etemen+.

10Qorǵawshı jartasım bolǵan Qudayǵa bılay deymen:

«Ne ushın meni umıttıń?
Dushpanlarımnıń zulımınan,
Ne ushın qayǵı-ǵam shegip júriwim kerek?»+

11Kúni boyı dushpanlarım: «Qay jerde Qudayıń?» dep,

Meni kemsitkende, sırqıraydı súyeklerim.

12Ne ushın túskinlikke túseseń, háy janım?

Ne ushın tınıshsızlanasań?

Qudayǵa úmit bayla,

Men Oǵan jáne alǵıs aytaman,

Qutqarıwshım hám Qudayıma.

42

42^1Quday, Sen meni aqla!

Opasız xalıqqa qarsı dawımda meni jaqla.

Ótirikshi hám ádilsiz adamlardan qutqar+.

2Meniń qorǵanım – Quday Senseń,

Nege meni taslap kettiń?

Dushpanlarımnıń zulımınan,

Ne ushın qayǵı-ǵam shegip júriwim kerek+?

3Nurıńdı hám haqıyqatıńdı jiber,

Olar jol kórsetsin maǵan,

Alıp barsın meni Seniń muxaddes tawıńa, mákanıńa+.

4Baraman men Qudaydıń qurbanlıq ornına,

Quwanıshım hám shadlıǵım bolǵan Qudayıma.

Lira shertip alǵıslayman Seni, Quday, Qudayım!

5Ne ushın túskinlikke túseseń, háy janım?

Ne ushın tınıshsızlanasań?

Qudayǵa úmit bayla,

Men Oǵan jáne alǵıs aytaman,

Qutqarıwshım hám Qudayıma+.

43

43^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Qorax áwladınıń násiyat jırı

2Quday, qulaqlarımız benen esittik,

Áyyemgi zamanda, ata-babalarımızdıń dáwirinde,

Aytıp berdi olar islegen isleriń haqqında+.

3Óz qolıń menen quwıp shıǵıp basqa milletlerdi,

Ata-babalarımızǵa jer berdiń,
Sol xalıqlardı qırıp tasladıń+.
4Shınında, olar jerdi qılısh penen almadı,
Óz qolları menen jeńiske erispedi,
Al Seniń oń qolıń, qúdiretiń,
Júzińniń nurı menen jeńiske eristi.
Olardan Seniń kewliń tolǵan edi+.

5Quday, Sen patshamsań,

Buyır, Yaqıptıń urpaǵı jeńsin!+

6Seniń sayańda dushpanımızdı súzip shıǵaramız,

Bizge qarsı bolǵanlardı atıń menen basqılap taslaymız.

7Men óz sadaǵıma isenbespen,
Qılıshım da jeńis alıp kelmes maǵan+.
8Dushpanlarımızdan qutqarǵan Senseń,
Bizlerdi jek kóretuǵınlardı shermende qıldıń.
9Kúni boyı Qudayımız benen maqtanamız,
Máńgi alǵıslaymız Seniń atıńdı. Selah

10Biraq Sen bizlerdi taslap ketip, shermende qıldıń,

Áskerlerimiz benen sawashqa shıqpay qoydıń+.

11Dushpanlarımızdıń aldında shegindirdiń,

Jek kóretuǵınlar bizlerdi arqayın tonap ketti+.

12Bizlerdi soyılatuǵın qoyday qıldıń,
Milletler arasına daǵıtıp jiberdiń+.
13Xalqıńdı arzan bahaǵa sattıń,
Olardıń bahasın joqarılatpadıń.
14Qońsı xalıqlarǵa bizlerdi shermende qıldıń,

Dógeregimizdegilerge masqara hám kúlki qıldıń+.

15Milletlerge ápsana ettiń,

Xalıqlar bizge basın shayqar+.

16Kúni boyı masqarashılıq meniń aldımda,

Shermendelik júzimdi qaplaǵan.

17Esitetuǵınımız masqara sóz, kóretuǵınımız xorlıq,

Kóz aldımızda ósh alıwshı dushpanlar.

18Bulardıń barlıǵı basımızǵa tústi,
Biraq bizler Seni umıtpadıq,
Kelisimińdi buzbadıq.
19Júregimiz Sennen júz burmadı,
Seniń jollarıńnan shetke shıqpadıq.
20Bizlerdi saǵallar mákanında ezip tasladıń,
Ústimizge tas túnek qarańǵılıqtı jawdıń+.

21Eger bizler Qudayımızdıń atın umıtqanımızda,

Basqa qudaylarǵa qollarımızdı jayǵanımızda,

22Onda Quday bunı bilmes pe edi?

Ol júrektegi sırlardı biledi+.

23Sen sebepli kúni boyı bizlerdi óltiredi,

Shalınatuǵın qoy dep, bizlerdi esaplaydı+.

24Tur, Iye! Nege uyıqlap atırsań?

Oyan, máńgige bizlerdi taslap ketpe!+

25Ne ushın júzińdi jasırıp atırsań?

Qayǵı hám azaplarımızdı ne ushın umıtasań?

26Bizler topıraqta jatırmız,
Denemiz jerge jabısıp qaldı.
27Tur, járdem ber bizlerge,
Súyispenshiligiń haqı qutqar bizlerdi!+

44

44^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. «Lala gúl» namasına aytıladı. Qorax áwladınıń násiyat jırı. Muhabbat qosıǵı+

2Júregimnen gózzal sózler tógildi,
Patshaǵa arnayman qosıǵımdı,
Tilim sheber jazıwshınıń qálemindey bolsın.

3Adam ulları arasındaǵı eń sulıwısań,

Miyrim tógiler tilińnen.

Awa, Quday seni máńgi jarılqaǵan.

4Háy batır, dańqıń hám saltanatıń menen,

Belińe qılıshıńdı bayla+.

5Ullılıǵıń menen atlanıp, alǵa bas,

Haqıyqat, kishipeyillik hám ádalat ushın jeńiske eris!

Oń qolıń tań qalarlıq isler kórsetsin.

6Patshanıń dushpanlarınıń júregin,

Ótkir oqlarıń tesip óter.

Xalıqlar ayaqlarıńnıń astına jıǵılar.

7Quday, taxtıń máńgi-baqıy turar,
Seniń patshalıq hasań – ádalat hasasıdur+.
8Sen ádillikti súyip, jawızlıqtı jek kóreseń,
Sonıń ushın, Quday, seniń Qudayıń,
Doslarıńnan góre kóbirek seni,
Quwanısh mayı menen mayladı.

9Barlıq kiyimińnen mirra, aloe hám kassiyanıń xosh iyisleri shıǵadı,

Pil súyeginen bezelgen saraylarda tarlı ásbaplardıń hawazı,

Seniń kewlińdi kóteredi!+

10Patsha qızları izzetli hayallarıń arasında,

Ofir altınları menen bezelgen xanbiyke turar oń jaǵıńda+.

11Tıńla, háy qız, qara, qulaq sal,
Xalqıńdı hám ákeńniń úyin umıt.
12Patsha seniń gózzallıǵıńa háwes,
Xojayınıń bolǵanı ushın, aldında tájim qıl.
13Qız Tir sawǵalar alıp keler,

Xalıqtıń bay adamları miyrimińe erisiwdi qáler.

14Sarayǵa kirip kiyatırǵan sol qız qanday gózzal,

Kiyimleri bezelgen altın sabaq penen.

15Naǵıslı kiyimde onı alıp keler patsha aldına,

Onıń artınan qızlar, onıń dosları erip keler+.

16Olar quwanısh hám shadlıq penen alıp keliner,

Patshanıń sarayına kirip keler.

17Babalarıńnıń ornın ullarıń alsın,

Olardı hákim etip qoyarsań pútkil úlkege.

18Atıńdı áwladtan-áwladqa umıtılmas qılaman,

Solay etip, xalıqlar seni máńgi alǵıslaydı.

45

45^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Qorax áwladınıń qosıǵı. Joqarǵı dawısta aytıladı+

2Quday bizlerdiń panamız hám kúshimiz,

Apatta qalǵanımızda, isenimli járdemshimiz+.

3Sonıń ushın, qorqpaymız jer qıymıldasa da,

Tawlar teńizlerdiń túbine qulasa da.

4Olardıń suwları gúrkirep, joqarı kóterilse de,

Kúshli tolqınlar tawlardı titiretse de+. Selah

5Bir dárya bar, suwları quwanısh alıp keler Qudaydıń qalasına,

Quday Taalanıń muxaddes mákanına+.

6Qalada Quday bolǵanı ushın,

Qala hesh qashan qulamastan turar.

Tań atıwdan, Quday oǵan járdem berer+.

7Milletler shuwlasıp, patshalıqlar qular,

Qudaydıń dawısı gúrkirep, jer júzi erip keter+.

8Álemniń Jaratqan Iyesi bizler menen birgedur,

Yaqıptıń Qudayı qorǵanımızdur. Selah

9Keliń, kóriń Jaratqan Iyeniń islerin,
Jer júzine alıp kelgen apatın+.
10Ol jer júzindegi sawashlardı toqtatar,
Sadaqlardı sındırıp, nayzalardı bóleklep,
Qalqanlardı otqa jaǵıp, bılay der:+
11«Toqtań hám biliń, Men Qudayman!
Men ullılanaman xalıqlar arasında,
Ullılanaman jer júzinde!»

12Álemniń Jaratqan Iyesi bizler menen birgedur,

Yaqıptıń Qudayı qorǵanımızdur. Selah

46

46^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Qorax áwladınıń jırı

2Háy, barlıq xalıqlar, shappatlań!

Shadlıq dawısları menen Qudaydı alǵıslań+.

3Quday Taala, Jaratqan Iye qanday aybatlı!

Pútkil dúnyanıń ullı patshası+.

4Ol bizlerge boysındırdı xalıqlardı,
Ayaǵımızdıń astına tasladı milletlerdi+.
5Ózi súygen Yaqıptıń maqtawlı múlkin,
Ol tańlap, bizlerge múlik qılıp berdi. Selah

6Quday shadlıq dawısları,

Jaratqan Iye kárnay sesleri menen joqarı shıqtı.

7Saz shertip alǵıslań Qudaydı, saz shertip alǵıslań,

Saz shertip alǵıslań Patshamızdı, saz shertip alǵıslań.

8Quday pútkil dúnyanıń patshasıdur,

Saz shertip, násiyat jır aytıń!+

9Quday muxaddes taxtına otırıp,
Barlıq milletlerdiń patshası bolar.
10Xalıqlardıń húkimdarları,

Ibrayımnıń Qudayınıń xalqı menen bir jerge jıynalar,

Qudayǵa tiyisli jer júziniń patshaları,

Ol júdá ullıdur+.

47

47^1Qosıq. Qorax áwladınıń jırı

2Jaratqan Iye ullıdur!

Qudayımızdıń qalasında, muxaddes tawında,

Ol asa maqtawǵa ılayıqlıdur+.

3Biyik hám gózzaldur,

Pútkil jer júziniń quwanıshı Sion tawı,

Muxaddes taw – ullı Patshanıń qalası+.

4Quday onıń bekinisi ishinde,

Onıń bekkem qorǵanı bolıp Ózin tanıttı.

5Mine, patshalar jıynalıp,

Birgelikte Sion tawına júris qıldı+.

6Biraq qalanı kórip, albırap qaldı,

Qorqınıshqa túsip, qashıp ketti.

7Tolǵaq tutqan hayalday,

Sol jerde olardı titirew bastı+.

8Úlken sawda kemelerin qıyratqan shıǵıs samalı sıyaqlı,

Joq ettiń olardı+.

9Álemniń Jaratqan Iyesiniń qalasında,

Qudayımızdıń qalasında,

Neni esitken bolsaq, sonı kórdik.

Quday onıń qáwipsizligin máńgi bekkemleydi. Selah

10Quday, Seniń Ibadatxanańda,

Súyispenshiligiń haqqında oylaymız+.

11Atıń sıyaqlı, Quday, Saǵan arnalǵan alǵıs-maqtaw da,

Dúnyanıń tórt tárepine jayılǵandur.

Oń qolıń ádillikke tolıdur+.

12Seniń húkimińnen quwansın Sion tawı,

Shadlansın Yahuda qalaları!+

13Sionnıń dógeregin aylanıp júriń,
Onıń minaraların sanap shıǵıń.
14Keleshektegi áwladıńızǵa aytıp beriw ushın,
Diywallarına dıqqatıńızdı qaratıń,
Qorǵanlarına qarań.

15Bul Quday máńgi-baqıy bizlerdiń Qudayımız boladı,

Bizlerdi ómirimizdiń aqırına deyin jeteleydi.

48

48^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Qorax áwladınıń jırı

2Tıńlań, háy, barlıq xalıqlar!

Qulaq salıń hámmeńiz, jer júzinde jasaytuǵınlar,+

3Ápiwayı hám aqsúyekler, bay hám jarlılar!

4Awzımnan shıǵar danalıq sózler,

Kewlimdegi pikirim túsinik berer.

5Qulaq túremen hikmetli sózlerge,

Lira menen mánisin ashıp beremen+.

6Ne ushın qorqaman apat kúnlerde,

Niyeti buzıq dushpanlarım meni qorshap alǵanda?

7Olar óz mal-dúnyasına isener,

Esapsız baylıqları menen maqtanar+.

8Hesh kim birewdiń ómiriniń tólemin ótey almas,

Ol ushın Qudayǵa qun tóley almas+.

9Adam ómiriniń tólemi qımbat,

Hesh kim hesh qashan ótey almas.

10Olay bolmaǵanda, máńgi jasar edi adamzat,

Kórmes edi qábir júzin+.

11Hámme biler danalardıń da óletuǵının,
Aqmaq hám biymáni adamlardıń joq bolatuǵının.
Olardıń baylıǵın basqalar iyeler+.
12Jerlerine óz atların qoysa da,
Qábirleri máńgi úyi bolıp,
Áwladtan-áwladqa mákanı bolar.
13Abıraylı insan da máńgi turmas,
Ólip ketetuǵın haywanǵa megzer+.
14Ózine isengenlerdiń aqıbeti,

Olardıń sózin maqullaǵanlardıń táǵdiri mınaday bolar: Selah

15Súriw sıyaqlı óliler mákanına aydalar,
Ólim olardıń shopanı bolar.
Tańda haq adamlar olarǵa húkimdarlıq qılar,
Deneleri shirip keter,
Óliler mákanı olardıń úyi bolar.

16Biraq Quday meni óliler mákanınıń qolınan qutqarar,

Ol meni Óz dárgayına alar+. Selah

17Qorqpa, eger bir adam bayıp ketse,

Úyiniń mal-dúnyası artıp ketse.

18Ol ólgende, ózi menen hesh nárse alıp kete almas,

Baylıǵı da onıń izinen qábirge erip ketpes+.

19Tiri waqtında, ol ózin baxıtlı sanasa da,

Tabıslı bolǵanı ushın kóplerden maqtaw alsa da,

20Ol da ata-babaları jatqan jerge ketip,

Jaqtılıqtı artıq kórmes+.

21Abıraylı bolsa da, aqılsız bolǵanlar,

Ólip ketetuǵın haywanlarǵa megzer+.

49

49^1Asaftıń[*] jırı

Qúdiretli bolǵan Quday, Jaratqan Iye sóyler,
Kúnshıǵıstan, batısqa deyin,
Pútkil jer júzin shaqırar+.
2Gózzallıqta minsiz Sionnan,
Quday jarqırap keler+.

3Qudayımız keler, únsiz bolmas,
Aldındaǵı janıp turǵan ot hámmesin jalmaydı,
Dógereginde kúshli dawıl eser+.
4Xalqın húkim qılıw ushın,
Jer hám aspandı gúwa qılıp shaqırar:+
5«Jıynań aldıma sadıq qullarımdı,

Qurbanlıq shalıp, Meniń menen kelisim dúzgenlerdi».

6Kókler Onıń ádilligin járiyalar,

Húkim shıǵarıwshı Qudaydıń Ózidur+. Selah

7«Háy, xalqım, tıńlań, Men sóyleymen,
Háy, Izrail, saǵan qarsı gúwalıq bereyin:
Men Qudayman, seniń Qudayıńman!+
8Qurbanlıqlarıń ushın,

Hám kúndelikli jandırılatuǵın qurbanlıqlarıń ushın,

Dawa qılıp atırǵan joqpan+.

9Qorańdaǵı buǵaǵa da,

Súriwińdegi tekege de zar emespen.

10Meniki toǵaydaǵı barlıq janıwarlar,

Mıń-mıńlaǵan tawlardaǵı haywanlar+.

11Tawlardaǵı barlıq quslardı bilemen,

Dalalardaǵı hár bir jabayı haywan Meniki.

12Ash bolsam, soramaspan sennen,

Pútkil dúnya hám onı toltırıp turǵanlar Meniki+.

13Men buǵanıń góshin jeytuǵın ba edim?

Tekeniń qanın ishetuǵın ba edim?

14Maǵan, Qudayǵa shúkirlik qurbanlıǵın usın,

Quday Taala aldında ishken antıńdı orınla+.

15Azap-qayǵı kúnińde shaqır Meni,

Seni qutqaraman, sen de Meni dańqqa bóleyseń»+.

16Biraq Quday napák adamǵa bılay deydi:

«Ne haqıń bar qaǵıydalarım haqqında sóylewge?

Ne haqıń bar kelisimimdi awzıńa alıwǵa?

17Ózińe bergen tárbiyamdı jek kóreseń,

Sózlerimnen júz burasań.

18Urını kórgenińde, oǵan qosılasań,

Buzıqlıq qılıp atırǵanlar menen sherik bolasań.

19Awzıńdı jawızlıqqa keń ashasań,

Tiliń menen jalǵan sózler toqıysań+.

20Otırıp, tuwısqanıńa qarsı sóyleyseń,

Tuwǵan-tuwısqanıńa da jala jawasań.

21Sen usılardı islediń, Men úndemedim,

Meni de ózińdey dep oyladıń.

Endi seni áshkaralap, ayıbıńdı kóz aldıńa qoyaman+.

22Dıqqat salıń, háy, Qudaydı umıtqanlar!

Bolmasa, sizlerdi tilkimlep taslayman,

Qutqaratuǵın hesh kim bolmaydı sizlerdi+.

23Maǵan shúkir qurbanlıǵın usınǵanlar,

Meni húrmet qılǵan boladı.

Kim óz jolın tuwrılap júrse,

Soǵan Óz qutqarıwımdı kórsetemen».

50

501-2Atqarıwshılardıń jetekshisine. Dawıt Bat-Sheba menen jatqannan keyin, Natan payǵambar onıń aldına kelgende[*], Dawıttıń aytqan jırı+

3Quday, rehim et maǵan,

Súyispenshiligiń menen.

Jınayatlarımdı alıp tasla,

Sheksiz miyrim-shápáátiń menen+.

4Juwıp tasla ayıplarımdı,

Pákle meni gúnalarımnan+.

5Bilemen qılmıslarımdı,

Gúnam hár qashan turar kóz aldımda+.

6Saǵan qarsı, jalǵız Saǵan qarsı gúna isledim,

Seniń názerińde jawız bolǵan iske qol urdım.

Sonıń ushın, ayıplasań Sen haqsań,

Húkim shıǵarǵanıńda, Sen ádilseń+.

7Mine, gúnakar bolıp tuwılǵanman,

Anamnıń qarnında-aq gúnakar edim+.

8Sen adamnıń kewlinde shınlıq bolıwın qáleyseń,

Jan dúnyama danalıq úyret.

9Meni mayoran shóbi[*] menen pákle, taza bolayın,

Juwa gór meni, qardan da appaq bolayın+.

10Shadlıq hám quwanısh dawısın esittir maǵan,

Yoshsın Sen sındırǵan súyeklerim.

11Júzińdi bur gúnalarımnan,

Alıp tasla ayıplarımdı.

12Quday, mende taza júrek jarat,

Ishimdegi turaqlı ruwxtı jańala+.

13Meni dárgayıńnan shıǵarıp taslama,

Muxaddes Ruwxıńdı mennen alma.

14Qaytara gór maǵan qutqarılıw shadlıǵıńdı,

Boysınıw qálewin oyata gór mende.

15Jınayatshılarǵa Seniń jolıńdı úyretemen,

Gúnakarlar qaytıp keler Saǵan.

16Keshir meni qan tókkenim ushın,

Quday, Qutqarıwshı Quday,

Seniń ádilligiń ushın shadlanıp baqıradı tilim+.

17Iye, asha gór láblerimdi,

Awzım Saǵan alǵıslar aytsın.

18Sen qálemeyseń qurbanlıqlardı,

Bolmasa, Saǵan usınar edim,

Jandırılatuǵın qurbanlıqtan da kewliń tolmaydı+.

19Saǵan maqul bolatuǵın qurbanlıq – ezilgen ruwxdur,

Ezilgen hám táwbe qılǵan júreklerden,

Sen júz burmassań, Quday+.

20Rehim etip, Sionǵa jaqsılıq qıl,
Erusalim diywalların qaytadan tikle+.
21Sonda tuwrı usınılǵan qurbanlıqlar,

Tolıǵı menen jandırılatuǵın qurbanlıqlar Saǵan maqul bolar.

Qurbanlıq ornıńda buǵalar usınılar+.

51

511-2Atqarıwshılardıń jetekshisine. Edomlı Doeg Shauldıń aldına barıp: «Dawıt Aximelextiń úyine kirdi», – dep xabar bergen waqıtta[*], Dawıttıń aytqan násiyat jırı+

3Ne ushın maqtanasań jawızlıǵıń menen, háy, kúshli adam?

Qudaydıń miyrim-shápááti hámme waqıtta meniń menen birge.

4Tiliń menen apat keltirerseń,
Ótkir pákige uqsar tiliń,
Aldawǵa sen sheberseń+.
5Sen jaqsılıqtan góre, jawızlıqtı,

Haqıyqattan góre, ótirikti jaqsı kóreseń. Selah

6Zıyan tiygizetuǵın sózlerdi jaqsı kóreseń,

Ótirikshi tildi súyeseń.

7Biraq Quday seni máńgi wayran qıladı,

Seni uslap, shatırıńnan tartıp shıǵaradı,

Tiriler áleminen tamırıń menen qurtadı+. Selah

8Haq adamlar bunı kórip, qorqadı,

Ústińnen kúlip, bılay deydi:+

9«Qarańlar, bul adam Qudayǵa qorǵanım dep súyenbedi,

Mol baylıǵına úmit bayladı,

Basqalarǵa qırǵın keltirip, kúsheydi»+.

10Al men Qudaydıń Úyinde jasıl záytún aǵashındayman,

Qudaydıń súyispenshiligine máńgi-baqıy isenemen+.

11Isleriń ushın Saǵan máńgi alǵıs aytaman,
Sadıq qullarıńnıń jámiyetinde,
Iygilikli atıńa úmit baylap, kútemen.

52

(Zab 13)

52^1•Atqarıwshılardıń jetekshisine. Muńlı aytılatuǵın Dawıttıń násiyat jırı

2Aqmaqlar óz kewlinde: «Quday joq», – der.

Olar buzıldı, jerkenishli qılmıs qılar.

Jaqsılıq qılatuǵın hesh kim joq+.

3Bar ma eken dep, aqıllı hám Qudaydı izleytuǵın,

Quday kókten qarar adamzatqa+.
4Hámmesi joldan azǵırılǵan, birdey buzılǵan,
Jaqsılıq qılatuǵın hesh kim joq,
Birde birewi joq!+

5Jawızlıq qılıwshılar,

Nan jegen kibi xalqımdı jalmaytuǵınlar,

Qudaydı shaqırmaytuǵınlar hesh nársege túsinbey me+?

6Olar qorqınısh joq jerde qorqınıshqa túsedi,

Quday saǵan qarsı láshker tartıp kelgenlerdiń,

Súyeklerin shashıp taslaydı,

Quday olardan júz burǵanı ushın, sen olardı shermende qılasań+.

7Kelse edi, Izraildıń qutqarılıwı Sionnan!

Quday Óz xalqın abadanshılıqqa jáne eristirse,

Yaqıptıń urpaqları shadlanıp, Izrail quwanar edi.

53

531-2Atqarıwshılardıń jetekshisine. Tarlı saz ásbaplarında aytıladı. Zifliler Shauldıń aldına barıp: «Dawıt bizlerdiń aramızda jasırınıp júripti», – degende[*], Dawıttıń aytqan násiyat jırı+

3Quday, meni atıń menen qutqar,
Kúsh-qúdiretiń menen huqıqımdı qorǵa!
4Quday, duwamdı esite gór,
Qulaq sal awzımnan shıqqan sózlerge.
5Ózge jurtlılar maǵan qarsı bas kóterdi,
Zalımlar almaqshı meniń janımdı,
Olar Seni pisent etpeydi+. Selah

6Mine, Quday meniń járdemshimdur,

Janımdı qollap quwatlaytuǵın Iyemdur.

7Ol dushpanlarımnıń jawızlıǵın ózlerine qaytarar,

Qudayım, sadıqlıǵıń haqı olardı qırıp tasla!+

8Saǵan óz ıqtıyarım menen qurbanlıq usınaman,

Atıńdı táriyipleymen, Jaratqan Iye, óytkeni ol iygidur.

9Qutqardıń meni hár túrli apatlardan,

Kózlerim kórdi dushpanlarımnıń jeńilisin+.

54

54^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Tarlı saz ásbaplarında aytılatuǵın Dawıttıń násiyat jırı

2Quday, qulaq sal duwama,
Jalbarınıwıma itibarsız bolma.
3Qulaq salıp, tıńla meni,
Tınıshsızlanıp, azap shegemen,+

4Dushpanlarımnıń dawısınan, jawızdıń zulımınan.

Olar basıma qayǵı-ǵam alıp keledi,

Ǵázeplenip, maǵan dushpanlıq qıladı.

5Júregim sızlaydı ishimde,

Ólim qorqınıshı tuwdı basıma.

6Seskeniw hám titirew bastı meni,

Qáweter qapladı denemdi.

7Sonda men: «Qánekey, kepterdey qanatlarım bolsa,

Ushıp ketip, tınıshlanar edim.

8Shınında da, alıslarǵa ketip,

Elsiz jerde mákanlar edim+. Selah

9Kúshli samal hám boranlardan qashıp,

Ózime pana tabıwǵa asıǵar edim», – dedim.

10Iyem, olardı aljastır,

Olardıń jobaların buzıp jiber.

Qalada zorlıq hám jánjeldi kórip turıppan+.

11Olar kúni-túni qala diywallarınıń ústinde ızǵıydı,

Jawızlıq hám apat qala ishinde júz berip atır.

12Onıń ortasında wayranshılıq bar,

Jalǵan hám hiylekerlik arımas maydanınan.

13Eger jawım meni keyise,
Bunı kótere alar edim,
Dushpanım mennen ózin joqarı qoysa,
Onnan jasırınǵan bolar edim.
14Biraq sen, maǵan teńles bolǵan adam,
Dostım hám jaqınım.
15Bizler sırlas dos edik,
Qudaydıń Úyine birge barar edik+.
16Ólimge duwshar bolsın dushpanlarım,
Tiriley óliler mákanına tússin,

Sebebi úyleri hám júrekleri jawızlıqqa tolıdur+.

17Al men Qudaydı shaqıraman,
Jaratqan Iye qutqarar meni.
18Túnde, tańda hám kúndiz,
Jalbarınıp, dad salaman,
Ol esitedi dawısımdı.
19Maǵan qarsı shıqqanlar kóp bolsa da,
Amanlıq ishinde qutqarar janımdı.
20Ázelden taxtta otırǵan Quday, Selah
Meni esitip, olardı boysındıradı.
Olarda ózgeris joq,
Qudaydan qorqpaydı+.

21Joldasım dostına qarsı qol kóterdi,

Dúzgen kelisimimizdi buzdı+.

22Onıń awzınan pal tamadı,

Biraq júreginde dushpanlıq.

Sózleri maydan da jaǵımlı,

Biraq bular jalańashlanǵan qılıshdur+.

23Júgińdi Jaratqan Iyege tapsır,

Ol saǵan súyenish boladı.

Hasla jol qoymas,

Haq adamnıń qulawına+.

24Sen, Quday, ólim shuqırına ılaqtırasań jawızlardı,

Ómiriniń jartısın da kórmes qanxor hám qıyanetshiler.

Al men Saǵan úmit baylayman+.

55

55^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. «Uzaqtaǵı únsiz kepter» namasına. Filist xalqı Dawıttı Gat qalasında tutıp alǵanda[*], onıń aytqan jırı+

2Quday, maǵan rehim et,
Adamlar meni quwdalap atır,
Kúni boyı hújim qılıp, qısqıǵa alıp atır.

3Dushpanlarım kúni boyı izime túsip, meni izlep atır,

Maǵan qarsı shıqqanlar kópdur, ullı Quday!

4Qorqqanımda, Saǵan úmit baylayman.

5Quday, sózińdi maqtayman,

Qudayǵa úmit baylayman, qorqpayman.

Adamzat maǵan ne qıla aladı+?

6Kúni boyı jawlarım sózlerimdi burmalaydı,
Olardıń oy-pikirleri maǵan jawızlıq islew.
7Olar til biriktirip, buqqıda jatadı,

Janımdı alıw ushın, hár bir adımımdı ańlıydı+.

8Jınayatlarınıń jazasınan qutılıp qala ma olar?

Quday, ǵázebiń menen olardı jerge ur!

9Sergizdan kúnlerim Seniń aldıńda esaplı,

Kóz jaslarımdı ıdısıńa salıp qoy.

Bular kitabıńda jazılǵan emes pe+?

10Seni shaqırǵan waqtımda,

Dushpanlarım artqa sheginedi.

Mınanı bilemen: Quday men tárepte.

11Sózin ózim maqtap atırǵan Qudayǵa,
Sózin ózim maqtap atırǵan Jaratqan Iyege,
12Qudayǵa úmit baylayman, qorqpayman,
Adamzat maǵan ne qıla aladı?

13Quday, Saǵan bergen wádelerimdi orınlayman,

Minnetdarshılıq qurbanlıqların Saǵan arnayman+.

14Janımdı ólimnen qutqarıp qaldıń,
Ayaqlarımdı súrnigiwden saqladıń,
Sonıń ushın, Quday, Seniń aldıńda,
Ómir nurında júremen+.

56

(Zab 107:2-6)

56^1•Atqarıwshılardıń jetekshisine. «Joq etpe» namasına aytıladı. Dawıttıń Shauldan qashıp, úńgirge kirgende[*] aytqan jırı+

2Rehim et maǵan, Quday, rehim et maǵan,

Janım Sende panalaydı.

Apat ótip ketkenshe,

Panalayman qanatlarıńnıń sayasında+.

3Jalbarınaman Quday Taalaǵa,
Men ushın iygilik qılatuǵın Qudayǵa.
4Kókten maǵan qutqarılıw jiberedi,
Meni quwdalaǵanlarǵa keyis sóz aytadı, Selah

Quday Óz súyispenshiligin hám sadıqlıǵın jiberedi+.

5Janım arıslanlar arasında qaldı,

Adam denesin jeytuǵınlardıń arasında jatırman,

Tisleri nayza hám sadaq oǵı,

Tilleri ótkir qılısh+.

6Kókten de joqarı ullılana ber, Quday,

Dańqıń pútkil jer júzine jayılsın!

7Dushpanlarım ayaqlarım astına aw tasladı,
Ruwxım túsip ketti.
Jolıma shuqır qazdı,
Ishine olardıń ózleri tústi+. Selah

8Júregim Saǵan sadıq, Quday, júregim sadıq,
Seni jırlap, saz shertemen+.
9Oyan, háy janım,
Oyan, háy arfa hám lira,
Erte tańdı men oyatayın!+
10Xalıqlar arasında Seni alǵıslayman, Iye,

Milletler arasında saz shertip, Saǵan alǵıs aytaman.

11Súyispenshiligiń kóklerge jeter,

Sadıqlıǵıń bultlarǵa ulasar+.

12Kókten de joqarı ullılana ber, Quday,

Dańqıń pútkil jer júzine jayılsın!

57

57^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. «Joq etpe» namasına aytıladı. Dawıttıń jırı+

2Háy, húkimdarlar, shınında da, sizler ádil qarar shıǵarasız ba?

Adam ulların ádalatlıq penen húkim qılasız ba?

3Yaq, sizler júregińizde nahaqlıq dúzesiz,

Zorlıq shashar qollarıńız jer júzinde.

4Jawızlar ele tuwılmasınan aldın joldan adasar,

Anasınıń qarnında-aq adasıp, jalǵan sóyler+.

5Olardıń záhári jılannıń záhárindey,

Kobraday qulaqların bekitedi+.

6Jılan oynatıwshılardıń dawısın,

Kúshli porxannıń zikirin esitpeydi.

7Quday, olardıń awzındaǵı tislerin sındır,
Arıslanlardıń jaqların sındır, Jaratqan Iye!+
8Aǵıp ketetuǵın suwday joq bolsın,
Sadaqların kergende, oqları sınıp ketsin.
9Erip ketken suw ógizindey joq bolsın,

Ana qarnınan túsken túsiktey, olar quyashtı kórmesin+.

10Janıp turǵan tiken qazandı qızdırmay turıp,

Olardı sonshelli tez joq qıl.

11Jawızdan ósh alınǵanın kórip, haq adam quwanar,

Ayaqların jawızlardıń qanına juwar+.

12Sonda adamlar: «Shınında, haq adamǵa sıylıq bar,

Jer júzinde húkim shıǵarıwshı Quday bar», – deydi+.

58

58^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. «Joq etpe» namasına aytıladı. Shaul Dawıttı óltiriw ushın, úyin ańlıwǵa adam jibergende[*], Dawıttıń aytqan jırı+

2Qudayım, meni dushpanlarımnan qutqar!

Maǵan qarsı shıqqanlardan aman saqla+.

3Jınayatshılardan meni saqla,

Qanxorlardan qutqar.

4Qara, olar janımdı alıw ushın, ańlıp jatır,
Jazıǵım hám gúnam bolmasa da, Jaratqan Iye,
Kúshliler maǵan qarsı birlespekte+.
5Ayıbım bolmasa da,
Maǵan qarsı hújim etiwge asıǵıp atır.
Maǵan járdem beriw ushın tur, awhalıma qara!
6Sen, Álemniń Qudayı Jaratqan Iye,
Izrail xalqınıń Qudayı,
Tur, barlıq xalıqlardı jazala,
Hesh bir jawız jınayatshını ayama. Selah

7Olar keshte qaytıp keledi,

Iytlerdey ırıldasıp, qalanıń ishinde ızǵıp júredi+.

8Qara, olardıń tillerinen sógis tógiledi,

Awızlarınan qılısh shıǵadı.

Olar: «Kim bizlerdi esiter edi?» – dep oylaydı.

9Biraq Sen olardıń ústinen kúleseń, Jaratqan Iye,

Barlıq xalıqlardı masqara qılasań+.
10Kúsh-quwatım Senseń, Saǵan intizarman,
Sen meniń qorǵanımsań, Quday!+

11Qudayım súyispenshiligi menen qarsı alar meni,

Meni ańlıǵan jawlarımnıń qulawın kórseter maǵan+.

12Olardı óltirme, bolmasa xalqım umıtıp ketedi,

Qúdiretiń menen olardı gezende qılıp, tarqat,
Keyin olardı jerge ur, Iye, qalqanımız+.
13Olardıń awzınan shıqqan gúnaları ushın,
Tilleri menen sóylegen sózleri ushın,
Aytqan nálet hám jalǵan sózleri ushın,
Ózleriniń menmenliginiń duzaǵına tússin+.
14Ǵázebiń menen joq qıl olardı,
Birewin de qaldırmay qırıp tasla.

Sonda Qudaydıń Yaqıp urpaqlarınıń ústinen húkimdar ekenin,

Jer júziniń shetine deyin biledi. Selah

15Olar keshte qaytıp keledi,

Iytlerdey ırıldasıp, qalanıń ishinde ızǵıp júredi+.

16Awqat tabıw ushın gezedi,

Túndi ash qarnı menen ótkeredi.

17Al men Seniń kúsh-qúdiretińdi jırlayman,

Tań azannan súyispenshiligiń ushın shadlanıp baqıraman.

Óytkeni Sen maǵan qorǵan,

Apatta qalǵanımda, pana boldıń+.

18Kúsh-quwatım meniń, saz shertip, Seni alǵıslayman,

Sen meniń qorǵanımsań,

Maǵan súyispenshilik kórsetken Qudayımsań.

59

(Zab 107:7-14)

591-2•Atqarıwshılardıń jetekshisine. «Kelisim lala gúli» namasına aytıladı. Tálim ushın arnalǵan. Dawıt Aram-Naharayım hám Aram-Soba xalqı menen urısqannan soń, Ioab qaytıp kelip, on eki mıń edomlını Duz oypatlıǵında óltirgende[*], Dawıttıń aytqan jırı++

3Quday, bizlerden bas tarttıń,

Bizlerdiń qorǵanımızdı jarıp óttiń,

Ǵázeplendiń, endi aldınǵı awhalımızǵa bizlerdi qaytar!+

4Jerdi silkip, onı jardıń,
Jarıqların dúzet, ol shayqalıp atır.
5Xalqıńa awır jaǵdaylar berdiń,

Tentireklep júrsin, dep bizlerge sharap ishkizdiń+.

6Dushpan oqlarınan saqlanıw ushın,
Ózińnen qorqatuǵınlarǵa bayraq kótert. Selah
7Oń qolıń menen jeńis ber, bizlerdi esit,
Óz súygenleriń qutqarılsın!

8Quday Muxaddes mákanında bılay dedi:

«Yoshlanıp, Shexemdi bólemen,

Sukkot oypatlıǵın ólshep beremen+.

9Gilad Menikidur, Menashshe de Meniki,

Efrayım duwlıǵam, Yahuda húkimdarlıq hasam.

10Moab juwınatuǵın lágenim,

Edomǵa ayaq kiyimimdi taslayman,

Filist jerinde jeńis dabılın qaǵaman».

11Kim meni qorǵanlı qalaǵa alıp baradı?

Kim maǵan Edomǵa deyin jol kórsetedi?

12Quday, Sen emesseń be?

Biraq Sen bizlerden júz burdıń,

Áskeriy ordamızǵa basshılıq etpey qoydıń.

13Dushpanǵa qarsı gúreste járdem ber,

Adamzattıń járdemi biyhudadur+.

14Quday, Seniń járdemiń menen qaharmanlıq kórsetemiz,

Dushpanlarımızdı basqılap taslaysań.

60

60^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Tarlı saz ásbaplarında aytılatuǵın Dawıttıń jırı

2Quday, esit nalamdı,

Tıńla meniń duwamdı!

3Jerdiń arǵı shetinen Saǵan jalbarınaman,

Júregimdi qáweter bastı.

Shıǵıp bolmas bálent jartasqa alıp shıq meni.

4Sen meniń panam bolıp kiyatırsań,

Dushpanǵa qarsı bekkem qorǵansań+.

5Shatırıńda máńgi jasayın,
Qanatlarıń sayasına panalayın+. Selah
6Quday, Sen wádelerimdi esittiń,

Maǵan atıńnan qorqatuǵınlarǵa beriletuǵın sıylıqtan berdiń.

7Patshanıń ómirin uzaq qıl,
Ómir jılları áwladtan-áwladqa dawam etsin+.
8Qudaydıń aldında ol máńgi taxtında otırsın,

Onı súyispenshiligiń hám sadıqlıǵıń menen qorǵa!

9Sonda saz shertip, Seniń atıńdı máńgi alǵıslayman,

Hár kúni bergen wádemdi orınlayman+.

61

61^1Atqarıwshılardıń jetekshisi Edutun ushın. Dawıttıń jırı+

2Janım tek ǵana Qudayda tınıshlıq tabar,
Qutqarılıw maǵan Onnan keler.
3Jalǵız Ol meniń qorǵawshı jartasım,
Qutqarılıwım hám qorǵanım,
Men hasla súrnikpeymen+.

4Háy, dushpanlar, qıysıq diywalǵa uqsaǵan,
Qulayın dep turǵan qoraday bolǵan maǵan,
Qashanǵa deyin hújim qılasız?

5Sizlerdiń jobańız joqarǵı dárejemnen tómen túsiriw,

Jalǵan sózlerden lázzet alasız,
Awzıńız benen pátiya berip,
Ishińizden nálet aytasız+. Selah

6Háy janım, jalǵız Qudaydan tınıshlıq tap,

Meniń úmitim Onıń Ózi.

7Jalǵız Quday meniń qorǵawshı jartasım, qutqarıwshım,

Qorǵanım Oldur, sonıń ushın, súrnikpespen.

8Qutqarılıwım hám abırayım Qudaydan keler,

Qúdiretli jartasım, panam Oldur.

9Háy xalıq, hámme waqıtta Onnan úmit qılıń,
Júregińizdi Oǵan ashıń,
Bizlerdiń panamız Qudaydur. Selah

10Adamzat hesh nárse emes,
Awa, adam balası ótkinshi.
Eger tárezige tartılsa,
Olar hawadan da jeńil+.
11Tonawshılıqqa isenip qalma,
Urlanǵan malǵa úmit baylama,

Eger baylıǵıń kóbeyip qalsa, oǵan kewil qoyma+.

12Quday bir márte sóyledi,

Bunı eki márte esittim:

Kúsh-qúdiret Qudayda+.

13Súyispenshilik te Sende, Iye!

Hár bir adamǵa qılǵan isine jarasa qaytarasań+.

62

62^1Dawıttıń Yahuda shólinde aytqan jırı+

2Quday, Sen meniń Qudayımsań,
Seni barlıǵım menen izleymen,
Janım Seni ańsaydı,
Kewip, quwrap hám suwsız qalǵan jerde,
Denem Saǵan intizar+.
3Muxaddes Ibadatxanańda názer tasladım Saǵan,
Kúsh-qúdiretińdi hám dańqıńdı kórdim.
4Seniń súyispenshiligiń ómirden abzaldur,
Sonıń ushın, tilim Seni alǵıslar+.
5Ómirim boyı Saǵan alǵıs aytaman,
Seniń atıń menen qollarımdı joqarı sozaman+.
6Maylı jilik jegendey janım toyadı,

Shadlı dawıs penen awzım Saǵan alǵıs-maqtaw aytadı.

7Tósegimde jatqanımda, Seni esleymen,

Túni boyı Seni oylap shıǵaman+.

8Sen maǵan járdemshi boldıń,

Qanatlarıńnıń sayasında shadlanıp baqıraman+.

9Kewlim Saǵan bekkem baylanǵan,

Oń qolıń meni qollap quwatlaydı.

10Al janımdı alıwdı qálep atırǵanlar,
Jerdiń túbine túsip, joq boladı+.
11Olar qılıshtıń soqqısına duwshar bolıp,
Saǵallarǵa jem boladı.
12Patsha bolsa, Qudaydan shadlıq tabadı,

Quday haqı ant etkenler quwanıshın járiyalaydı,

Ótirikshilerdiń awzı jabıladı+.

63

63^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Dawıttıń jırı

2Quday, qulaq sal arzıma,
Janımdı dushpan qorqınıshınan qorǵa+.
3Napáklerdiń jawız jobasınan,
Jawızlardıń toparınan saqla meni+.
4Olar tillerin qılıshtay etip qayrap,

Záhárli sózleri oq sıyaqlı nıshandı gózlegen+.

5Olar ayıpsızǵa oq atıw ushın buqqıda jatadı,

Oǵan kútilmegende qorqpastan atadı+.

6Bir-biriniń jawız niyetlerin qollap quwatlaydı,

Jasırın duzaq qurıw ushın til biriktiredi,

«Bunı kim kórer edi?» – desedi+.

7Olar ádilsizlikti izlep,

«Ájayıp bir joba dúzdik», – dep aytadı.

Adamzattıń ishki dúnyası hám júregi tereń sırdur.

8Biraq Quday olarǵa oq atadı,
Tosattan olar jaraqatlanadı+.
9Óz tilleri menen óz basına jetedi,
Awhalın kórgenlerdiń júregi suwlaydı+.
10Barlıq adamlardı qorqıw biyleydi,
Olar Qudaydıń islerin járiyalaydı,
Onıń isleri haqqında oylanadı.
11Haq adam Jaratqan Iyede quwanadı,
Onnan pana tabadı,

Barlıq pák júrekliler quwanıshın járiyalaydı+.

64

64^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Dawıttıń jırı. Qosıq

2Quday, Sionda alǵıs-maqtaw Saǵan tiyisli,

Saǵan berilgen antlar orınlanadı+.

3Sen duwalarımızdı esiteseń,

Barlıq adamzat Saǵan keledi+.

4Gúna awırmanlıǵınan qıynalıp júrgende,

Sen qılmıslarımızdı keshireseń+.

5Qanday baxıtlı háwlilerińde jasawı ushın,

Sen tańlaǵan, Ózińe jaqınlatqan adam!

Úyińniń, muxaddes Ibadatxanańnıń,

Jaqsı jemislerine toyamız+.

6Qutqarıwshımız Quday, haqlıǵıń menen,

Tań qalarlıq isleriń menen bizlerge juwap ber.

Sen jer júziniń tórt tárepiniń,

Uzaq teńizlerdiń úmitiseń+.

7Kúsh-qúdiret penen qurallanǵansań,

Óz kúshiń menen tawlardı jaylastırǵansań.

8Teńizlerdiń hám olardıń tolqınlarınıń shawqımın,

Jáne de, xalıqlardıń qozǵalańın tınıshlandırasań+.

9Dúnyanıń arǵı shetinde jasaytuǵınlar,

Káramatlı belgilerińdi kórip qorqıwǵa túser.

Shıǵıstan batısqa deyingi xalıqlardı,

Quwanıshlı dawıslarǵa toltırasań.

10Jerge ǵamxorlıq qılıp, onıń shólin qandırasań,

Onı moldan bayıtasań.
Quday, Seniń salmalarıń suwǵa tolı,
Adamlarǵa ǵálle bereseń,
Jerdi soǵan tayarlaǵansań+.
11Qarıqların qandırıp, suwǵarasań,
Biyik jerlerin tegisleyseń.
Jawınıń menen onı jumsartasań,
Onıń ónimin bereketli qılasań.
12Iygiligiń menen jılǵa taj kiydireseń,
Júrgen jollarıńnan baylıq aǵıp turar.
13Shól otlaq jerge aylanar,
Tóbeshikler shadlıqqa bólener+.
14Jaylawlar súriwler menen qaplanar,
Oypatlıqlar dánge kiyiner,
Olar quwanıshtan baqırısıp, qosıq aytar.

65

65^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Qosıq, jır

Háy, jer júzindegi barlıq adamlar,
Bálent dawıs penen Qudayda shadlanıń!+
2Onıń ullı atın saz shertip, alǵıslań,
Oǵan saltanatlı túrde alǵıs aytıń!

3Qudayǵa aytıń: «Seniń isleriń qanday qorqınıshlı!

Qúdiretińniń ullılıǵınan,
Dushpanlarıń Sennen aybınadı+.
4Pútkil jer júzi Saǵan tájim qıladı,
Olar Saǵan arnap qosıq aytadı,

Awa, saz shertip, Seniń atıńdı alǵıslaydı»+. Selah

5Keliń, Qudaydıń ne islegenlerin kóriń!

Qanday qorqınıshlı isler isledi adamzat ushın:+

6Ol teńizdi qurǵaq jerge aylandırdı[*],
Ata-babalarımız dáryadan júrip ótti[*],
Quwanayıq Onıń sol islerine!+
7Qúdireti menen máńgi húkimdarlıq etedi,
Kózleri milletlerdi baqlap turadı.
Qozǵalańshılar menmenlikke berilmesin. Selah

8Háy, xalıqlar, Qudayımızǵa alǵıs aytıń,

Oǵan aytqan alǵıs-maqtawıńız jańlasın.

9Ol ómirimizdi saqladı,

Ayaqlarımızdıń tayıp ketiwine jol qoymadı.

10Quday, Sen bizlerdi sınadıń,

Gúmisti otta tazalaǵanday etip tazaladıń+.

11Bizlerdi duzaqqa jolıqtırdıń,

Jelkemizge awır júk júklediń+.

12Sawash arbaların basımızdıń ústinen júrgizdiń,

Ottan hám suwdan keship óttik,

Biraq keyin abadanshılıqqa alıp keldiń+.

13Jandırılatuǵın qurbanlıqlar menen Úyińe baraman,

Bergen wádelerimdi orınlayman+.

14Apatta qalǵanımda, awzımnan shıqqan edi,

Tilim menen bergen edim wádelerdi.

15Semirtilgen haywanlardı jandırılatuǵın qurbanlıqqa beremen,

Qoshqardı tútetip Saǵan usınaman.

Mal hám tekelerdi qurbanlıq etip beremen. Selah

16Keliń, tıńlań, háy, Qudaydan qorqatuǵınlar,

Men ushın Onıń ne islegenin sizlerge aytıp bereyin+.

17Awzım menen Onı shaqırdım,
Tilim menen Onı ullıladım.
18Eger júregimde jawız niyet bolsa,
Onda Iye meni esitpes edi+.
19Biraq Quday tıńladı meni,
Duwa etkenimde, dawısıma qulaq saldı.
20Alǵıslar bolsın Qudayǵa,
Ol duwamnan bas tartpadı,
Súyispenshiligin mennen ayamadı.

66

66^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Tarlı saz ásbaplarında aytıladı. Jır. Qosıq

2Quday, bizlerge miyrimli bolıp, jarılqa,
Júzińniń nurı tússin ústimizge+. Selah
3Solay etip, jer júzi Seniń jolıńdı,
Barlıq milletler Seniń qutqarıwıńdı bilsin+.

4Xalıqlar Saǵan alǵıs aytsın, Quday,

Barlıq xalıqlar Saǵan alǵıs aytsın!

5Milletler quwanıp, shadlanıp baqırsın,
Sen xalıqlardı ádalatlıq penen húkim qılasań,
Jer júzindegi milletlerdi jeteleyseń+. Selah

6Quday, xalıqlar Saǵan alǵıs aytsın,

Barlıq xalıqlar Saǵan alǵıs aytsın!

7Jer óz ónimin berdi,

Quday, Qudayımız bizlerdi jarılqasın+.

8Quday bizlerdi jarılqasın,

Dúnyanıń tórt tárepindegiler Onnan qorqsın!

67

67^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Dawıttıń jırı. Qosıq

2Quday qozǵaladı, tarqalıp ketedi dushpanları,

Onı jek kórgenler aldınan qashadı+.
3Samal aydaǵan tútin sıyaqlı,
Sen olardı aydap jibereseń,
Otta erigen mum sıyaqlı,
Qırıladı jawızlar Qudaydıń aldında+.
4Al haq adamlar bolsa, quwanadı,
Qudaydıń aldında yoshlanadı,
Quwanıp shadlanadı+.

5Qudayımızdı jırlań,
Saz shertip, Onıń atına alǵıs aytıń.
Bultlar ústinde keletuǵındı ullılań,
Onıń atı – Jaratqan Iye!
Onıń aldında yoshlanıń!+
6Muxaddes mákanındaǵı Quday,

Jetimlerdiń ákesi, jesirlerdiń huqıqın qorǵawshı+.

7Quday jalǵız baslını úyli qılar,
Tutqınlardı aman-esen azat eter,
Qozǵalańshılar bolsa, ıssı shólde qalar+.

8Quday, Óz xalqıńnıń aldında júrgenińde,
Shól arqalı júrgenińde,+ Selah
9Qudaydıń, Sinaydaǵı Qudaydıń aldında,
Qudaydıń, Izraildıń Qudayınıń aldında,
Jer silkindi, kóklerden jawın jawdı+.
10Mol jawın jawdırdıń, Quday,
Kúshsizlengen jerińe qaytadan kúsh berdiń.
11Xalqıń ol jerge mákan bastı,

Quday, iygiligiń menen mútájlerdi támiyinlediń.

12Iyeden xabar keledi,
Kóp hayallar mına xabardı jetkizedi:
13«Dushpan áskerleri qashıp baratır,
Patshaları menen birge qashıp baratır!»
Úyde qalǵan hayallar oljanı bólisip aladı!+
14Olar qanatları gúmiske,

Párleri sap altınǵa qaplanǵan kepterge megzer.

Háy, erkekler, sawash kúni ne ushın jaylawda jatırsız?

15Qúdireti kúshli Quday patshalardı tarqatıp jibergende,

Salmon tawındaǵı qar boranǵa megzedi+.

16Háy, ullı taw, Bashan tawı!

Háy, shoqqıları kóp taw, Bashan tawı!

17Háy, shoqqıları kóp taw,

Quday mákan qılıwǵa tańlaǵan tawına,

Quday máńgi mákan qılatuǵın tawǵa,

Ne ushın qızǵanısh penen qaraysań+?

18Qudaydıń sawash arbaları san-sanaqsızdur,

Iyemiz muxaddeslik ishinde Sinaydan keler+.

19Sen joqarı shıqtıń, tutqınlardı tutqın ettiń,

Adamlardan, hátte, qozǵalańshılardan sıylar qabılladıń,

Ol jerde jasaysań, Quday Iye+.

20Hár kúni júgimizdi kóteretuǵın Iyege,

Bizlerdi qutqaratuǵın Qudayǵa alǵıslar bolsın+. Selah

21Qudayımız – qutqarıwshı Qudaydur,

Ólimnen qutqaratuǵın – Quday Iyedur.

22Awa, Quday Óz dushpanlarınıń basın,

Gúna jolında júrgenlerdiń shashlı gellesin ezedi+.

23Iye bılay deydi:

«Dushpanlarıńdı Bashannan qaytarıp alıp kelemen,

Teńiz túbinde bolsa da alıp shıǵaman+.

24Sonda ayaqlarıńdı olardıń qanına batırasań,

Iytler de qan jalap, óz úlesin aladı»+.

25Quday, Seniń jeńis kárwanıńnıń,

Qudayımnıń, Patshamnıń muxaddes Ibadatxanasına,

Saltanatlı kiyatırǵanı kóriner.

26Aldında jırshılar, keyininde sazendeler,

Ortasında dáp qaqqan jas qızlar.

27«Háy, sizler, Izrail tuqımınan bolǵanlar,

Jıyınıńızda Qudayǵa, Jaratqan Iyege alǵıs-maqtaw aytıńlar!»

28Aldında eń kishkenesi Benyamin urıwı,

Izinen óz toparları menen Yahuda basshıları keledi,

Zebulon hám Naftaliy basshıları olarǵa eredi+.

29Quday, kórset kúsh-qúdiretińdi,

Jáne kórset bizler ushın qollanǵan kúshińdi,+

30Erusalimdegi Ibadatxanańnan!

Patshalar Saǵan sawǵalar alıp keledi.

31Baqır, qamıs arasındaǵı sol bir jabayı haywanǵa,

Buzawlar arasında kúshli buǵalarday[*] bolǵanlarǵa.

Olar aldıńda múláyim bolıp, gúmislerin Saǵan sawǵa qılsın,

Tarqatıp jiber sawashtan ráhátlenetuǵın xalıqlardı!+

32Mısırdan elshiler keledi,

Xabashstan xalqı asıǵıp, qolların Saǵan sozadı+.

33-34Jer júzindegi patshalıqlar,

Kóklerde, áyyemnen bar kóklerde aylanıp júrgen Qudaydı jırlań,

Iyege arnap saz shertip, alǵıs aytıń, Selah
Tıńlań, Onıń aybatlı dawısı gúrkireydi!++
35Qudaydıń qúdiretin járiya qılıń,
Onıń ullılıǵı Izraildıń ústinde,
Kúsh-qúdireti kóklerde.

36Quday aybatlıdur Óziniń muxaddes Ibadatxanasında,

Izraildıń Qudayı kúsh-quwat berer Óz xalqına.

Qudayǵa alǵıslar bolsın!+

68

68^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. «Lala gúl» namasına aytıladı. Dawıttıń jırı+

2Quday, qutqar meni,
Suwlar alqımıma keldi+.
3Shógip baratırman túpsiz batpaqqa,
Ayaǵımdı basatuǵın qattı jer joq.
Tereń suwlarǵa shógip kettim,
Kúshli aǵıs meni tartıp ketpekte+.
4Dad salıwdan dińkem qurıdı,
Tamaǵım kewip qaldı,
Qudayımdı kútip, kóz nurım sóndi+.

5Sebepsiz meni jek kóretuǵınlar,
Basımdaǵı shashımnan da kópdur.
Dushpanlarım maǵan qarsı jalǵan sóyler,
Olar kúshli, meni óltirmekshi,
Urlamaǵan nársemdi qaytarıwdı talap qılar+.
6Quday, aqılsızlıǵımdı Óziń bileseń,
Ayıplarım Sennen jasırın emes.

7Quday, Álemniń Iyesi,

Men sebepli uyatqa qalmasın Saǵan úmit qılǵanlar!

Izraildıń Qudayı,

Seni izlegenler men sebepli shermende bolmasın!

8Sen ushın shıdayman sógislerge,

Shermendelik qaplaydı júzimdi+.

9Aǵa-inilerime jat adamday boldım,

Anamnıń ulları ushın kelgindi sıyaqlıman+.

10Seniń Úyińe bolǵan ıqlasım ishimdi jeydi,

Seni aqıretlegenler meni aqıretlegen boladı+.

11Oraza tutıp, dad salsam,

Men masqara bolaman.

12Aza kiyim kiysem,

Olar ushın ápsana bolaman.

13Qala dárwazası janında otırǵanlar,

Men tuwralı ósek toqıydı.

Máskúnemler meni mısqıllap, qosıq aytadı.

14Biraq men Saǵan duwa etemen, Jaratqan Iye,

Maqul waqıtta, ullı súyispenshiligińniń sayasında, Quday,

Isenimli qutqarıwıń menen juwap ber maǵan.
15Meni qutqar, batpaqqa batıp ketpeyin,
Meni jek kóretuǵınlardan azat qıl,
Tereń suwlardan meni saqlap qal+.
16Kúshli aǵıs meni tartıp ketpesin,
Túpsiz suwlar meni jutpasın,
Qábir ústimnen awzın jappasın.

17Juwap ber maǵan, Jaratqan Iye,

Iygiliklidur súyispenshiligiń.

Ullı rehimiń sebepli maǵan qaray burıl+.

18Óz qulıńnan júzińdi jasırma,

Apat ishinde qaldım, tez juwap ber maǵan!

19Jaqınlap maǵan, qutqar janımdı,

Dushpanlarımnan azat et meni.

20Meni qanday masqara qılǵanın,
Shermende bolıp, uyatqa qalǵanımdı bileseń,
Dushpanlarımnıń hámmesi Seniń qarsıńda.

21Keyisler kewlimdi jaraqatladı, dártke tolǵanman,

Dártlesetuǵın birewdi izledim, hesh kim joq,

Jigerlendiretuǵın birewdi izledim, onı da tappadım.

22Awqatıma olar záhár saldı,

Shóllegenimde, maǵan sirke suwın berdi+.

23Aldındaǵı dasturxanı ózlerine qaqpan bolsın,

Dosları ushın duzaq bolsın!+
24Kózlerin qarańǵılıq basıp, kórmey qalsın,
Belleri máńgige búgilip qalsın+.
25Ashıwıńdı tók olardıń ústine,
Lawlaǵan ǵázebiń olardı jutsın!
26Olardıń mákanı qańırap qalsın,
Shatırlarında jasaytuǵın hesh kim qalmasın!+
27Olar Sen urǵan adamlardı quwǵın qılar,

Sen jaraqatlaǵan adamlardıń jarasın ósek qılar.

28Gúnaları ústine gúna qosa gór,
Sen olardı aqlama+.
29Atları ómir kitabınan óshirilsin,
Haq adamlar menen birge jazılmasın!+

30Men biysharaman hám azap shegip atırman,
Quday, qutqar meni hám qáwipsiz jerde saqla!+
31Qudaydıń atın qosıq aytıp maqtayman,
Shúkirlik penen Onı ullılayman.

32Bul shaqlı hám tuyaqlı buǵa yamasa tanadan góre,

Jaratqan Iyege kóbirek maqul boladı+.

33Ezilgenler bunı kórip, quwansın,

Háy, Qudaydı izlegenler, júregińiz janlansın!

34Jaratqan Iye mútájlerdi esitedi,

Tutqın bolǵan xalqın jek kórmeydi.

35Oǵan alǵıs-maqtaw aytıń, háy, aspan hám jer,

Teńizler hám ondaǵı barlıq janıwarlar+.

36Quday Siondı qutqaradı,

Yahuda qalaların qayta tikleydi,

Xalıq ornalasıp, ol jerdi iyeleydi+.

37Onıń qullarınıń urpaǵı jerdi miyras qıladı,

Onıń atın súygenler ol jerge mákan basadı+.

69

(Zab 39:13-17)

69^1•Atqarıwshılardıń jetekshisine. Dawıttıń yadqa salıw jırı+

2Quday, meni qutqarıwǵa,
Jaratqan Iye, maǵan járdem beriwge asıq!
3Janımdı alıwǵa umtılǵanlar,
Shermende bolıp, uyatqa qalsın!
Maǵan zıyan tiygiziwdi qálegenler,
Masqara bolıp, keynine qaytsın!+
4«Hay-hay!» dep masqaralaǵanlar,
Shermende bolıp, izine qaytsın+.

5Seni izlegenlerdiń hámmesi,

Sende shadlıq hám quwanıshqa tolsın.

Seniń qutqarıwıńdı súygenler:

«Quday ullıdur!» – dep bárqulla aytıp júrsin!

6Men biyshara hám ǵárippen,
Quday, tezirek kel maǵan!
Járdemshim hám qutqarıwshım Ózińseń,
Keshikpe, Jaratqan Iye!+

70

(Zab 30:1-4)

70^1•Jaratqan Iye, Seni panalayman,

Meni hasla shermende qılma!

2Ádalatlıǵıń menen qutqarıp, azat qıl meni!

Maǵan qulaǵıńdı túrip, qutqar meni!+

3Panalaytuǵın jartasım bol,

Hámme waqıtta panalawǵa ol jerge bara alayın.

Meni qutqarıw ushın buyrıq ber,

Shınında da, Sen jartasım hám qorǵanımsań+.

4Qudayım, meni jawızlardıń qolınan,

Ádalatsız hám zalım adamnıń pánjesinen qutqar!+

5Sen meniń úmitimseń, Quday Iye,
Jaslıǵımnan Saǵan isenemen+.
6Tuwılǵanımnan baslap, Saǵan súyendim,
Meni anamnıń qarnınan Sen alıp shıqtıń,
Hámme waqıtta Saǵan alǵıs-maqtaw aytaman+.

7Kópler ushın órnek boldım,
Sen meniń bekkem panamsań.
8Awzım tolıp tassın alǵıs-maqtawǵa,
Kúni boyı saltanatıńdı járiyalayman+.
9Qartayǵan shaǵımda, mennen júz burma,
Kúshim qaytqannan keyin, meni tárk etpe!
10Dushpanlarım maǵan qarsı til biriktirer,

Meni óltiriwdi qálegenler bir-biri menen keńeser+.

11Olar: «Quday onı tárk etti,
Quwıp, uslap alıńlar,
Onı qutqaratuǵın hesh kim joq!» – deydi+.

12Quday, mennen uzaqlaspa,

Qudayım, maǵan járdem beriwge asıq!

13Shermende bolıp, joq bolsın, meni ayıplawshılar,

Maǵan jawızlıq qılmaqshı bolǵanlar,
Uyatqa qalıp, biyabıray bolsın+.
14Al men hámme waqıtta Sennen úmit qılaman,
Ústi-ústine Saǵan alǵıs aytaman.
15Kúni boyı Seniń ádil islerińdi,
Qutqarıwıń tuwrısında járiyalayman,
Olardı sanap, ada bolmaspan+.
16Quday Iye, qúdiretiń sebepli kelemen,

Seniń, jalǵız Seniń ádilligińdi bayan qılaman.

17Quday, jaslıǵımnan maǵan Sen tálim berdiń,

Elege deyin, Seniń ájayıp islerińdi aytıp júremen.

18Shashlarım aǵarıp, qartayǵanımda da,

Tárk etpe meni, Quday!

Kúshińdi keleshek áwladqa,

Qúdiretińdi keyingi urpaqlarǵa jetkereyin.

19Quday, kóklerge jeter ádilligiń,
Ullı isler qıldıń Sen,
Saǵan uqsaǵan kim bar, Quday+?
20Sen maǵan kóp awır apatlar jiberdiń,
Biraq meni qaytadan janlandırasań,
Meni jerdiń túbinen jáne shıǵarıp alasań+.
21Abırayımdı joqarılatasań,
Maǵan jáne jubanısh bereseń.

22Men de arfa shertip, Saǵan alǵıs aytaman,

Sadıqlıǵıńdı qosıq etip aytaman, Qudayım.

Lira shertip, Saǵan alǵıs aytaman, Izraildıń Muxaddesi!+

23Saz shertip, Saǵan alǵıs aytqanımda,
Awzımnan shadlıq dawısı shıǵıp,
Óziń qutqarǵan janım quwanadı.

24Tilim kúni boyı Seniń ádalatıń haqqında járiyalaydı,

Maǵan jawızlıq qılıwdı qálegenler,

Uyatqa qalıp, shermende boldı.

71

71^1Sulaymannıń jırı

Quday, húkim shıǵarıwdı patshaǵa,
Ádalatlıǵıńdı patshanıń ulına sıyla+.
2Ol Seniń xalqıńdı ádalatlıq penen,
Ǵáriplerińdi tuwrılıq penen húkim qılsın!+
3Tawlar xalıqqa abadanshılıq,
Tóbeshikler haqıyqatlıq alıp kelsin.
4Patsha jarlılardı qorǵasın,
Kámbaǵallardıń balaların qutqarsın,
Zalımlardı ezip taslasın+.
5Quyash hám ay turǵanınday,

Xalqıń áwladtan-áwladqa Sennen qorqıp jasasın+.

6Patshamız jańa orılǵan atızǵa jawǵan jawınday,

Topıraqtı suwǵaratuǵın bereketli jawınday bolsın+.

7Onıń dáwirinde haq adam gúllep, jasnasın,

Ay joq bolıp ketpegenshe, abadanshılıq mol bolsın+.

8Ol húkimdarlıq etsin bir teńizden ekinshi teńizge deyin,

Evfrat dáryasınan jer júziniń shetine deyin!+
9Onıń aldında shólde jasaytuǵınlar bas iysin,
Dushpanları topıraq jalasın+.
10Tarshish hám ataw úlkeleriniń patshaları,
Oǵan salıq alıp kelsin.

Sheba hám Seba patshalıqları sawǵalar usınsın+.

11Barlıq patshalar aldında tájim qılsın,

Pútkil xalıqlar oǵan xızmet etsin!+

12Ol nala shekken jarlıǵa járdem berer,

Súyenishi joq biysharanı qutqarar+.

13Ǵárip hám jarlıǵa rehimi keler,

Jarlılardıń janın qutqarar.

14Zorlıq hám zulımlıqtan olardı azat qılar,

Olardıń qanı onıń názerinde ázizdur+.

15Patshanıń ómiri uzaq bolsın!
Shebanıń altını oǵan berilsin,
Tınımsız duwa etilsin ol ushın,
Kúni boyı onı jarılqasın!+
16Úlkede dán mol bolsın,
Taw baslarında dán ónimleri shayqalıp tursın!
Masaqları Lebanon toǵayınday mol bolsın,
Qala xalqı jerdegi shóp yańlı kóbeysin!+
17Patshanıń atı máńgi jasasın,
Quyash sóngenshe, atı óshpesin,
Ol arqalı adamlar jarılqansın,

Pútkil xalıqlar: «Ol qanday baxıtlı», – dep aytsın!+

18Jaratqan Iye Qudayǵa, Izraildıń Qudayına alǵıslar bolsın.

Káramatlar isleytuǵın jalǵız Oldur+.

19Onıń ullı atına máńgi alǵıslar bolsın,

Pútkil jer júzi Onıń dańqına tolsın!

Awmiyin! Awmiyin!+

20Ishay ulı Dawıttıń duwaları usı jerde tamamlandı.

72

72^1Asaftıń jırı

Quday haqıyqattan da Izrailǵa,

Júregi pák bolǵanlarǵa iygilikli+.

2Ayaqlarım tayıp kete jazladı,

Sırǵanap jıǵılıwdan sál qaldım.

3Jawızlardıń abadanshılıǵın kórip,

Sol menmenlerge ishim kúydi+.

4Olar ómiriniń aqırına deyin, qayǵı ne ekenin bilmes,

Deneleri saw-salamat.

5Adamzatta bolatuǵın qıyınshılıqtı kórmes,

Basqalar sıyaqlı azap shekpes.

6Menmenlik olardıń moynındaǵı monshaǵı,

Jawızlıq ústindegi kiyimi sıyaqlı.

7Olardıń kózlerin may basqan,

Júrekleri tákabbirlikke tolıp tasqan.

8Adamlardıń ústinen kúlip, jawız niyette sóyler,

Menmenlik etip, zulımlıq qılıwdı jobalastırar.

9Kóklerge qarsı awzın ashar,
Tilleri menen jer júzin iyeler.
10Sonıń ushın, xalıq solarǵa qaray júz burar,
Sózlerin bolsa, suwday etip iship alar.
11Olar bılay deydi: «Quday qalay biledi?
Quday Taalanıń xabarı bar ma edi?»+
12Mine, usındaydur jawızlar,
Hámme waqıtta táshiwishsiz jasar,
Óz baylıǵın arttırar.

13Men biykarǵa júregimdi pák tutqan ekenmen-dá,

Ayıpsızban, dep qollarımdı juwǵan ekenmen-dá+.

14Kúni boyı azap shegemen,

Hár kúni azanda jazalanaman.

15Men de olar sıyaqlı sóyleyin, desem,

Qıyanet etken bolaman Seniń haqıyqıy xalqıńa.

16Bulardı túsiniw ushın oylanǵanımda,

Men ushın qıyın boldı bul.

17Seniń muxaddes Ibadatxanańa kiremen degenshe,

Túsinbegen edim olardıń aqıreti ne bolatuǵının+.

18Shınında da, olardı tayǵaq jerge qoyǵansań,
Jerge qulatıp, wayran qılasań+.
19Olar kútilmegende birden qırılıp qaladı,

Qorqınıshlı apat ishinde pútkilley joq boladı.

20Oyanǵanda umıtılıp ketetuǵın tús sıyaqlı,
Sen qozǵalǵanda, Iye,
Olardı eles súlderdey kórip, mensinbeyseń.

21Júregim ǵamǵa tolıp,
Qálbimde dárt payda bolǵanda,
22Men nadan bolıp, bilmegen ekenmen,
Saǵan haywanday qatnasta boldım+.

23Sonda da hámme waqıtta Seniń menen birgemen,

Meniń oń qolımnan uslaǵansań.

24Násiyatlarıń menen maǵan jol kórseteseń,

Keyin meni dańqqa qaray jeteleyseń.

25Sennen basqa kimim bar aspanda?

Sennen basqanı qálemeymen jer júzinde+.

26Denem hám qálbim hálsirep baratır,

Biraq Quday – Sen júregimniń kúsh-quwatısań,

Meniń máńgilik úlesimseń+.

27Sennen uzaqlasqanlar ólip ketedi,

Qırıp taslaysań Saǵan opasızlıq qılǵanlardı.

28Al men ushın Quday, Saǵan jaqın bolıw jaqsı,

Barlıq islerińdi járiyalayın dep,

Quday Iye, Seni pana qılıp aldım ózime+.

73

73^1Asaftıń násiyat jırı

Quday, ne ushın bizlerden máńgi bas tarttıń?

Ne ushın Óziń baǵıp atırǵan qoylarǵa ǵázebińdi shashasań+?

2Esle ótmishtegi iyelik qılǵan jámiyetińdi,
Óz xalqıń qılıw ushın azat etken qáwimińdi,
Óziń mákan qurǵan usı Sion tawın+.

3Adımlarıńdı tiklenbey turǵan qarabaqanaǵa qaray bur,

Dushpan Muxaddes orındaǵı barlıq nárseni qıyrattı.

4Ibadatxanańda dushpanlarıń qıshqırıstı,
Ol jerge óz bayraqların tikti+.
5Olar toǵayda terek shabıw ushın,
Baltasın kótergen adamǵa uqsaydı.
6Keyin olar ay balta hám balǵaları menen,
Qıyratıp tasladı barlıq oyma islerdi+.
7Muxaddes mákanıńdı órtedi,

Atıń ornalasqan mákanıńdı pútkilley haramladı.

8Olar óz kewlinde: «Olardı pútkilley qurtamız», – dep,

Eldegi sıyınıw orınların órtep jiberdi+.

9Káramatlı belgilerińdi kórmeymiz,

Endi payǵambarlar da qalmadı,

Bul qashanǵa deyin dawam etetuǵının biletuǵın,

Hesh kim qalmadı bizlerdiń aramızda+.

10Quday, qashanǵa deyin dushpan Seni aqıretleydi?

Jaw Seniń atıńa máńgige til tiygize ala ma?

11Ne ushın qolıńdı, oń qolıńdı artqa tartasań?

Qoynıńnan qolıńdı shıǵarıp, olardı qırıp tasla!+

12Quday, ázelden meniń patshamsań,
Jer júzine jeńis alıp keleseń+.
13Kúshiń menen teńizdi ekige bóldiń,

Teńiz aydarhalarınıń basların suw ishinde ezdiń+.

14Liwyatannıń[*] basların ezdiń,

Shólde jasaytuǵınlarǵa onı azıq qılıp berdiń.

15Suwdıń kózlerin hám bulaqlardı ashıp aǵızǵan Senseń,

Aǵıp turǵan dáryalardı qurǵatıp taslaǵan Senseń+.

16Kúndiz Seniki, tún de Seniki,

Ay hám quyashtı Sen ornattıń+.

17Sen jer júziniń barlıq shegaraların ornattıń,

Jazdı da, qıstı da Óziń jarattıń+.

18Esińde tut, Jaratqan Iye, dushpan aqıretlep atır,

Aqmaq xalıqlar atıńa til tiygizip atır.

19Qumırıńnıń janın jırtqıshlarǵa tapsırma,

Biyshara bendelerińdi máńgige umıtpa+.

20Dúzgen kelisimińe názer sal,
Eldiń qarańǵı jerleri zorlıqqa tolǵan+.
21Ezilgen adam shermende bolıp qaytpasın,

Biyshara hám jarlılar atıńa alǵıs-maqtaw aytsın.

22Tur, Quday, Óz isińdi qorǵa,

Aqmaqlardıń kúni boyı Seni masqara qılıwın esle.

23Dushpanlarıńnıń qıshqırıǵın,

Saǵan qarsı shıqqanlardıń tınbay kóterilgen shawqımın umıtpa+.

74

74^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. «Joq etpe» namasına aytıladı. Asaftıń jırı. Qosıq+

2Alǵıslaymız Seni, Quday, alǵıslaymız,
Atıń Seniń bizlerge jaqın,
Adamlar ájayıp islerińdi járiyalaydı.

3Quday bılay deydi: «Belgilengen waqıt kelgende,

Ádillik penen qazılıq etemen+.

4Jer júzi hám onda jasaytuǵınlar shayqaladı,

Biraq bekkem qıldım onıń sútinlerin+. Selah

5„Maqtanbań!“ – dedim maqtanshaqlarǵa,

Nahaqlarǵa: „Kókirek kótermeń!

6Kókiregińizdi joqarı kótermeń!

Menmenlik penen sóylemeń!“ – dedim».

7Shıǵıstan da, batıstan da,

Tawlı shólden de húkim shıqpas.

8Biraq qazılıq etiwshi Quday,

Birin tómenletip, ekinshisin joqarılatar+.

9Jaratqan Iye qolında bir kese uslap tur,

Ol dámli aralaspalı kópirgen sharapqa tolı.

Onnan jer júzindegi barlıq nahaqlarǵa quyadı,

Olar túbine deyin onı ishedi+.

10Al men Onıń islerin máńgi járiyalayman,

Saz shertip, Yaqıptıń Qudayına alǵıs aytaman.

11Ol barlıq nahaqlardıń kókiregin basadı,

Haq adamlardıń kúshin joqarılatadı+.

75

75^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Tarlı saz ásbaplarında aytılatuǵın Asaftıń jırı. Qosıq

2Yahudada Quday belgili,
Izrailda Onıń atı ullı.
3Onıń qonısı Salim[*] qalasında,
Jasaytuǵın mákanı Sionda.+
4Ol jerde sındırdı otlı oqlardı,
Qalqan, qılısh hám sawash quralların+. Selah

5Ańǵa tolı tawlardaǵı arıslan kibi,

Saltanatlı hám qúdiretliseń.

6Qaza tawıp tonalǵan batır jawıngerler,

Máńgi uyqıǵa ketti.

Kúshli jigitlerdiń hesh biri qolın qozǵalta almaydı+.

7Yaqıptıń Qudayı, Seniń qorqınıshlı dawısıńnan,

Atlar hám arbakeshler esten tandı+.

8Jalǵız Sen aybatlısań,
Kim aldıńda tura aladı ǵázeplengenińde+?
9-10Dúnyadaǵı ezilgenlerdi qutqarayın dep,
Húkim shıǵarıw ushın turdıń, Quday,
Kóklerden húkimińdi járiyalaǵanıńda,
Jer júzi qorqıp, tım-tırıs bolıp qaldı. Selah

11Adamzattıń ǵázebi Seniń dańqıńa aylanar,

Qalǵan ǵázebin Óziń basasań.

12Wáde berińler Qudayıńız Jaratqan Iyege,

Orınlańlar óz wádelerińizdi.

Onıń dógereginde bolǵan barlıǵıńız,

Qorqınıshlı Qudayǵa sıylar alıp keliń+.

13Ol húkimdarlardıń ruwxın sóndirer,

Qorqınısh salar jer júzindegi patshalarǵa.

76

76^1Atqarıwshılardıń jetekshisi Edutun ushın. Asaftıń jırı+

2Dawıslap Qudayǵa jalbarınaman,
Dawıslap Qudaydı shaqıraman,
Ol meni esitedi.
3Qıyın kúnimde Iyeni izledim,
Túni menen qollarımdı túsirmey jaydım,
Kewlim bas tarttı jubanıshtan+.
4Qudaydı eslesem, ah uraman,
Oy juwırtsam, ruwxım hálsireydi. Selah

5Kózlerime uyqı bermeyseń,

Háwlirip ketkenlikten, sóyley almayman.

6Ótmishtegi kúnler haqqında,

Ótken jıllar haqqında oylayman+.

7Túnde aytqan qosıqlarımdı eske alaman,

Ózim menen ózim sóylesip,

Ruwxım sorawlarǵa juwap izler:

8Iye bizlerden máńgi bas tarttı ma?

Endi qaytıp hesh qashan maǵan miyrimiń túspey me?

9Onıń súyispenshiligi máńgi joq bolǵanı ma?

Bergen sózi áwladtan-áwladqa dawam etpey me?

10Quday rehim etiwdi umıtqanı ma?

Miyrim-shápáátiniń ornın ǵázep basqanı ma? Selah

11Ózime ózim bılay dedim:

«Mine, meniń dártim –

Quday Taalanıń Óz kúshin kórsetpewi».

12Jaratqan Iye, Seniń islerińdi eske alaman,

Burınǵı káramatlarıńdı esleymen+.

13Seniń barlıq islerińdi túsiniwge tırısaman,

Ullı isleriń ústinde oy juwırtaman.

14Quday, jolıń muxaddesdur!

Quday, Sen sıyaqlı basqa ullı quday bar ma+?

15Sen – káramatlar isleytuǵın Qudaysań,

Xalıqlar arasında Óz qúdiretińdi kórsettiń.

16Óz kúshiń menen xalqıńdı,

Yaqıp hám Yusup áwladların azat qıldıń. Selah

17Suwlar Seni kórip, Quday,

Suwlar Seni kórip, qorqıp ketti.

Túpsiz teńizler titiredi+.

18Bultlardan jawın quydı,

Kóklerden shaqmaq shaqtı,

Sonda Seniń oqlarıń ushtı+.

19Dúbeley ishinde dawısıń gúrkiredi,

Jıldırımlar jer júzin jarıq qıldı.

Jer titirep, lárzege keldi+.

20Jolıń teńiz arqalı,

Soqpaǵıń ullı suwlar arqalı ótti,

Izleriń bolsa, kórinbedi+.

21Muwsa hám Xaronnıń qolları menen,

Xalqıńdı súriw sıyaqlı alıp júrdiń+.

77

77^1Asaftıń násiyat jırı

Tıńlań, háy xalqım, kórsetpelerimdi,
Meniń sózlerime qulaq túriń.
2Tımsallar aytıw ushın awzımdı ashaman,
Ótmishtegi sırlı sabaqlardı bayan etemen,+
3Ne esitip, bilgenimizdi,
Ata-babalarımızdıń bizlerge aytıp bergenin+.
4Balalarımızdan bulardı jasırmaymız,
Jaratqan Iyeniń dańqın, Onıń kúshin,

Onıń ájayıp islerin keleshek áwladqa bayan etemiz+.

5Jaratqan Iye Yaqıp urpaǵına qaǵıydalar ornatıp,

Izrailǵa nızam tayınladı.
Bulardı balalarına úyretsin dep,
Ata-babalarımızǵa buyrıq berdi+.
6Solay etip, keleshek áwladlar bilsin,
Keleshekte tuwılatuǵın balalar da,
Bulardı óz balalarına jetkersin+.
7Sóytip, olar Qudayǵa úmit baylasın,
Qudaydıń islerin umıtpasın,
Onıń buyrıqların orınlasın.
8Júrekleri turaqlı bolmaǵan,
Ruwxları Qudayǵa sadıq bolmaǵan,

Ata-babaları sıyaqlı ójet, qozǵalańshı áwlad bolmasın+.

9Sadaq hám oqlar menen qurallanǵan Efrayım áwladı,

Sawash kúni keynine burılıp qashtı.

10Olar Qudaydıń kelisimin saqlamadı,

Onıń nızamı boyınsha júriwden bas tarttı.

11Umıttı Onıń islerin,

Ózlerine kórsetken káramatların+.

12Mısırda, Soan dalasında,

Ol káramat isledi ata-babalarınıń kóz aldında[*],+

13Teńizdi ekige bólip, olardı alıp ótti,
Suwlardı diywal sıyaqlı etip qoydı[*]+.
14Kúndiz bult penen,

Túnde ottıń jaqtısı menen olardı alıp júrdi[*]+.

15Shólde jartaslardı qaq ayırıp,

Teńizdey mol etip suw berdi+.

16Jartastan bulaqlar ashıp,

Suwlardı dáryaday aǵızdı[*].

17Biraq olar Onıń aldında gúna islewdi,

Shólde Quday Taalaǵa qarsı bas kóteriwdi dawam etti:

18Júreklerinde Qudaydı sınap,

Kewli kúsegen awqattı talap qıldı+.

19Olar Qudayǵa qarsı sóylep, bılay dedi:

«Quday shólde dasturxan jaya ala ma?

20Mine, Ol tastı urıp, suw shıǵardı,

Suwdı dárya qılıp aǵızdı.

Endi xalqına nan bere ala ma,

Gósh penen de támiyinley ala ma?»[*]

21Jaratqan Iye bunı esitip, qattı ǵázeplendi,
Yaqıpqa qarsı otın lawlatıp,
Izrailǵa qáhárin shashtı+.
22Sebebi olar Qudayǵa isenbedi,
Onıń qutqarıwınan úmit etpedi.
23Ol joqarıdaǵı bultlarǵa buyrıq berip,
Aspan qaqpaqların ashtı+.
24Xalıqqa jeytuǵın manna jawdırdı,
Kóktegi dánnen berdi olarǵa+.
25Adamlar perishtelerdiń nanın jedi,
Toyǵanınsha awqat jiberdi olarǵa[*].
26Shıǵıs samalın estirdi aspanda,
Qúdireti menen qubla samalın alıp keldi.
27Shańday qılıp, olarǵa gósh,
Teńiz qumınday mol etip quslar jawdırdı+.
28Olardı ordasınıń ortasına,
Mákan qılǵan jerdiń dógeregine qondırdı.
29Solay etip, xalıq toyǵanınsha jedi,
Qálegeninshe olarǵa Quday berdi+.
30Biraq olardıń kúsewi qaytpay turıp,
Awqatları ele awzında eken,
31Qudaydıń ǵázebi olarǵa shashıldı,
Eń kúshlilerin óltirdi,
Jerge qulattı Izraildıń jas jigitlerin[*]+.

32Buǵan qaramastan, olar dawam etti gúna islewin,

Onıń ájayıp islerine isenbedi+.

33Sonıń ushın, Quday olardıń kúnlerin biyhudalıq penen,

Jılların qorqınısh ishinde aqırına jetkerdi+.

34Quday olardı óltirip baslaǵanda,

Olar Onı izlep, qayta bet burdı,

Pútkil barlıǵı menen Qudaydı izledi.

35Quday – ózleriniń qorǵawshı jartası ekenin,

Quday Taala – ámeńgeri ekenin esledi+.

36Biraq awızları menen Oǵan jaǵımpazlıq qıldı,

Tilleri menen Onıń aldında ótirik sóyledi+.

37Onıń aldında júrekleri sadıq bolmadı,

Onıń kelisimine biyopalıq qıldı+.

38Degen menen, Quday rehimli,

Gúnalardı keshiredi, gúnakarlardı joq etpeydi,

Kóp márte Óz ǵázebin basadı,
Qáhárin tolıq shashpaydı+.
39Quday olardıń tánnen ibarat ekenin,

Esip ótip, qaytıp kelmeytuǵın samal ekenin esledi+.

40Shólde Oǵan qarsı neshshe ret bas kóterdi,
Qula dúzde Onı qapa qıldı+.
41Qayta-qayta sınadı Qudaydı,
Izraildıń Muxaddesin irenjitti.
42Eslemedi Onıń qúdiretli qolın,
Ózlerin dushpannan qutqarǵan kúnin.
43Mısırda kórsetken belgilerin,
Soan dalasında islegen káramatların+.
44Sonda Mısırdıń ózeklerin qanǵa aylandırdı,
Olar suwlarınan ishe almay qaldı+.
45Olarǵa shaqsın dep, iytshıbın,
Wayran qılsın dep, qurbaqalar jiberdi+.
46Olardıń eginlerin hám qol miynetlerin,
Shegirtkelerge tapsırdı+.
47Burshaq penen júzimzarların,
Jabayı ánjir aǵashların joq etti+.
48Olardıń iri malların burshaqtıń,
Súriwlerin jıldırımnıń astında qaldırdı+.
49Olardıń ústine lawlaǵan ǵázebin shashtı,
Olarǵa qáhár, ashıw hám azap,
Apat alıp keletuǵın perishtelerin jiberdi+.
50Óz qáhárine jol qoydı,
Olardı ólimnen saqlamadı,
Janların illetke duwshar qıldı.

51Qırıp tasladı Mısırdaǵı barlıq tuńǵıshlardı,

Xamnıń shatırlarındaǵı belindegi kúshiniń,

Birinshi jemisi bolǵan balaların+.

52Óz xalqın qoy sıyaqlı jeteklep shıqtı,
Shólde súriwdey etip baslap júrdi+.
53Olardı aman-esen alıp júrdi, olar qorqpadı,
Dushpanları bolsa, teńizge ǵarq boldı[*]+.
54Olardı Óziniń muxaddes jerine,

Qúdiretli oń qolı menen erisken tawlı úlkege alıp keldi+.

55Aldılarınan basqa xalıqlardı quwıp shıǵardı,

Jerlerin olarǵa múlik etip, bólip berdi,

Izrail urıwların olardıń shatırlarına jaylastırdı+.

56Biraq olar ele de Qudaydı sınadı,
Quday Taalaǵa qarsı bas kóterdi,
Onıń tártiplerine boysınbadı+.

57Ata-babaları sıyaqlı opasızlıq qılıp, qıyanet etti,

Jaramsız sadaq yańlı isenimsiz boldı+.

58Tabınatuǵın orınları menen Onı irenjitti,

Músin qudayları menen Onıń qızǵanıshın oyattı+.

59Quday bulardı esitip, ǵázebi lawladı,
Izraildan pútkilley júz burdı.
60Adamlar arasındaǵı mákan jerin,
Shilodaǵı Muxaddes mákanın tárk etti+.
61Óz qúdiretin tutqınlıqqa,
Óz saltanatın dushpan qolına tapsırdı[*].
62Xalqın qılısh júzine tapsırdı,
Óz menshik xalqına ǵázeplendi+.
63Jas jigitlerin ot jalmadı,
Jas qızlarına toy qosıqları aytılmadı.
64Ruwxaniyleri qılıshtan óldi,
Jesirleri joqlaw da ayta almadı+.
65Biraq Iye uyqıdan oyanǵanday,

Sharaptıń tásirinen qıshqırǵan batırday qozǵaldı+.

66Dushpanların shegindirip, jeńiliske ushırattı,

Olardı máńgi shermendelikke duwshar qıldı.

67Keyin Ol Yusuptiń urpaǵınan bas tarttı,

Efrayım urıwın tańlamadı.

68Biraq Yahuda urıwın,

Ózi súygen Sion tawın tańladı+.

69Óz muxaddes Ibadatxanasın aspan sıyaqlı qurdı,

Onı jer júzindey etip máńgi bekkemledi.

70Óz qulı Dawıttı tańladı,

Qoy qorasınan onı shaqırıp aldı+.

71Óz xalqı Yaqıptı, menshigi Izraildı baǵıw ushın,

Sawlıq qoylardıń arasınan alıp keldi[*]+.

72Solay etip, ol xalqına ádalatlıq penen shopanlıq qıldı,

Sheber qolları menen olardı jetekledi+.

78

78^1Asaftıń jırı

Quday, basqa milletler Seniń elińe bastırıp keldi,

Muxaddes Ibadatxanańdı haramladı,
Erusalimdi qarabaqanaǵa aylandırdı+.
2Jem qıldı qullarıńnıń óliklerin quslarǵa,

Sadıq adamlarıńnıń denelerin jabayı haywanlarǵa+.

3Qanların suwday aǵızdı Erusalim boylap,
Olardı jerleytuǵın hesh kim bolmadı+.
4Bizler qońsı xalıqlarǵa masqara,

Dógeregimizdegilerge kúlki hám shermende boldıq+.

5Qashanǵa deyin, Jaratqan Iye,
Máńgi dawam ete bere me ǵázebiń,
Ot sıyaqlı janǵan qáháriń+?
6Ǵázebińdi shash Seni bilmeytuǵın xalıqlarǵa,
Seniń atıńdı shaqırmaytuǵın patshalıqlarǵa+.
7Olar Yaqıp urpaqların jalmadı,
Onıń mákanın wayran qıldı+.

8Ótmishtegi gúnalardı bizlerge júkleme,
Óz rehimińdi bizlerge tez arada kórset,
Bizler júdá hálsirep qaldıq+.

9Qutqarıwshımız Quday, dańqıńa bola, bizlerge járdem ber,

Azat et, Óz atıń ushın gúnalarımızdı keshir+.

10Ne ushın basqa xalıqlar:

«Olardıń Qudayı qayaqta?» – dep aytıwı kerek?

Qullarıńnıń qanınıń óshin alǵanıńdı,

Óz kózimiz benen kóreyik, bunı basqa milletler de bilsin+.

11Tutqınlardıń dadı jetip barsın aldıńa,
Ólimge húkim etilgenlerdi,
Óz qúdiretli kúshiń menen qutqar+.
12Seni aqıretlegen qońsı xalıqlarǵa,
Jeti ese etip, ózlerine qaytar, Iye!+

13Al bizler Seniń xalqıń hám Óziń baǵıp atırǵan qoylarıńbız.

Seni máńgi táriyipleymiz,

Áwladtan-áwladqa Saǵan alǵıs-maqtaw aytamız+.

79

79^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Asaftıń jırı. «Lala gúllerdiń kelisimi» namasına aytıladı+

2Izraildıń shopanı, qulaq sal,

Yusupti qoy sıyaqlı alıp júriwshi!

Nurıńdı shash, kerublar arasında taxtta otırǵan+.

3Efrayım, Benyamin hám Menashshe aldında,
Óz kúshińdi kórset,
Kelip, bizlerdi qutqar+.

4Quday! Bizlerdi aldınǵı halımızǵa qaytar,

Bizlerge júzińniń nurın shash, qutqarılayıq!+

5Jaratqan Iye, Álemniń Qudayı!

Qashanǵa deyin, xalqıńnıń duwalarına qáhárleneseń+?

6Bizlerge nan ornına kóz jas berdiń,

Kóz jasqa ábden toydırdıń+.

7Qońsılarımızdı bizlerge qarsı iytermelediń,

Dushpanlarımız kúler ústimizden.

8Álemniń Qudayı! Bizlerdi aldınǵı halımızǵa qaytar,

Bizlerge júzińniń nurın shash, qutqarılayıq!+

9Mısırdan bir júzim aǵashın alıp kelip,

Basqa xalıqlardı quwıp, onı otırǵızdıń+.

10Ol ushın jer tayarlap, tazaladıń,

Ol tamır jayıp, eldi toltırdı.

11Kóleńkesi tawlardı qapladı,

Shaqaları náhán kedr aǵashın qapladı.

12Shaqaları sozıldı Jer Orta teńizine deyin,
putaları bolsa, Evfrat dáryasına deyin+.

13Ne ushın qulattıń onıń diywalların?

Joldan ótkenlerdiń hámmesi júzimin julsın dep pe+?

14Toǵaydaǵı dońızlar onı qoparıp taslaydı,

Jabayı haywanlar jep qoyadı.

15Álemniń Qudayı, bizlerge júzińdi bur,
Kóklerden qarap, názer sal,
Ǵamxorlıq qıl usı júzim aǵashına+.
16Oń qolıń menen otırǵızǵanıńdı,
Óziń ushın kúsheytken nálińdi qorǵa!
17Dushpanlarımız onı otqa jaǵıp, qırqıp atır,
Ǵázebiń menen olardı óltir+.
18Járdem qolıń oń tárepińdegilerdiń ústinde,

Óziń ushın tárbiyalaǵan xalqıńnıń ústinde bolsın.

19Bizler Sennen hesh qashan bezbeymiz,
Bizlerdi qayta tirilt, atıńdı shaqıramız.
20Jaratqan Iye, Álemniń Qudayı!
Bizlerdi aldınǵı halımızǵa qaytar,
Bizlerge júzińniń nurın shash, qutqarılayıq!+

80

80^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Gat tarlı ásbabında aytılatuǵın Asaftıń jırı+

2Shadlanıp baqırıń kúsh-quwatımız bolǵan Qudayǵa,

Quwanıshlı túrde qıshqırıń Yaqıptıń Qudayına!

3Qosıq aytıń, dáp qaǵıń,

Jaǵımlı dawıslı lira hám arfa shertiń.

4Kárnay shertiń jańa ayda,

Tolıq ayda, bayram kúnimizde+.

5Bul Izrail ushın bir qaǵıydadur,

Yaqıptıń Qudayınıń qararıdur.

6Quday Mısırǵa qarsı júris qılǵanda,

Ol bunı Yusup urpaǵına nızam qılıp qoydı.

Men bir tanıs bolmaǵan dawıstı tıńlap turman:+

7«Jelkeńizden júkti alıp tasladım,
Qollarıńızdı awır sebetten azat qıldım+.
8Basıńızǵa apat túskende, Meni shaqırdıńız,
Sonda sizlerdi qutqarıp aldım,
Gúldirmama arasınan sizlerge juwap berdim,

Meriba suwları janında sizlerdi sınadım[*]+. Selah

9Tıńla, xalqım, sizlerge eskertemen:

Izrail, qáne endi, sen Maǵan qulaq salǵanıńda!+

10Arańızda basqa quday bolmasın,

Jat qudayǵa tabınbań+.

11Seni Mısırdan alıp shıqqan,

Qudayıń Jaratqan Iye – Men bolaman.

Awzıńdı ash, onı toltıraman.

12Biraq xalqım, sen dawısıma qulaq salmadıń,

Izrail, sen Maǵan boysınıwdan bas tarttıń.

13Men de júreklerińizdiń qaysarlıǵınsha qaldırıp,

Jol qoydım óz qálewlerińiz benen júriwińizge+.

14Qáne endi xalqım, sen Maǵan qulaq salǵanıńda,

Izrail, sen Meniń jollarım menen júrgenińde!+
15Dushpanlarıńızdı dárhal boysındırar edim,
Jawlarıńızǵa qarsı qolımdı kóterer edim!
16Meni jek kóretuǵınlar Mennen aybınar edi,
Olardıń bul awhalı máńgi dawam eter edi.

17Xalqım, sizlerdi eń jaqsı biyday menen azıqlandırar edim,

Jartastaǵı pal menen toydırar edim»+.

81

81^1Asaftıń jırı

Quday iláhiyler jıyının basqarıp,

Qudaylardıń arasında húkimin járiyalaydı:+

2«Qashanǵa deyin, sizler jawızlardıń tárepin alıp,

Nahaq qazılıq etesiz+? Selah
3Kámbaǵal hám jetimlerge ádalatlıq kórsetiń,
Ǵárip hám jarlılardıń huqıqın qorǵań+.
4Kámbaǵal hám ǵáriplerdi qutqarıń,
Jawızlardıń qolınan olardı azat qılıń+.
5Sizler hesh nárseni bilmeysiz, túsinbeysiz,
Qarańǵılıqta júresiz.
Jer júziniń tiykarı lárzege keledi+.
6„Sizler qudaylarsız,

Hámmeńiz – Quday Taalanıń ullarısız“, – dedim+.

7Biraq sizler insan sıyaqlı ólesiz,

Hár qanday húkimdar sıyaqlı qulaysız!»+

8Tur, Quday, qazılıq et jer júzine,

Barlıq xalıqlar Saǵan tiyislidur.

82

82^1Qosıq. Asaftıń jırı

2Quday, únsiz qalma,
Sóylemey, tıp-tınısh bolma, Quday!+
3Mine, dushpanlarıń shawqım shıǵarıp,
Seni jek kóretuǵınlar bas kótermekte.
4Xalqıńa qarsı hiyleli joba dúzip,
Qádirlegenlerińe qarsı oylasıq ótkermekte+.

5Olar: «Keliń, olardı xalıqlar arasınan joq qılayıq,

Izraildıń atı qaytadan eske alınbasın», – deydi+.

6Mınalardıń hámmesi til biriktirip,
Saǵan qarsı awqam dúzgen:
7Edomlılar hám Ismayıl urpaǵı,
Moablılar hám Ajar urpaǵı,+
8Gebal, ammon hám amalek xalıqları,
Filist xalqı hám Tir turǵınları+.
9Assiriya da olarǵa qosılǵan,

Olar Lut urpaǵına qosımsha kúsh bolǵan+. Selah

10Midyanǵa ne islegen bolsań[*],

Kishon sayında Sisera hám Yabinge ne qılǵan bolsań[*],

Olarǵa da sonı isle+.

11Olar En-Dorda joq qılınıp,

Jer ushın tógin bolıp qaldı+.

12Olardıń aqsúyeklerine Oreb hám Zeebke islegenińdi[*] isle,

Barlıq kósemlerine Zebax hám Salmunnaǵa qılǵanıńdı[*] qıl+.

13Olar: «Keliń, Qudaydıń jaylawlarına,

Iyelik eteyik», – degen edi.

14Qudayım! Olardı quyın kótergen shańday,
Samal ushırǵan qawıqtay etip tasla,+
15Ot toǵaydı jalmaǵanday,
Jalın tawlardaǵı shóplerdi kúydirgendey,+
16Boranlarıń menen olardı quwıp,
Óz dawıllarıń menen qorqınıshqa sal+.
17Shermendelikten qızarsın júzleri,

Solay etip, olar Seniń atıńdı izlesin, Jaratqan Iye.

18Olar máńgi uyatqa qalıp, qorqınıshqa tússin,

Xorlanıp, joq bolsın.

19Bilsin olar Seniń atıń Jaratqan Iye ekenin,

Jer júziniń jalǵız Quday Taalası ekenińdi+.

83

83^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Gat tarlı ásbabında. Qorax áwladınıń jırı+

2Qanday ájayıp Seniń mákanıń,
Álemniń Jaratqan Iyesi!
3Janım Seniń háwlilerińdi ańsap, sharshadı,
Júregim hám pútkil barlıǵım,
Tiri Qudayǵa shadlanıp baqıradı+.
4Álemniń Jaratqan Iyesi, Patsham, Qudayım!
Qurbanlıq ornıńnıń qasında,
Qus ta jasaw ushın ózine orın tabar,
Palapanları ushın qarlıǵash uya qurar+.
5Qanday baxıtlı Seniń Úyińde jasaytuǵınlar,

Olar tınbastan Saǵan alǵıs-maqtaw aytar!+ Selah

6Qanday baxıtlı Sennen kúsh tapqan adam,
Shın júrekten Sionǵa barıwǵa umtılǵanlar+.
7Jılaw oypatlıǵınan ótip,
Olar suw ózeklerin ashar,
Birinshi jawın ol jerdi bereketke toltırar.
8Jol júrip, olardıń kúshine kúsh qosılar,
Sionda Qudaydıń aldında bolar.

9Jaratqan Iye, Álemniń Qudayı, duwamdı tıńla,
Qulaq sal, Yaqıptıń Qudayı! Selah
10Quday, bizlerdiń qalqanımızǵa qara,
Óziń maylaǵan patshańa názer sal!+

11Seniń háwlilerińdegi bir kún mıń kúnnen artıq.

Nahaqlardıń shatırında jasawdan góre,
Qudaydıń Úyiniń bosaǵasında turǵanım abzal.
12Quday Iye – quyash hám qalqandur,
Ol miyrim hám dańq berer,
Minsiz júrgenlerden jaqsılıqtı ayamas+.
13Álemniń Jaratqan Iyesi,
Qanday baxıtlı Saǵan úmit baylaǵan adam!+

84

84^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Qorax áwladınıń jırı

2Jaratqan Iye, Óz elińe miyrim kórsettiń,
Yaqıp urpaǵın abadanshılıqqa jáne eristirdiń.
3Xalqıńnıń ayıbın keshirdiń,
Olardıń barlıq gúnalarınan óttiń+. Selah
4Pútkil qáhárińdi uslap qaldıń,
Lawlaǵan ǵázebińnen qayttıń+.

5Bizlerdi qutqarǵan Quday, aldınǵı awhalımızǵa qaytar,

Bizlerge degen ǵázebińdi toqtat.

6Máńgi ǵázepleneseń be bizlerge?

Ǵázebińdi áwladtan-áwladqa dawamlaysań ba+?

7Xalqıń Sende quwanısh tabıwı ushın,

Bizlerdi qaytadan janlandırmaysań ba?

8Jaratqan Iye, súyispenshiligińdi kórset,

Bizlerge qutqarıwıńdı inam et.

9Qudaydıń, Jaratqan Iyeniń sózine qulaq túremen,

Ol Óz xalqına, Óziniń sadıq adamlarına tınıshlıq sózin aytadı,

Endi olar aqılsız jollarına qaytpasın.

10Onıń saltanatı elimizde mákanlawı ushın,

Sózsiz, Onnan qorqqanlarǵa Onıń qutqarıwı jaqın.

11Súyispenshilik hám sadıqlıq ushırasadı,

Ádillik penen tınıshlıq súyisedi.

12Sadıqlıq jerden kógerip shıǵadı,

Ádalatlıq aspannan qaraydı.

13Jaratqan Iye iygilikti jawdıradı,

Jerimiz óz ónimin beredi+.

14Ádalatlıq Onıń aldında júredi,

Onıń qádemleri ushın jol tayarlaydı+.

85

85^1Dawıttıń duwası

Jaratqan Iye, qulaq salıp, juwap ber maǵan,
Men ǵárip hám mútájben+.
2Janımdı qorǵa, Saǵan sadıqpan,
Qudayım, Saǵan úmit baylaǵan qulıńdı qutqar!
3Maǵan miyrim-shápáátińdi túsir, Iye,
Saǵan kúni boyı jalbarınaman.
4Qulıńnıń qálbin quwanıshqa toltır,
Júregimdi ashaman Saǵan, Iye+.
5Sen iygilikli hám keshirimliseń, Iye,

Seni shaqırǵanlardıń hámmesine súyispenshiligiń ullı+.

6Qulaq sal meniń duwama, Jaratqan Iye,

Jalbarınǵan dawısıma dıqqat et!

7Qıyın kúnlerimde Seni shaqıraman,

Sen meni esiteseń+.

8Qudaylar arasında Saǵan teńlesetuǵını joq, Iye,

Seniń islerińdey isler joq+.
9Sen jaratqan barlıq milletler,
Iye, Seniń aldıńa kelip, tájim qıladı,
Seniń atıńdı dańqqa bóleydi+.
10Sen ullısań, ájayıp isler isleyseń,
Sen jalǵız Qudaysań+.
11Jaratqan Iye, jolıńdı maǵan úyret,
Saǵan sadıq bolıp júreyin,

Seniń atıńnan qorqatuǵın etip, júregimdi bekkemle+.

12Quday Iyem, shın júregim menen alǵıslayman,
Seniń atıńdı máńgi dańqqa bóleymen.
13Maǵan degen súyispenshiligiń ullı,

Janımdı óliler mákanınıń tuńǵıyıǵınan aman saqlaysań+.

14Quday, arsızlar maǵan qarsı kóterildi,

Qaraqshılar toparı janımdı alıw ushın meni izlep júr,

Olar Seni pisent etpeydi+.

15Sen, Iye, rehimli hám miyrimli Qudaysań,

Sabır-taqatlı, súyispenshiligiń ullı hám sadıqsań+.

16Awhalıma qara, rehim qıl maǵan,
Qulıńa kúsh-quwat ber,
Shorıńnıń ulın qutqar+.
17Qayırqomlıǵıńnan bir belgi kórset maǵan,
Meni jek kóretuǵınlar kórip, uyalıp qalsın.
Jaratqan Iye, járdem kórsetip,
Maǵan jubanısh bergen Ózińseń+.

86

86^1Qorax áwladınıń jırı. Qosıq

2Jaratqan Iye muxaddes tawlar ústine
Sionnıń tiykarın qurdı,
Yaqıptıń barlıq mákan jaylarınan góre,
Sionnıń dárwazaların súyedi+.
3Qudaydıń qalası,
Sen haqqında ájayıp sózler aytıladı+. Selah

4Quday bılay deydi:

«Meni tanıytuǵınlar ishinde,

Rahab[*] hám Babiloniyanı esapqa alaman.

Mine, Filistiya, Tir hám Xabashstan da,

Sol jerde tuwılǵan».

5Sion haqqında bılay dep aytıladı:

«Hár biri sol jerde tuwılǵan!

Quday Taalanıń Ózi Siondı bekkemleydi»+.

6Jaratqan Iye xalıqlardı dizimge alǵanda,

«Bul da Sionda tuwıldı», – dep jazadı. Selah

7Jırshılar hám oyınǵa túsiwshiler:

«Ómirimniń bulaǵı sendedur!» – deydi+.

87

87^1Qosıq. Qorax áwladınıń jırı. Atqarıwshılardıń jetekshisi ushın. Muńlı aytılatuǵın Ezrax násilinen bolǵan Hemannıń násiyat jırı+

2Jaratqan Iye, meni qutqarıwshı Quday,

Kúni-túni aldıńa kelip, jalbarınaman+.

3Duwam Seniń aldıńa jetip barsın,

Qulaq sal jalbarınıwıma.

4Janım azapqa tolı,
Ómirim óliler mákanına jaqınlastı+.
5Qábirge kirgenler arasında dep esaplanaman,
Hal-dármanı qalmaǵan adamǵa uqsayman+.
6Men óliler arasına taslanǵanman,
Sen endi eske almaytuǵın,
Járdem qolıńnan mahrum bolǵan,
Qazalanıp qábirde jatırǵanlarǵa uqsayman+.
7Sen meni qábirdiń túbine,
Qarańǵılıq hám tuńǵıyıqqa tasladıń+.
8Ǵázebiń ústimdi zildey basıp,
Barlıq tolqınlarıń menen ezdiń meni+. Selah

9Joldaslarımnan ayırdıń,
Meni olarǵa jerkenishli qıldıń,
Qamalıp qaldım, shıǵa almayman+.
10Kózlerim qayǵıdan hálsiregen,
Hár kúni Seni shaqırdım, Jaratqan Iye,
Qollarımdı Saǵan jaydım.

11Káramatlarıńdı kórseter me ediń óliler ushın?

Ruwxları turıp, Seni táriyipler me edi+? Selah

12Seniń súyispenshiligiń qábirde,
Sadıqlıǵıń nabıt bolıw mákanında aytıla ma?
13Qarańǵılıqta Seniń ájayıp isleriń haqqında,

Umıtılıw mákanında ádalatlıǵıń haqqında aytıla ma+?

14Al men, Jaratqan Iye, Seni járdemge shaqıraman,

Qılǵan duwam tańda jetip barar Saǵan+.

15Ne ushın mennen júz burdıń, Jaratqan Iye,

Nege júzińdi mennen jasırasań?

16Jaslıǵımnan qıynalaman, ólimim jaqın qalǵan,

Qorqınıshıń aldında sharasız qaldım.

17Qáhárli ǵázebiń ústimnen basıp tasladı,

Qorqınıshlarıń meni tamam qıldı+.

18Kúni boyı bular suw sıyaqlı orap aldı,

Dógeregimdi pútkilley qorshap aldı+.

19Doslarımnan hám jaqınımnan ayırdıń,

Tek ǵana qarańǵılıq joldasım bolıp qaldı+.

88

88^1Ezrax násilinen bolǵan Etannıń násiyat jırı+

2Jaratqan Iyeniń súyispenshiligin máńgi jırlayman,

Sadıqlıǵın áwladtan-áwladqa járiyalayman+.

3Súyispenshiligiń máńgi ornalasqan,

Sadıqlıǵıńdı kóklerde bekkemlediń, deymen.

4Sen bılay dediń: «Tańlaǵanım menen kelisim dúzdim,

Qulım Dawıtqa bılay dep ant ishtim:

5„Urpaǵıńdı máńgi bekkem qılaman,

Taxtıńdı áwladtan-áwladqa dawam ettiremen“».[*]+ Selah

6Jaratqan Iye, kókler alǵıslar ájayıp islerińdi,

Maqtalar sadıqlıǵıń perishteler jıyınında+.

7Kóklerde Jaratqan Iyege kim teńlese aladı?

Iláhiy barlıqlar ishinde Jaratqan Iyege uqsaytuǵını bar ma+?

8Perishteler keńesinde Quday oǵada qorqınıshlı,

Átirapındaǵılardıń hámmesinen aybatlı.

9Álemniń Qudayı Jaratqan Iye,

Sen sıyaqlı kúshli bar ma, Jaratqan Iye?

Sadıqlıǵıń átirapıńdı orap alǵan+.

10Qutırǵan teńizler ústinen Sen húkimdarlıq qılasań,

Kóterilgen tolqınlardı Sen tınıshlandırasań+.

11Sen Rahabtı[*] óliktey etip ezip tasladıń,

Qúdiretli qolıń menen dushpanlardı tarqatıp jiberdiń+.

12Kókler Seniki, jer júzi de Seniki,

Dúnyanı hám onı toltırıp turǵanlardı Sen ornattıń+.

13Arqa hám qublanı Óziń jarattıń,

Tabor hám Xermon tawları atıń sebepli shadlanıp baqıradı+.

14Bilegiń kúshli, qolıń qúdiretli,

Oń qolıń hámmesinen bálentte.

15Ádillik hám ádalatlıq taxtıńnıń tiykarı,

Súyispenshilik hám sadıqlıq aldıńda turadı+.

16Qanday baxıtlı bálent dawısta shadlanǵan xalıq, Jaratqan Iye!

Olar Seniń júzińniń nurında júredi+.

17Kúni boyı Seniń atıń sebepli shadlanadı,

Ádilligiń arqalı joqarı kóteriledi.

18Sen dańqqa bóleytuǵın kúshimizseń,

Írazılıǵıń arqalı kúshimiz artadı.

19Qalqanımız Jaratqan Iyeniki,

Patshamız Izraildıń Muxaddesine tiyisli+.

20Burın ayan arqalı sóylep,

Óz sadıq adamlarıńa bılay dediń:

«Bir jawıngerdi qollap quwatladım,

Xalıq ishinen bir jigitti joqarı kóterdim+.

21Qulım Dawıttı taptım,

Muxaddes mayım menen onı mayladım.

22Qolım onı qollap quwatlaydı,

Bilegim oǵan kúsh beredi.

23Dushpan onı alday almaydı,

Jawızlar oǵan zulımlıq qıla almaydı.

24Jawların onıń kóz aldında ezemen,

Onı jek kórgenlerdi qıraman+.

25Sadıqlıǵım hám súyispenshiligim onıń menen birge,

Meniń atım menen ol jeńiske erisedi.

26Onıń qolın teńizdiń ústine,

Oń qolın dáryalardıń ústine qoyaman+.

27Ol Meni shaqırıp, bılay deydi:

„Sen meniń ákemseń, Qudayımsań,

Qutqarıwshı jartasımsań“.+

28Men de onı tuńǵısh ul qılıp alaman,

Dúnyadaǵı patshalardıń eń ullısı qılaman+.

29Oǵan bolǵan súyispenshiligimdi máńgi saqlayman,

Onıń menen dúzgen kelisimim bekkem turadı+.

30Áwladın máńgige,

Taxtın kókler turǵansha dawam ettiremen+.

31Eger onıń násili kórsetpelerimnen júz burıp,

Nızamlarım boyınsha júrmese,
32Qaǵıydalarımdı buzıp,
Buyrıqlarımdı orınlamasa,
33Jınayatları ushın tayaq penen uraman,
Gúnaları ushın olardı jazalayman+.

34Biraq Dawıtqa bolǵan súyispenshilikten waz keshpeymen,

Sadıqlıǵıma nemquraydı qaramayman+.
35Kelisimimdi buzbayman,
Awzımnan shıqqan sózimnen hasla qaytpayman.
36Bir márte muxaddesligim haqı ant ishtim,
Dawıttı aldamayman+.
37Onıń áwladı máńgi dawam etedi,
Onıń taxtı Meniń aldımda quyash yańlı turadı.
38Ay sıyaqlı máńgi-baqıy aman turadı,
Kóklerde sadıq gúwa boladı»+. Selah

39Biraq Sen onnan jerkenip, júz burdıń,
Maylaǵan patshańa qattı ǵázeplendiń+.
40Qulıń menen dúzgen kelisimnen bas tarttıń,
Onıń tajın topıraqqa bılǵadıń+.
41Onıń barlıq diywalların qulattıń,
Wayran qıldıń qorǵanların+.
42Joldan ótkenlerdiń hámmesi onı tonadı,
Qońsı xalıqlarǵa masqara boldı.
43Jawlarınıń oń qolın onnan joqarı qıldıń,
Barlıq dushpanların quwanıshqa bólediń.
44Ótkir qılıshın artqa qaytardıń,
Sawashta onı qollap quwatlamadıń.
45Onıń saltanatına shek qoydıń,
Taxtın jerge qulattıń.
46Onıń jaslıq kúnlerin qısqarttıń,
Onı shermende qıldıń+. Selah

47Qashanǵa deyin bul dawam etedi, Jaratqan Iye?!

Ózińdi bizlerden máńgi jasırasań ba?

Qashanǵa deyin, ǵázebiń ottay lawlap janadı+?

48Esińe túsir ómirimniń qanshelli qısqa ekenin,

Ne ushın adamzattı biyhuda jarattıń?!+

49Bul dúnyada ómir súrip, ólim kórmeytuǵın,

Óliler mákanınıń kúshinen janın qutqaratuǵın adam bar ma+? Selah

50Qayaqta seniń burınǵı súyispenshiligiń, Iye?

Dawıtqa sadıqlıq penen ant ishken ediń!

51Esle, Iye, qulıńnıń shermende bolǵanın,

Barlıq xalıqlardıń xorlıqlı sózlerin kóterip júrippen.

52Esle, dushpanlarıńnıń masqaralawın,

Maylaǵan patshańnıń hár bir qádemin masqara qılıwın.

53Jaratqan Iyege máńgi alǵıslar bolsın!

Awmiyin! Awmiyin!+

89

89^1Qudaydıń adamı bolǵan Muwsanıń duwası+

2Iye, áwladtan-áwladqa,
Bizlerdiń pana jerimiz boldıń+.
3Tawlar payda bolmasınan aldın,
Jer júzi hám dúnyanı bar qılmasıńnan aldın,
Ázelden máńgige Sen – Qudaysań+.

4Adamzattı topıraqqa qaytarasań,

«Adam ulları, topıraqqa qaytıń», – deyseń+.

5Seniń názerińde mıń jıl ótken bir kún sıyaqlı,

Ótetuǵın túngi bir náwbetshilik yańlı+.
6Adamlardı tasqın suw sıyaqlı ıǵızıp keteseń,
Olar tańda umıt bolatuǵın tús sıyaqlı,
Azanda gúllep, ósetuǵın,
Al keshte solıp qalatuǵın shóp kibi+.

7Joq bolıp ketemiz ǵázebińnen,
Qorqınıshqa túsemiz Seniń qáhárińnen.
8Sen ayıplarımızdı Ózińniń aldıńa,

Jasırın gúnalarımızdı júzińniń nurı aldına qoydıń+.

9Kúnlerimiz ǵázebiń astında óter,

Jıllarımız bir dem yańlı tawısılar.

10Ómirimiz jetpis jıl eken,

Eger kúshli bolsaq, seksen jıl bolar.

Ájayıp jıllarımız da mashqala hám qıyınshılıqta ótti,

Ómirimiz tez óter, ushıp ketermiz+.

11Kim bile alar Seniń ǵázebińniń kúshin?

Adamlar qorqqanday, ol sonday kúshli!

12Dana júrekke iye bolıwımız ushın,

Ómirimizdiń kúnlerin sanawdı úyret+.

13Bizlerge qayt, Jaratqan Iye!

Qashanǵa deyin bul dawam etedi?

Qullarıńa rehim qıl!

14Tańda bizlerdi súyispenshiligiń menen toydır,

Ómir boyı quwanıp, shadlanıp baqırayıq.

15Bizlerdi azapqa qaldırǵan kúnlerińniń,

Baxıtsız jasaǵan jıllarımızdıń esesine,

Bizlerdi shadlıqqa bóle.

16Seniń isleriń qullarıńa,

Saltanatıń olardıń balalarına kórinsin.

17Quday Iyemiz, Seniń bizlerge miyrimiń tússin,

Qol miynetimizdi tabıslı qıl,

Awa, qol miynetimizdi tabıslı qıl+.

90

90^1Quday Taalanıń panasında jasaǵan adam,

Qúdireti kúshli Qudaydıń sayasında túneydi+.

2Jaratqan Iyege bılay deymen:

«Sen meniń panamsań, bekinisimseń,

Men úmit baylaǵan Qudayımsań»+.

3Sózsiz Ol seni ańshınıń duzaǵınan,
Óltiretuǵın illetten qutqaradı+.
4Ol seni oraydı Óz párleri menen,
Onıń qanatlarınıń astınan pana tabasań,

Onıń sadıqlıǵı qalqanıń hám qorǵan diywalıń boladı+.

5Sonda sen túnde qáwip-qáterden,
Kúndiz ushqan oqlardan,+
6Qarańǵılıqta keletuǵın illetten,

Túski waqıtta qırǵın keltiretuǵın apattan qorqpaysań.

7Qaptalıńda mıń adam,
Oń tárepińde on mıń adam qırılsa da,
Bul apatlar saǵan jaqınlamaydı.
8Tek ǵana sen óz kóziń menen,
Jawız adamlardıń jazalanıwın kóreseń+.

9Eger Jaratqan Iyeni óz panań,
Quday Taalanı mákanlaytuǵın jeriń qılsań,+
10Bálege duwshar bolmaysań,
Shatırıńa apat jaqınlamaydı+.
11Ol perishtelerine buyrıq beredi,
Perishteler barlıq jollarıńdı qorǵaydı.
12Ayaǵıńdı tasqa urıp almawıń ushın,
Olar seni qollarında alıp júredi+.
13Arıslan hám jılannıń ústinen basıp óteseń,

Kúshli arıslan hám jılandı basqılap taslaysań+.

14Jaratqan Iye bılay deydi:

«Meni súygeni ushın, onı qutqaraman,

Meniń atımdı bilgeni ushın, onı aman saqlayman+.

15Meni shaqırǵanda, oǵan juwap beremen,
Basına is túskende, onıń qasında bolaman,
Onı qutqarıp, izzet kórsetemen+.
16Oǵan uzaq ómir baǵıshlayman,
Óz qutqarıwımdı oǵan kórsetemen»+.

91

91^1Jır. Shabbat ushın arnalǵan qosıq

2Jaratqan Iyege minnetdarshılıq bildiriw,
Saz shertip, Quday Taalanıń atın alǵıslaw,+
3Tańda súyispenshiligińdi,
Túnde sadıqlıǵıńdı járiyalaw qanday jaqsı!
4Bulardı on tarlı ásbap, arfa,
Jáne lira hawazında aytıw qanday jaqsı!

5Isleriń menen meni quwandırdıń, Jaratqan Iye,

Qollarıńnıń isleri sebepli shadlanıp baqıraman.

6Qanday ullı islegen isleriń, Jaratqan Iye,
Oy-pikirleriń júdá tereń!+
7Nadan adam bunı bilmeydi,
Aqmaq adam bunı túsinbeydi.
8Nahaqlar maysa shóptey ósip shıqqanı menen,
Jawızlıq islewshiler jaynap-jasnaǵanı menen,
Olar máńgige joq qılınadı.
9Biraq Sen máńgige ullısań, Jaratqan Iye+.

10Mine, Jaratqan Iye, dushpanlarıń sózsiz,

Awa, sózsiz qırılıp ketedi,

Jawızlıq islewshilerdiń hámmesi tarqalıp ketedi.

11Meni jabayı buǵaday kúshli qıldıń,
Taza záytún mayı menen mayladıń+.
12Dushpanlarımnıń jeńilisin kórdi kózlerim,

Maǵan qarsı shıqqan jawızlarǵa ne bolǵanın esitti qulaqlarım+.

13Haq adam palma aǵashınday gúllep jasnaydı,

Lebanondaǵı kedr aǵashınday biyik bolıp ósedi+.

14Olar Jaratqan Iyeniń Úyine otırǵızılǵan bolıp,

Qudayımızdıń háwlisinde gúllep jasnaydı+.

15Hátteki, qartaysa da, miywesin beredi,

Japıraqları qoyıw, tap-taza bolıp turadı.

16Olar bılay dep járiya qıladı:

«Jaratqan Iye ádalatlı! Súyengen jartasım!

Onda hesh qashan nahaqlıq bolmas!»+

92

92^1Jaratqan Iye patshalıq qılmaqta!

Ol ullılıqtı kiyim etip kiyip,

Qúdiretti beline baylaǵan,

Dúnya bekkem ornatılǵan, terbelmeydi+.

2Seniń taxtıń ázelden ornatılǵan,

Sen ázelden barsań+.

3Suw tolqınları gúrkirep shuwıldaydı, Jaratqan Iye,

Tolqınlar gúrkirep dawıs shıǵaradı,

Tolqınlar gúrkirep shuwıldap, urıladı+.

4Joqarıdaǵı Jaratqan Iye ullı suwlardıń gúrkirewinen,

Kúshli teńiz tolqınlarınan da qúdiretli+.

5Seniń qaǵıydalarıń turaqlı,

Úyińe muxaddeslik máńgi jarasadı, Jaratqan Iye.

93

93^1Ósh alıwshı Quday, Jaratqan Iye,
Ósh alıwshı Quday, nurıńdı shash!+
2Tur, jer júzin húkim etiwshi,
Menmenlerge ılayıqlı jazasın ber!+
3Jaratqan Iye, jawızlar qashanǵa deyin,
Qashanǵa deyin, ústem bolıp, yoshlanadı+?

4Awızlarınan menmen sózler shıǵıp,

Zalımlardıń hámmesi maqtanıp atır.

5Jaratqan Iye, olar xalqıńdı ezip,

Óziń tańlaǵan xalqıńa azap berip atır+.

6Jesir hám kelgindini óltirip,

Jetimlerdi joq qılıp atır+.

7Olar: «Jaratqan Iye kórmeydi,

Yaqıptıń Qudayı itibar bermeydi», – deydi+.

8Háy, xalıqtıń ishindegi oysızlar, dıqqat etiń,

Háy, aqmaqlar, qashan sizlerge aqıl kiredi?

9Qulaqtı jaratqan esitpey me?

Kózdi dóretken kórmey me+?

10Milletlerge tártip bergen,

Adamzatqa bilim bergen jazalamay ma+?

11Jaratqan Iye adamzattıń pikirlerin,

Hám olardıń biyhuda ekenin biledi.

12Jaratqan Iye, qanday baxıtlı Sen tártip bergen,

Nızamıńdı Óziń úyretken adam!+

13Qıyın kúnlerde oǵan tınıshlıq bereseń,

Jawızlar ushın shuqır qazılǵansha, ol aman boladı.

14Awa, Jaratqan Iye xalqın taslap ketpeydi,

Óz menshik xalqın tárk etpeydi+.

15Húkimniń tiykarı jáne ádalat boladı,

Ádil adamlar onıń izine eredi.

16Kim meni qorǵaw ushın jawızlarǵa qarsı shıǵadı?

Kim men ushın zalımlarǵa qarsı turadı?

17Eger Jaratqan Iye maǵan járdem bermegende,

Janım únsiz ólim mákanına túser edi+.

18«Ayaǵım tayıp atır», – degenimde,

Seniń súyispenshiligiń meni qolladı, Jaratqan Iye.

19Ishim qayǵı-uwayımǵa tolıp ketkende,

Seniń jubanıshıń kewlimdi kóterdi.

20Qaǵıydanı bánelep, nahaqlıq qılǵan húkimdar,

Seniń menen sherik bola ala ma?
21Olar haq adamǵa qarsı birlesedi,
Ayıpsızǵa ólim jazasın beredi+.
22Biraq Jaratqan Iye meniń qorǵanım,
Qudayım panalaytuǵın jartasım.+

23Qudayımız Jaratqan Iye olardıń jawız islerin,

Óz basına keltiredi.

Jawızlıqları ushın olardı joq qıladı,

Awa, olardı joq qıladı.

94

94^1Keliń, Jaratqan Iyege shadlanıp baqırayıq,

Qutqarıwshı jartasqa shadlanayıq+.

2Alǵıs aytıp, Onıń aldına keleyik,

Oǵan bálent dawıs penen qosıq aytayıq!

3Jaratqan Iye ullı Qudaydur,

Barlıq qudaylardan ústem turıwshı ullı patshadur+.

4Jerdiń tuńǵıyıqları Onıń qolında,

Taw shıńları da Oǵan tiyisli.

5Teńiz Onıki, onı Ózi jarattı,

Qurǵaq jerdi de Óz qolı menen dóretti+.

6Keliń, tájim qılıp, iyileyik,

Bizlerdi jaratqan Jaratqan Iyeniń aldında dize búgeyik+.

7Ol bizlerdiń Qudayımız,
Bizler Onıń baǵıp atırǵan xalqımız,
Qolınıń astındaǵı qoylarımız.

Eger búgin Onıń dawısın esitseńiz,+

8Meribada, sol kúni shóldegi Massada bolǵanı sıyaqlı[*],

Tas qılmańlar júreklerińizdi.

9Islegen islerimdi kórgen bolsa da,

Ata-babalarıńız sol jerde Meni sınap, tekserdi.

10Qırıq jıl dawamında ol áwladtan jerkenip[*], bılay dedim:

«Olar júrekleri azǵırılǵan xalıq,

Meniń jollarımdı bilmeydi».

11Sonlıqtan ǵázeplenip, bılay dep ant ishtim:

«Olar Meniń tınıshlıq beretuǵın mákanıma hasla kirmeydi!»[*]+

95

(1Jln 16:23-33)

95^1•Jaratqan Iyege taza qosıq aytıń!

Háy, pútkil dúnya, Jaratqan Iyege arnap qosıq aytıń!+

2Jaratqan Iyege arnap qosıq aytıń,
Onıń atın alǵıslań,
Hár kúni járiyalań Onıń qutqarıwın!+
3Bayan etiń dańqın milletlerge,
Ájayıp islerin barlıq xalıqlarǵa!+

4Awa, Jaratqan Iye ullı, maqtawǵa júdá ılayıqlı,

Barlıq qudaylardan aybatlı+.

5Xalıqlardıń barlıq qudayları jalǵan,

Al Jaratqan Iye kóklerdi jaratqan+.

6Saltanat hám ullılıq Onıń dárgayında,

Qúdiret hám gózzallıq muxaddes Ibadatxanasında.

7Háy, pútkil xalıqlar, Jaratqan Iyeni maqtań,

Jaratqan Iyeniń saltanatın hám qúdiretin maqtań,+

8Jaratqan Iyeniń saltanatın atına ılayıqlı túrde maqtań,

Sıylar ákelip, Onıń háwlisine kiriń!

9Muxaddes sán-sawlatqa bólengen Jaratqan Iyege sıyınıń!

Titireń pútkil jer júzi Onıń aldında!+

10Milletler arasında: «Jaratqan Iye patshalıq qılmaqta,

Dúnya bekkem ornatılǵan, terbelmeydi,

Ol xalıqlardı ádalatlıq penen húkim qıladı», – dep aytıń+.

11Quwansın kókler, yoshlansın jer júzi!

Shuwlasın teńiz hám onı toltırıp turǵanlar!+

12Yoshlansın dala hám onıń ústindegiler!

Sonda toǵaydaǵı aǵashlar shadlanıp baqırısar,

13Kiyatırǵan Jaratqan Iyeniń aldında.

Óytkeni Ol jer júzin húkim etiw ushın kiyatır,

Dúnyanı ádalatlıq penen,

Xalıqlardı Óz ádilligi menen húkim etedi+.

96

96^1Jaratqan Iye patshalıq qılmaqta,
Shadlansın jer júzi,
Barlıq atawlar quwansın!+

2Bult hám qoyıw qarańǵılıq Onıń dógeregin qaplaǵan,

Ádillik hám haqıyqatlıq taxtınıń tiykarı+.

3Ot júrer Onıń aldında,

Átirapındaǵı dushpanların jandırıp jiberedi+.

4Shaqmaqları dúnyanı jaqtılandıradı,

Jer júzi onı kórip, titireydi+.

5Jaratqan Iyeniń aldında,

Pútkil jer júziniń Iyesiniń aldında,

Tawlar mumday erip ketedi+.

6Kókler Onıń ádalatlıǵın járiyalaydı,

Pútkil xalıqlar ullılıǵın kóredi+.

7Butqa tabınıwshılar,

Jalǵan qudayları menen maqtanatuǵınlar shermende bolsın!

Jaratqan Iyege sıyınıń, háy, barlıq qudaylar!+

8Jaratqan Iye, húkimlerińdi esitip, Sion quwanadı,

Yahuda qalaları shadlanadı+.

9Jer júzindegi eń ullısı Senseń, Jaratqan Iye,

Barlıq qudaylardan ústemseń, ullısań+.

10Jaratqan Iyeni súyetuǵınlar,
Jamanlıqtı jek kóriń.
Ol sadıq qullarınıń janın qorǵaydı,
Olardı jawızlardıń qolınan qutqaradı+.
11Haq adamlarǵa nur shashılıp,
Pák júrekliler quwanıshqa bólenedi+.
12Háy, haq adamlar, Jaratqan Iyede quwanıń,
Onıń muxaddes atın táriyipleń!+

97

97^1Jır

Jaratqan Iyege taza qosıq aytıń,

Ol ájayıp isler qıldı,

Jeńis alıp keldi Onıń oń qolı hám muxaddes bilegi+.

2Jaratqan Iye milletlerge Óz jeńisin ayan etti,

Ádalatlıǵın olarǵa kórsetti.
3Izrail xalqına bolǵan súyispenshiligin,
Olarǵa bolǵan sadıqlıǵın esinde saqladı,

Qudayımızdıń jeńisin kórdi dúnyanıń tórt tárepi+.

4Pútkil jer júzi shadlanıp baqırıń, Jaratqan Iyege,

Quwanıshlı túrde saz shertip, qosıq aytıń+.

5Lira shertip, Jaratqan Iyege alǵıs-maqtaw aytıń,

Lira hám saz hawazları astında!

6Hár túrli kárnaylar shertip,

Bálent dawısta shadlanıń patshamız Jaratqan Iyeniń aldında+.

7Shuwlasın teńiz hám onı toltırıp turǵanlar,

Jer júzi hám onda jasaytuǵınlar+.

8Dáryalar qol shappatlasın,

Tawlar birgelikte shadlanıp baqırsın,+

9Jaratqan Iyeniń aldında!

Ol jer júzin húkim etiw ushın kiyatır.

Ol dúnyanı ádalatlıq penen,

Xalıqlardı teńlik penen húkim etedi+.

98

98^1Jaratqan Iye patshalıq qılmaqta,
Titiresin xalıqlar!
Kerublar arasında taxtta otır,
Shayqalsın jer júzi!+
2Sionda Jaratqan Iye ullı,
Ol barlıq xalıqlardan da joqarı+.

3Olar Seniń ullı hám aybatlı atıńdı alǵıslasın!

Ol muxaddesdur.

4Ádalatlıqtı súyetuǵın qúdiretli Patsha,

Sen ádillikti ornattıń,

Yaqıp urpaǵında ádalatlıq hám ádillik ornattıń+.

5Qudayımız Jaratqan Iyeni ullılań,

Onıń ayaq qoyǵıshınıń aldına jıǵılıp, sıyınıń!

Ol muxaddesdur.

6Onıń ruwxaniyleri arasında Muwsa menen Xaron da bar edi,

Samuel de Onıń atın aytıp shaqırǵanlar arasında edi.

Olar Jaratqan Iyege jalbarındı,

Ol da olarǵa juwap berdi+.

7Minara sıyaqlı bult ishinen olar menen sóylesti,

Olar Onıń buyrıqlarına,

Ózlerine berilgen qaǵıydalarǵa ámel qıldı+.

8Qudayımız Jaratqan Iye, Sen olarǵa juwap berdiń,

Islegen jawızlıqları ushın jazalasań da,
Keshiriwshi Quday boldıń+.
9Qudayımız Jaratqan Iyeni ullılań,
Sıyınıń Oǵan muxaddes tawında!
Qudayımız Jaratqan Iye muxaddesdur!+

99

99^1Minnetdarshılıq jırı

Pútkil dúnya, bálent dawısta Jaratqan Iyege shadlanıń!+

2Quwanıshlı túrde Oǵan xızmet qılıń,

Bálent dawısta shadlanıp, Onıń dárgayına barıń!

3Jaratqan Iye – Quday ekenin tán alıńlar,

Ol bizlerdi jarattı, bizler de Oǵan tiyislimiz,

Onıń xalqımız, baǵıp atırǵan qoylarımız+.

4Dárwazalarına maqtawlar menen,
Háwlilerine alǵıs penen kiriń!
Onı táriyiplep, atın alǵıslań!+

5Jaratqan Iye iygilikli,
Súyispenshiligi dawam eter máńgi,
Sadıqlıǵı áwladtan-áwladqa dawam etedi+.

100

100^1Dawıttıń jırı

Súyispenshilik hám ádillikti qosıq qılıp aytaman,

Saz shertip, Seni alǵıslayman, Jaratqan Iye+.

2Minsiz joldan júriwge dıqqatlı bolaman,

Maǵan qashan keleseń?

Pák júrek penen ómir súremen úyimde+.
3Jerkenishli nárseden kózlerim jıraq boladı,
Qıysıq jollardı jaman kóremen,

Onday islerdiń maǵan jabısıwına jol qoymayman.

4Azǵın júrek mennen awlaq bolsın,

Jawızlıqtı biliwdi de qálemeymen.

5Dostınıń artınan mısh-mısh aytqannıń únin óshiremen,

Tákabbir hám menmen adamlarǵa taqatım joq+.

6Kózim eldegi sadıq adamlardıń ústinde boladı,

Olardıń janımda bolıwın qáleymen,
Minsizlik jolınan júretuǵın adam,
Maǵan xızmet etedi.

7Hiylekerlik qılatuǵın meniń sarayımda jasamaydı,

Ótirik sóyleytuǵın kóz aldımda tura almaydı.

8Hár tańda eldegi jawızlardı joq qılaman,

Barlıq zalımlardı Jaratqan Iyeniń qalasınan joq qılaman+.

101

101^1Ezilgen biysharanıń Jaratqan Iyege óz dártin aytıp, etken duwası+

2Jaratqan Iye, duwamdı esit,
Páriyadım Saǵan jetip barsın.
3Qıyın kúnimde júzińdi mennen jasırma,
Qulaq sal meniń dawısıma,
Seni shaqırǵanımda, tez juwap ber maǵan.

4Ómirim tútindey joq bolıp,
Súyeklerim ottay janıp atır+.
5Júregim quwraǵan shóptey bolıp qaldı,
Awqat jewdi de umıttım+.
6Dad salıp, ahıw-nala shekkenlikten,
Etim súyeklerime jabısqan.
7Men qula dúzdegi uzaqshaǵa uqsayman,

Qarabaqanaǵa aylanǵan jerlerdegi bayıwlı sıyaqlıman+.

8Kózime uyqı kelmeydi,
Tam basındaǵı jalǵız bir qus yańlıman.
9Kúni boyı dushpanlarım meni mazaq qıladı,

Meni mazaqlawshılar atımdı nálet aytıw ushın qollanadı+.

10Nan ornına kúl jep atırman,

Kóz jasımdı ishimligime aralastıraman+.

11Seniń ashıw hám qáháriń sebepli usınday qılıp atırman.

Awa, Sen meni kóterip, ılaqtırdıń.

12Keshki waqıttaǵı kóleńkege uqsaydı ómirim,

Shóp sıyaqlı, sarǵayıp solıp atırman+.

13Biraq Sen, taxtıńda máńgi otırasań, Jaratqan Iye,

Seniń dańqıń áwladtan-áwladqa dawam etedi+.
14Ornıńnan turıp, Sionǵa rehim et,
Oǵan miyrim-shápáát kórsetetuǵın waqıt keldi,
Belgilengen waqıt-saat jetip keldi+.
15Qullarıń onıń tasların da qádirleydi,
Onıń topıraǵı ushın janları ashıydı+.
16Milletler Jaratqan Iyeniń atınan,

Jer júzindegi patshalar Onıń saltanatınan qorqadı+.

17Jaratqan Iye Siondı qayta tikleydi,

Óz saltanatı menen payda boladı+.

18Gedeylerdiń duwasına qulaq saladı,

Páriyadınan bas tartpaydı.

19Ele tuwılmaǵan xalıq Jaratqan Iyege alǵıs-maqtaw aytsın,

Mınalar keyingi áwlad ushın jazılsın:+
20-21Tutqınlardıń nalasın tıńlaw ushın,
Ólimge húkim etilgenlerdi qutqarıw ushın,

Jaratqan Iye joqarıdaǵı muxaddes mákanınan qaradı,

Kóklerden jer júzine názer tasladı++.

22Solay etip, Jaratqan Iyeniń atı Sionda,

Alǵıs-maqtaw Erusalimde járiyalanadı+.

23Xalıqlar hám patshalıqlar,

Jaratqan Iyege sıyınıw ushın jıynaladı.

24Ómir jolımda Ol meni kúshten qaldırdı,
Ómir jasımdı qısqarttı.
25Men bılay dedim:
«Qudayım, ómirimniń jartısında janımdı alma!
Seniń jıllarıń dawam eter áwladtan-áwladqa!+
26Ázelden jer júzin ornattıń,
Kókler Seniń qollarıńnıń dóretpesi+.
27Olar joq boladı, al Sen dawam eteseń,
Olardıń hámmesi kiyimdey tozıp qaladı,
Shapanday etip olardı almastırasań,
Olar joq bolıp ketedi+.
28Biraq Sen ózgermeyseń,
Hesh tawısılmaydı Seniń jıllarıń+.
29Qullarıńnıń balaları usı jerdi mákanlaydı,
Áwladları Seniń aldıńda qáwipsiz jasaydı»+.

102

102^1Dawıttıń jırı

Jaratqan Iyege alǵıslar ayt, háy janım!

Onıń muxaddes atına alǵıslar ayt, háy pútkil barlıǵım!+

2Jaratqan Iyege alǵıslar ayt, háy janım!
Umıtpa Onıń barlıq jaqsılıqların!
3Barlıq ayıplarımdı keshiretuǵın,
Hámme keselime shıpa beretuǵın,+
4Janımdı ólim shuqırınan azat etetuǵın,
Súyispenshilik hám rehim tajın kiydiretuǵın,+
5Ómirimdi iygilik penen toltıratuǵın Ol,
Meni búrkittey etip, jaslıǵımdı tikleydi+.

6Jaratqan Iye barlıq ezilgenlerge,

Haqlıq hám ádalatlıq qıladı.

7Óz jolların Muwsaǵa,

Islerin izraillılarǵa kórsetti.

8Jaratqan Iye rehimli hám miyrimli,

Sabır-taqatlı hám súyispenshiligi ullı+.

9Ol bárqulla ayıplay bermeydi,

Máńgige kek te saqlamaydı+.

10Bizlerge gúnalarımızǵa qarap qatnas qılmaydı,

Jamanlıqlarımızdı ózimizge qaytarmaydı+.

11Kókler jer júzinen qanshelli joqarı bolsa,

Onıń Ózinen qorqatuǵınlarǵa bolǵan súyispenshiligi de sonshelli ullı+.

12Shıǵıs batıstan qanshelli uzaq bolsa,

Ol jınayatlarımızdı bizlerden sonshelli uzaqlastırdı+.

13Áke balalarına qanday rehim qılsa,

Jaratqan Iye de Ózinen qorqatuǵınlarǵa sonday rehim qıladı+.

14Ol bizlerdiń qanday jaralǵanımızdı biledi,

Topıraqtan ekenimizdi umıtpaydı+.

15Adamzattıń ómiri shópke uqsaydı,

Daladaǵı gúldey bolıp gúlleydi+.

16Samal eskende, joq bolıp ketedi,

Bolǵan jeri onı qaytıp tanımaydı+.

17-18Biraq Jaratqan Iye Ózinen qorqatuǵınlardı máńgi súyedi,

Onıń kelisimine ámel qılǵanlardıń,

Hám pármanlarına muqıyatlı túrde boysınǵanlardıń,

Balalarınıń balalarına sadıqlıǵı dawam etedi++.

19Jaratqan Iye Óz taxtın kóklerge ornattı,
Onıń patshalıǵı hámme jerdi óz ishine aladı+.
20Onıń sózine qulaq salıp,
Aytqanların orınlaytuǵın,
Qúdireti kúshli perishteler,
Jaratqan Iyege alǵıslar aytıń!+
21Jaratqan Iyeniń kóktegi láshkerleri,
Onıń erkin orınlaytuǵın xızmetkerleri,
Oǵan alǵıs-maqtawlar aytıń!
22Jaratqan Iyege alǵıslar aytıń,
Háy, Onıń patshalıǵındaǵı barlıq jaratılıs!
Jaratqan Iyege alǵıslar ayt, háy janım!

103

103^1Jaratqan Iyege alǵıslar ayt, háy janım!
Qudayım Jaratqan Iye, Sen oǵada ullısań!
Saltanat hám ullılıqqa bólengenseń,+
2Shapanday etip nurǵa oranǵansań,
Kóklerdi shatırday etip jayǵansań,+

3Sarayıńdı joqarıdaǵı suwlardıń ústine qurǵansań,

Bultlardı Ózińe sawash arbası qılǵansań,

Samaldıń qanatlarına minip keteseń+.

4Samallardı Ózińe xabarshı,

Ot jalınların xızmetker qılasań+.

5Sen jerdi tiykar ústine ornattıń,

Ol máńgi-baqıy ornınan qozǵalmas+.

6Oǵan tuńǵıyıqtı kiyim sıyaqlı kiygizdiń,

Hátteki, tawlardıń joqarısın da suw qaplaǵan.

7Seniń keyislerińnen suwlar qashtı,

Gúrkiregen dawısıńnan olar shegindi+.

8Tawlardan asıp, oypatlıqlarǵa tústi,

Óziń belgilegen jerlerge aqtı.

9Suwlar tasıp ketpesin, jer júzin jáne qaplamasın dep,

Olar ushın shegara qoydıń+.

10Bulaqlardı saylarǵa qaray,

Tawlar arası menen aǵızasań.

11Olar barlıq jabayı haywanlardı suwǵaradı,

Qulanlardıń shólin qandıradı.

12Quslar suw boylarında jasaydı,

Putalar arasınan olar sayraydı.

13Kóktegi úyińnen tawlardı suwǵarasań,

Jer júzi islerińniń miywesinen toyadı.

14Mallardı shópler menen támiyinleyseń,
Adamlar miynet penen azıǵın alsın dep,
Jerge eginler ósireseń+.
15Kewillerin kóteretuǵın sharaptı,
Júzlerine nur beretuǵın záytún mayın,
Kúsh-quwat beretuǵın nandı Sen bereseń+.

16Jaratqan Iyeniń terekleri,

Ózi tikken Lebanondaǵı kedr aǵashları suwǵa qanadı.

17Quslar tereklerde uya quradı,

Láylektiń uyası bar sárwi aǵashlarında.

18Taw eshkileri biyik tawlarda jasaydı,

Jartaslarda damanlardıń[*] inleri bar+.

19Waqıttı belgilesin dep, aydı,

Batatuǵın waqtın biletuǵın quyashtı jarattıń+.

20Qarańǵılıq shóktirgenińde, tún boladı,

Sonda toǵay haywanları gezip júredi+.

21Arıslanlar aqırıp, olja izleydi,

Qudaydan azıǵın soraydı+.

22Quyash shıqqanda, olar izine qaytadı,

Ózleriniń inlerine barıp jatadı+.

23Adam óz jumıslarına shıǵadı,

Keshke deyin jumısı menen bánt boladı.

24Qanshelli isler qıldıń, Jaratqan Iye!

Hámmesin danalıq penen jarattıń,

Jer júzi jaratqanlarıń menen tolı+.

25Mine, ushı-qıyırı joq teńizler,

Ishinde qaynaǵan sansız janzatlar,

Úlken-kishi janıwarlar.

26Ol jerde kemeler júzedi,

Ishinde oynasın dep, jarattıń Liwyatandı[*].

27Waqtında ırısqımızdı bersin, dep,

Olardıń hámmesi Saǵan kóz tigedi+.

28Írısqısın bergenińde, olar jıynap aladı,

Qollarıńdı ashqanıńda, olar jep toyadı+.

29Júzińdi jasırǵanıńda, olar sasqalaqlap qaladı,

Janların alsań, olar ólip, topıraqqa qaytadı+.

30Jan berseń, olar jaratıladı,

Jańadan ómir bereseń jer júzine+.

31Jaratqan Iyeniń saltanatı máńgi dawam etsin!

Jaratqan Iye shadlansın Óz jaratqanlarına!+
32Ol jer betine kóz taslasa, jer titireydi,
Tawlarǵa qol tiygizse, tawlar túteydi+.

33Ómirim boyı Jaratqan Iyeni jırlayman,

Bar ekenmen, saz shertip, Qudayıma alǵıslar aytaman+.

34Oy-pikirlerim Oǵan maqul bolsın,

Jaratqan Iyede quwanaman!

35Jer júzinen gúnakarlar joq bolsın,

Bunnan bılay jawızlar bolmasın!

Jaratqan Iyege alǵıslar ayt, háy janım!

Haliluya![*]

104

(1Jln 16:8-22)

104^1•Jaratqan Iyeni alǵıslap, atın aytıp shaqırıń,

Onıń islerin xalıqlarǵa bildiriń!+
2Onı jırlap, saz shertip alǵıs aytıń,
Barlıq ájayıp islerin bayan etiń!+
3Onıń muxaddes atı menen maqtanıń,

Jaratqan Iyeni izleytuǵınlardıń júrekleri shadlıqqa tolsın!

4Jaratqan Iyeni hám Onıń qúdiretin izleń,
Bárqulla Onıń dárgayında bolıwǵa umtılıń!+
5Este saqlań Onıń islegen ájayıp islerin,
Káramatların hám awzınan shıqqan húkimlerin,+
6Háy, Onıń qulı Ibrayımnıń urpaqları,
Ol tańlap alǵan Yaqıptıń balaları!

7Ol – Jaratqan Iye, bizlerdiń Qudayımız!

Húkimleri pútkil jer júzin qaplaǵan+.

8Máńgi este saqlaydı Óz kelisimin,

Mıń-mıńlaǵan áwladlarǵa bergen sózin,+

9Ibrayım menen dúzgen kelisimin,

Ísaqqa bergen antın+.

10Bunı Yaqıp ushın bir qaǵıyda etip tastıyıqladı,

Izrail ushın máńgilik kelisim qılıp:
11«Áwladlarıńnıń payına tiygen múlik etip,
Qanan jerin saǵan beremen», – dedi.[*]+

12Sol waqıtta olar sanı jaǵınan az edi,
Sol jerde az sanlı hám kelgindi edi+.
13Olar bir xalıqtan ekinshisine,

Bir patshalıqtan ekinshisine gezip júrgen edi.

14Jaratqan Iye hesh kimniń olardı eziwine jol qoymadı,

Olar ushın patshalarǵa eskertiw berip:+
15«Meniń maylaǵanlarıma tiymeń,
Payǵambarlarıma jamanlıq qılmań!», – dedi+.

16Elge ashlıq jiberdi,
Bir tislem nanǵa zar qıldı+.
17Olardıń aldınan bir adamdı jiberdi,
Awa, Yusup qul bolıp satıldı+.
18Onıń ayaqları shınjırlandı,
Moynına buǵaw salındı.
19Onıń aytqanları orınlanǵansha,
Jaratqan Iyeniń sózi onı sınadı+.
20Patsha adam jiberip, Yusupti bosattı,
Xalıqlardıń húkimdarı onı azat qıldı+.
21Onı óz sarayınıń basqarıwshısı,

Pútkil iyeliginiń húkimdarı etip tayınladı.[*]+

22Qálese, xızmetkerimdi shınjırlasın,

Aqsaqallarıma danalıq úyretsin, dedi.

23Keyin Izrail Mısırǵa keldi,

Yaqıp Mısırǵa, yaǵnıy Xam úlkesine ornalastı+.

24Jaratqan Iye onıń xalqın bereketledi,

Dushpanlarına qaraǵanda, olardıń sanın kóbeytti+.

25Keyin Iyemiz Mısır xalqınıń júreginde,
Óz xalqına degen jek kóriwshilik oyattı.
Mısır xalqı Onıń qullarına qarsı,
Hiylekerlik qıla basladı.[*]+

26Ol Óz qulı Muwsanı,

Ózi tańlap alǵan Xarondı jiberdi+.

27Olar kórsetti Jaratqan Iyeniń káramatlı belgilerin,

Xam úlkesinde ájayıp islerin+.

28Jaratqan Iye qarańǵılıq jiberip, eldi tas túnek qıldı,

Muwsa menen Xaron Onıń sózlerine qarsı shıqpadı+.

29Olardıń suwların qanǵa aylandırdı,

Ondaǵı balıqlardı nabıt qıldı+.

30Mısır jeri qurbaqalarǵa tolıp ketti,

Hátteki, patshasınıń bólmesine kirdi+.

31Jaratqan Iye buyırǵanda, iytshıbınlar ushıp keldi,

Shirkeyler pútkil eldi qapladı+.

32Jawınnıń ornına burshaq jawdırdı,

Shaqmaq shaqtırdı olardıń elinde+.

33Júzimzarların hám ánjir aǵashların qurttı,

Eldegi barlıq tereklerdi sındırdı.

34Ol buyırǵanda, shegirtkeler keldi,

Sansız shekshekler payda boldı+.

35Olar eldegi barlıq ósimliklerdi,

Atızlardaǵı eginlerdi jep tawıstı.

36Jaratqan Iye eldegi tuńǵıshlardıń hámmesin,

Hár biriniń belindegi kúshiniń birinshi jemisi bolǵan balaların óltirdi+.

37Izraillılardı elden gúmis hám altın menen shıǵardı[*],

Urıwlarınıń ishinde súrnikkeni bolmadı+.

38Olar shıǵıp ketkende, Mısır quwandı,

Mısır xalqı Izraildan qorqıp qalǵan edi+.

39Jaratqan Iye Izraildı bult penen jawdı,

Túnde jaqtı bolsın, dep ot berdi[*]+.

40Xalıq soraǵanda, olarǵa bódeneler jiberdi,

Aspannan nan jawdırıp, olardı toydırdı[*]+.

41Tastı jardı, suw atlıǵıp shıqtı,

Quwraǵan jerlerden dárya bolıp aqtı[*]+.

42Ol Óz muxaddes wádesin,

Qulı Ibrayımǵa bergen sózin yadına aldı[*]+.

43Xalqın quwanısh ishinde,

Tańlaǵanların shadlıq penen elden alıp shıqtı+.

44Basqa milletlerdiń jerlerin olarǵa berdi,

Sol xalıqlardıń miynetin múlik qılıp aldı+.

45Solay etip, Onıń qaǵıydaların orınlap,

Nızamlarına boysınıwı ushın isledi.

Haliluya!

105

105^1Haliluya!

Jaratqan Iyeni táriyipleń, Ol iygilikli,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi+.

2Jaratqan Iyeniń ullı islerin kim aytıp bere aladı?

Kim Oǵan ılayıqlı túrde alǵıs ayta aladı?
3Qanday baxıtlı ádalatlıq penen is tutqanlar,
Hámme waqıtta tuwrı islerdi qılǵanlar!+

4Jaratqan Iye, xalqıńa rehim etkenińde, esle meni,

Qutqarǵanıńda, meni de itibarǵa al.

5Tańlaǵanlarıńnıń baxıtın kóreyin,

Xalqıńnıń quwanıshın kórip, quwanayın,

Xalqıńnıń maqtanıshın birge bóliseyin.

6Ata-babalarımız sıyaqlı, bizler de gúna isledik,

Ayıp isler hám jawızlıq qıldıq+.
7Ata-babalarımız Mısırda bolǵan waqıtta,
Islegen ájayıp islerińe itibar bermedi,
Seniń mol súyispenshiligińdi eslemedi,

Teńiz boyında, Qızıl teńizde qozǵalań kóterdi+.

8Biraq Jaratqan Iye qúdiretin kórsetiw ushın,
Óz atı ushın olardı qutqardı+.
9Qızıl teńizge baqırdı, teńiz qurıp qaldı,
Qurǵaq jerden júrgizgendey,
Olardı teńiz túbi arqalı ótkerdi+.

10Olardı jek kóretuǵınlardıń qolınan qutqardı,

Dushpanlarınıń qolınan azat qıldı+.
11Jawların suw bastı,
Olardıń hesh biri aman qalmadı+.
12Sonda ata-babalarımız Onıń sózine isendi,
Onı alǵıslap, qosıq ayttı.[*]+

13Degen menen, olar Jaratqan Iyeniń islerin dárhal umıttı,

Onıń kórsetetuǵın jol-jorıǵın kútip otırmadı+.

14Shólde olar nápsixorlıqqa berildi,

Izsiz dalada Qudaydı sınadı+.

15Quday olardıń soraǵanın berdi,

Biraq olarǵa awır kesellik jiberdi[*]+.

16Ordada olar Muwsanı,

Jaratqan Iyeniń muxaddesi bolǵan Xarondı kúnledi,+

17Jer jarılıp, Datandı jutıp jiberdi,
Abiram menen onıń sheriklerin jalmadı+.
18Olardıń izinen júrgenlerge ot tústi,
Jalın jandırıp jiberdi jawızlardı.[*]+

19Xoreb tawında tananıń músinin islep aldı,
Sol quyıp islegen butına tabındı+.
20Shóp jeytuǵın tananıń músinine,
Qudaydıń ullılıǵın almastırdı+.
21Olar umıttı ózlerin qutqarǵan Qudaydı,
Mısırda ullı islerdi islegendi,+
22Xam úlkesinde ájayıp islerdi kórsetkendi,
Qızıl teńizde tań qalarlıq islerdi qılǵandı.

23Sonıń ushın, Quday olardı joq qılatuǵının ayttı,

Biraq tańlaǵan adamı Muwsa araǵa túsip,

Onı qurtaman degen ǵázebinen qaytardı.[*]+

24Keyin ájayıp elden júz burdı,

Qudaydıń bergen wádesine isenbedi+.

25Óz shatırlarında tońqıldadı,

Jaratqan Iyeniń aytqanlarına qulaq salmadı.

26Sonıń ushın, Jaratqan Iye ant iship:

«Sizlerdi shólde qurtıp taslayman,

27Urpaqlarıńızdı milletler arasına tarqataman,

Ózge ellerge shashıp jiberemen», – dedi.[*]+

28Olar Peordaǵı Baalǵa baylanıp qaldı,

Ólilerge berilgen qurbanlıq góshinen jedi+.

29Olar óz qılmısları menen Jaratqan Iyeni ǵázeplendirdi,

Sonlıqtan oba keselligi olardıń arasına jayıldı.

30Pinexas turıp, araǵa tústi,
Sonda apat ta toqtadı+.
31Onıń bul isi ádillik sanalıp,
Áwladtan-áwladqa máńgi dawam etedi.[*]+

32Meriba suwları janında olar Jaratqan Iyeni jáne ǵázeplendirdi,

Olar sebepli Muwsanıń basına qayǵı tústi+.
33Olar Muwsanıń ashıwına tiydi,
Ol da oylanbastan sóyledi.[*]+

34Jaratqan Iye joq etiwdi buyırsa da,
Olar joq etpedi xalıqlardı+.
35Basqa xalıqlar menen aralastı,
Olardıń úrp-ádetlerin úyrendi+.
36Olardıń butlarına tabındı,
Butlar olar ushın duzaq boldı+.
37Ul hám qızların,
Jinlerge qurbanlıq qıldı+.
38Qanan butlarına qurbanlıq bolsın dep,
Ul hám qızlarınıń qanın,
Ayıpsızlardıń qanın tókti.
El tógilgen qan sebepli haramlandı+.
39Olar isleri menen haram boldı,
Qılmısları menen opasızlıq qıldı.[*]

40Jaratqan Iyeniń ǵázebi lawladı xalqına qarsı,

Jerkendi Óziniń menshik xalqınan.

41Olardı basqa xalıqlarǵa táslim qıldı,

Jek kóretuǵınları olarǵa húkimdar boldı+.

42Dushpanları olardı ezdi,

Olardıń qol astında basları iyildi+.

43Jaratqan Iye olardı kóp márte qutqardı,

Biraq olardıń aqıl-esi qozǵalań kóteriw boldı,

Gúnaları sebepli páske urıldı.[*]+

44Sonda da, Jaratqan Iye xalıqtıń qıyınshılıǵına itibar berdi,

Dad-páriyadına qulaq saldı+.

45Olar haqı Óz kelisimin esledi,

Ullı súyispenshiligi sebepli olarǵa rehim qıldı+.

46Olardı tutqınǵa alǵanlardı,

Rehimli bolıwǵa iytermeledi+.

47Qutqar bizlerdi, Qudayımız Jaratqan Iye,

Basqa xalıqlar arasınan bizlerdi jıyna.

Muxaddes atıńdı táriyipleyik,

Saǵan alǵıs ayta alǵanımız ushın maqtanayıq.

48Izraildıń Qudayı Jaratqan Iyege,

Áwel bastan, máńgige deyin alǵıslar bolsın!

Pútkil xalıq: «Awmiyin!» – desin.

Haliluya!+

106

106^1Jaratqan Iyeni táriyipleń, Ol iygilikli,
Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi+.
2Solay desin Jaratqan Iyeniń qutqarǵanları,
Dushpan qolınan azat etip alǵanları,+
3Shıǵıs, batıs, arqa hám qubladan,
Shet ellerden jıynap alǵanları.

4Bazıları izsiz dalalarda gezip júrdi,

Mákanlaw ushın qalaǵa jol tappadı.

5Ash bolıp, shóllep qaldı,

Janları hálsirep, óle jazladı.

6Sonda olar azap ishinde Jaratqan Iyege jalbarındı,

Jaratqan Iye olardı azaptan azat etti.

7Mákanlay alatuǵın qalaǵa olardı,

Tuwrı jol menen jetelep, baslap bardı.

8Alǵıslar aytsın Jaratqan Iyege súyispenshiligi ushın,

Adamlarǵa islegen ájayıp isleri ushın.

9Ol shóllegenniń shólin qandırdı,

Ash bolǵandı jaqsı azıqlar menen toydırdı+.

10Bazıları tas túnek qarańǵılıqta,
Shınjırlanıp, azap ishinde otırdı+.
11Olar Qudaydıń sózlerine qarsı shıǵıp,

Quday Taalanıń úgit-násiyatların mensinbegen edi+.

12Ol awır jumıslar menen olardıń kókiregin bastı,

Jıǵılǵanda, járdem beretuǵın hesh kim bolmadı+.

13Sonda olar azap ishinde Jaratqan Iyege jalbarındı,

Jaratqan Iye olardı azaptan qutqardı.

14Alıp shıqtı tas túnek qarańǵılıqtan,

Úzip tasladı shınjırların.

15Alǵıslar aytsın Jaratqan Iyege súyispenshiligi ushın,

Adamlarǵa islegen ájayıp isleri ushın!

16Ol qola dárwazalardı sındırdı,

Temir támbilerdi ekige bólip tasladı+.

17Bazıları jınayat qılıp, aqmaqtay boldı,

Gúnaları sebepli azap shekti.

18Barlıq azıq-awqattan júrekleri aynıp,

Ólim awzına jaqınlap qaldı+.

19Sonda olar azap ishinde Jaratqan Iyege jalbarındı,

Jaratqan Iye olardı azaptan qutqardı.

20Sózin jiberip, shıpaladı,

Qábirden olardı qutqardı+.

21Alǵıslar aytsın Jaratqan Iyege súyispenshiligi ushın,

Adamlarǵa islegen ájayıp isleri ushın!
22Minnetdarshılıq qurbanlıqların usınsın,
Onıń islerin bálent dawıs penen járiyalasın!+

23Bazıları kemeler menen teńizge shıǵıp,
Sheksiz suwlarda sawda qıldı,
24Jaratqan Iyeniń islerin,
Tereń suwlarda islegen ájayıp islerin kórdi.
25Ol buyrıq bergende, dawıl baslandı,
Teńiz tolqınları biyik kóterildi+.

26Kemeler joqarı kóterilip, jáne tuńǵıyıqqa tústi,

Apattan kemedegilerdiń ruwxları túsip ketti.

27Olar máskúnemdey shayqalıp júrdi,

Olardıń sheberlikleri nátiyje bermedi+.

28Sonda olar azap ishinde Jaratqan Iyege jalbarındı,

Jaratqan Iye olardı apattan alıp shıqtı.

29Ol dawıldı tınıshlandırdı,

Teńiz tolqınları da basıldı+.

30Dawıl toqtaǵanda, olar quwandı,

Ózleri gózlegen mánzilge Jaratqan Iye jetkerdi.

31Alǵıslar aytsın Jaratqan Iyege súyispenshiligi ushın,

Adamlarǵa islegen ájayıp isleri ushın!

32Onı ullılasın jámiyet ishinde,

Alǵıslar aytsın aqsaqallar jıyınında.

33Ol dáryalardı shólge,
Bulaqlardı kewip qalǵan jerge aylandıradı+.
34Turǵınlarınıń jawızlıǵı sebepli,
Ónimli topıraqtı shor jerge aylandıradı+.
35Al shóldi kóllerge,
Kewip qalǵan jerdi bulaqlarǵa aylandıradı+.
36Ashlardı sol jerge jaylastıradı,
Olar jasaw ushın qala quradı.
37Egin egip, júzimzarlar otırǵızadı,
Solardan mol ónim aladı.
38Jaratqan Iyeniń jarılqawı astında,
Olar ósip-ónedi,
Mallarınıń sanı kóbeyedi+.

39-40Jaratqan Iye xor qıldı aqsúyeklerdi,

Izsiz bir shólde gezdirdi olardı.

Kúshli eziwshilikten hám azaptan,

Olardıń sanı azayıp, kókirekleri basıldı+.

41Al jarlılardı bolsa, eziwshilikten qutqardı,

Qoy súriwindey etip, zúryadın kóbeytti+.

42Haq adamlar bunı kórip shadlanadı,

Nahaqlar bolsa awızların jabadı+.

43Kim dana bolsa, usılarǵa itibar bersin,

Jaratqan Iyeniń súyispenshiligin ańlasın+.

107

(Zab 56:8-12; 59:7-14)

107^1•Qosıq. Dawıttıń jırı

2Júregim Saǵan sadıq, Quday,

Pútkil janım menen Seni jırlap, saz shertemen+.

3Oyan, háy arfa hám lira,

Erte tańdı men oyatayın!+

4Xalıqlar arasında Seni alǵıslayman, Jaratqan Iye,

Milletler arasında saz shertip, Saǵan alǵıs aytaman.

5Súyispenshiligiń kóklerden asar,

Sadıqlıǵıń bultlarǵa tiyer+.

6Kókten de joqarı ullılana ber, Quday,

Dańqıń pútkil jer júzine jayılsın!

7Oń qolıń menen jeńis ber, meni esit,

Óz súygenleriń qutqarılsın!

8Quday Muxaddes mákanında bılay dedi:

«Yoshlanıp, Shexemdi bólemen,

Sukkot oypatlıǵın ólshep beremen+.

9Gilad Menikidur, Menashshe de Meniki,

Efrayım duwlıǵam, Yahuda húkimdarlıq hasam.

10Moab juwınatuǵın lágenim,

Edomǵa ayaq kiyimimdi taslayman,

Filist jerinde jeńis dabılın qaǵaman».

11Kim meni bekinisli qalaǵa alıp baradı?

Kim maǵan Edomǵa deyin jol kórsetedi?

12Quday, Sen emesseń be?

Biraq Sen bizlerden júz burdıń.

Áskeriy ordamızǵa basshılıq etpey qoydıń.

13Dushpanǵa qarsı gúreste járdem ber,

Adamzattıń járdemi biyhudadur+.

14Quday, Seniń járdemiń menen qaharmanlıq kórsetemiz,

Dushpanlarımızdı basqılap taslaysań.

108

108^1Atqarıwshılardıń jetekshisi ushın. Dawıttıń jırı

Men alǵıslap júrgen Quday,

Únsiz qalma!+

2Jawızlar hám ótirikshiler maǵan qarsı awzın ashıp,

Jalǵanshı tilleri menen meni aldaydı+.

3Jerkenishli sózler menen meni qorshap,

Sebepsiz maǵan qarsı hújim qıladı+.

4Súyispenshiligime qarsı ayıp taǵadı,

Biraq duwa etiwdi dawam etemen.

5Jaqsılıǵıma jamanlıq qaytaradı,

Súyispenshiligim ushın meni jek kóredi+.

6Jawız adamdı olarǵa qarsı qoy,
Oń jaǵında ayıplawshı birew tursın!+
7Húkim etilgende, olar ayıplı bolsın,
Olardıń duwası gúna sanalsın!+
8Olardıń ómiri qısqa bolsın,
Isleytuǵın wazıypasın basqa birew alsın!+
9Balaları jetim,
Hayalları jesir bolıp qalsın!+
10Balaları gezende bolıp, tilenshilik qılsın,

Qarabaqanaǵa aylanǵan úylerinen ketip, nan izlesin!+

11Mal-múliklerin sútxorlar iyelesin,
Jıynap-tergenlerin jat adamlar tartıp alsın!
12Hesh kim olarǵa jaqsılıq qılmasın,
Jetimlerine hesh kim rehim etpesin!
13Olardıń áwladı joq bolsın,
Bir áwladtan soń atları óship qalsın!+
14Olardıń ata-babalarınıń gúnaların,
Jaratqan Iye, Sen eske al,
Analarınıń gúnası óshirilmesin!+

15Gúnaları hámme waqıtta, Jaratqan Iye, Seniń aldıńda tursın,

Olardıń atların jer júzinen joq et!+

16Sebebi olar jaqsılıq qılıwǵa urınbadı,
Biyshara hám mútájlerdi quwdalap,
Úmitsizlikke túskenlerdi óltirdi.
17Basqalardı náletlewdi jaqsı kórdi,
Endi sol náletler óz basına tússin!
Hesh kimdi jarılqawdı xosh kórmedi,
Endi jarılqaw olardan uzaq bolsın!
18Náletti olar kiyimdey etip kiyip aldı,
Náletler suwday ishine kirsin,
Mayday súyeklerine sińsin!+
19Kiyim kiygendey, náletke oranıp alsın,
Onı hár kúni beline qayıs qılıp taqsın!

20Jaratqan Iye usılay etip qaytarsın meni ayıplawshılarǵa,

Maǵan qarsı jaman sóz aytıwshılarǵa!

21Al Quday Iye,
Óz atıń ushın maǵan járdem ber,
Súyispenshiligiń iygilikli, meni qutqar!+
22Men biyshara hám mútájben,
Ishimde júregim jaralanǵan+.
23Keshki kóleńkedey joq bolıp baratırman,
Qaǵıp jiberildim shegirtke sıyaqlı+.
24Oraza tutıwdan dizelerimde dárman qalmadı,
Azıp, súyek bolıp qaldım.

25Meni ayıplap atırǵanlardıń aldında júzim tómen boldı,

Meni kórgende, olar basın shayqaydı!

26Maǵan járdem ber, Qudayım Jaratqan Iye,

Súyispenshiligiń haqı qutqar meni!

27Olar bilsin bul iste Seniń qolıń bar ekenin,

Bunı Seniń islegenińdi, Jaratqan Iye!

28Meyli, olar meni náletlesin, biraq Sen meni jarılqaysań,

Maǵan hújim qılǵanda, olar shermende bolsın,

Qulıń bolǵan men shadlanaman.

29Meni ayıplawshılar kiyim kiygendey uyatqa bólensin,

Shapan jamılǵanday, shermendelikti jamılsın!+

30Jaratqan Iyeni kóp táriyipleymen,
Jámáát ishinde Onı alǵıslayman.
31Ol mútáj adamnıń oń tárepinde turadı,

Onıń janına qarsı húkim shıǵaratuǵınlardan qutqaradı+.

109

109^1Dawıttıń jırı

Jaratqan Iye iyeme bılay dedi:

«Dushpanlarıńdı ayaǵıńnıń astına bastırmaǵanımsha,

Meniń oń jaǵımda otır»+.

2Jaratqan Iye Sionnan baslap patshalıǵıńdı keńeytedi,

Dushpanlarıńnıń ústinen húkimdarlıq qıl!+
3Sen sawashqa atlanǵanıńda,
Láshkerleriń óz qálewi menen izińe eredi.
Tań qushaǵınan tuwılǵan shıq sıyaqlı,
Muxaddes kiyimler ishinde,
Jaslar seniń aldıńa keledi.

4Jaratqan Iye ant ishti, Óz qararınan qaytpaydı:

«Sen Melkisedek[*] sıyaqlı,

Máńgige ruwxaniy bolıp qalasań!» – dedi+.

5Iye seniń oń jaǵıńda,

Ol Óziniń ǵázep kúninde patshalardı ezip taslaydı+.

6Milletlerge qarsı húkim shıǵarıp,

Óliklerdi úyip taslaydı,

Pútkil jer júzindegi húkimdarlardı ezip taslaydı+.

7Patsha jol boyındaǵı ózekten suw ishedi,

Ol basın joqarı kóteredi.

110

110^1Haliluya!

Haq adamlardıń jıyınında,

Jámiyet ishinde,

Pútkil júregim menen Jaratqan Iyeni táriyipleymen+.

2Jaratqan Iyeniń isleri ullı,

Olardan lázzet alatuǵınlar olardı izertleydi+.

3Onıń isleri saltanatlı hám ullı,

Ádalatlıǵı máńgige dawam etedi+.

4Jaratqan Iye umıtılmas ájayıp isler qıldı,
Ol miyrimli hám rehimli+.
5Ózinen qorqatuǵınlarǵa nan beredi,
Dúzgen kelisimin hesh waqıtta umıtpaydı+.
6Basqa xalıqlardıń jerlerin Óz xalqına berip,
Kórsetti olarǵa qúdiretli islerin.
7Islegen hár bir isinde sadıq hám ádil,
Onıń barlıq pármanları isenimli.
8Bular máńgi-baqıy bekkem turadı,

Sadıqlıq hám ádalatlıq penen orınlanıwı tiyis.

9Ol Óz xalqın azat etti,

Olar menen máńgige kelisim dúzdi.

Onıń atı muxaddes hám aybatlıdur+.

10Jaratqan Iyeden qorqıw – danalıqtıń bası,
Onıń buyrıqların orınlaǵannıń hámmesi,
Aqıl-parasattıń iyesi boladı.
Oǵan máńgi alǵıs-maqtaw aytıladı!+

111

111^1Haliluya!

Qanday baxıtlı Jaratqan Iyeden qorqatuǵın,

Onıń buyrıqların orınlap, ráhátlenetuǵın adam!+

2Onıń áwladı qúdiretli bolar jer júzinde,
Haqlardıń áwladı jarılqaw aladı+.
3Molshılıq hám baylıq úyinde boladı,
Haqlıǵı máńgi dawam etedi+.
4Qarańǵılıqta nur shıǵadı haqlar ushın,

Miyrim-shápáátli, rehimli hám ádil adamlar ushın+.

5Qolı ashıq, qarız beretuǵın,

Islerin ádalatlıq penen isleytuǵın adam abadan turmısqa erisedi!+

6Ol hasla súrnikpeydi,
Haq adam máńgi eske alınadı+.
7Ol jaman xabardan qorqpaydı,
Jaratqan Iyege isengen júregi bekkem+.
8Onıń júregi mıqlı, qorqıw degendi bilmeydi,
Dushpanlarınıń jeńilisin kóredi+.
9Ol mútájlerge saqıylıq penen járdem beredi,
Onıń haqlıǵı máńgi dawam etedi,
Qúdiretli hám abıraylı boladı+.

10Jawız adam bunı kórip, ashıwlanadı,
Tislenip, ózin ózi jep, joq boladı,
Jawızlardıń qálewi pushqa shıǵadı+.

112

112^1Haliluya!

Alǵıslar aytıń, háy Jaratqan Iyeniń qulları,

Jaratqan Iyeniń atına alǵıslar aytıń!

2Házir hám máńgige,
Jaratqan Iyeniń atına alǵıslar bolsın!+
3Shıǵıstan batısqa deyin,
Jaratqan Iyeniń atına alǵıslar bolsın!+
4Jaratqan Iye barlıq milletlerden bálentte,
Onıń saltanatı kóklerden de joqarı+.

5Joqarıda taxtta otırǵan,

Qudayımız Jaratqan Iyege kim teńlese aladı+?

6Ol iyilip qaraydı,

Kóktegilerge hám jer júzindegilerge+.

7Jarlını topıraqtan kóterip alıp,

Biysharanı taslandı arasınan alıp shıǵadı+.

8Olardı otırǵızadı aqsúyekler menen,

Xalqınıń aqsúyekleri menen.

9Biyperzent hayaldı óz úyinde jarılqap,

Oǵan perzent sıylap, baxıtlı qıladı.

Haliluya!+

113

113^1Izrail Mısırdan shıqqanda,

Yaqıptıń urpaǵı tili basqa xalıqtan ketkende,+

2Yahuda Jaratqan Iyeniń muxaddes jeri,

Izrail Onıń patshalıǵı boldı.

3Teńiz olardı kórip, artqa shegindi[*],

Iordan dáryası terisine aqtı[*]+.

4Tawlar qoshqarlar sıyaqlı,

Tóbeshikler qozılar kibi sekirdi[*]+.

5Háy, teńiz, ne ushın artqa shegindiń?

Háy, Iordan, ne ushın teris qaray aqtıń?

6Háy, tawlar, ne ushın qoshqar sıyaqlı,

Háy, tóbeshikler, ne ushın qozı kibi sekirdiń?

7Titire, háy jer júzi, Iyeniń aldında,

Yaqıptıń Qudayınıń aldında+.

8Ol jartastı suw háwizine,

Qattı tastı bulaqqa aylandırdı[*]+.

9Bizlerdiń emes, Jaratqan Iye, bizlerdiń emes,

Súyispenshiligiń hám sadıqlıǵıń haqı,

Seniń atıń dańqqa bólensin!

10Ne ushın basqa xalıqlar:

«Olardıń Qudayı qayaqta?» – dep aytıwı kerek+?

11Bizlerdiń Qudayımız kóklerde,
Ol neni qálese, sonı isleydi+.
12Al olardıń butları gúmis hám altınnan,
Adamnıń qolları menen soǵılǵan+.
13Awızları bar, sóylemeydi,
Kózleri bar, kórmeydi,+
14Qulaqları bar, esitpeydi,
Murınları bar, iyis sezbeydi,
15Qolları bar, biraq sezbeydi,
Ayaqları bar, júrmeydi,
Tamaqlarınan dawıs shıǵara almaydı+.

16Olardı soqqan, olarǵa isengenlerdiń hámmesi,

Solar sıyaqlı bolıp qaladı!+

17Izrail xalqı, Jaratqan Iyege úmit baylań,
Ol járdemshińiz hám qalqanıńızdur!
18Xaron urpaǵı, Jaratqan Iyege úmit baylań,
Ol járdemshińiz hám qalqanıńızdur!+

19Jaratqan Iyeden qorqatuǵınlar, Jaratqan Iyege úmit baylań,

Ol járdemshińiz hám qalqanıńızdur!

20Jaratqan Iye bizlerdi yadında tutıp, jarılqaydı,

Izrail xalqın jarılqaydı,

Xaron urpaǵın jarılqaydı.

21Úlkendi-kishini,

Ózinen qorqatuǵınlardıń hámmesin jarılqaydı.

22Sizlerdiń hám balalarıńızdıń sanın,
Jaratqan Iye kóbeytsin!+
23Aspan hám jerdi dóretken Jaratqan Iye,
Sizlerdi jarılqasın!

24Kókler Jaratqan Iyege tiyisli,

Al jer júzin Ol adamlarǵa berdi.

25Marhumlar, únsizlik mákanına túskenler,

Jaratqan Iyege alǵıslar aytpaydı+.

26Bizler Jaratqan Iyeni alǵıslaymız,

Házirden baslap máńgige deyin.

Haliluya!+

114

114^1Jaratqan Iyeni súyemen,

Ol dadımdı esitedi+.

2Maǵan qulaq túrgeni ushın,

Ómirim boyı, Onı shaqıraman.

3Ólim arqanları meni orap aldı,
Óliler mákanınıń qorqınıshı qıynadı,
Meni hásiret hám qayǵı bastı+.
4Sonda Jaratqan Iyeniń atın aytıp shaqırdım,
«O Jaratqan Iye, janımdı qutqar!» – dedim.

5Jaratqan Iye mehriban hám ádil,

Qudayımız rehimli+.

6Jaratqan Iye sada adamlardı saqlaydı,

Qáwip-qáterde qalǵanımda, meni qutqaradı.

7Háy, janım, jáne ráhátlen,

Jaratqan Iye saǵan jaqsılıq qıldı+.

8Jaratqan Iye, Sen janımdı ólimnen,
Kózlerimdi jastan,
Ayaqlarımdı súrnigiwden saqladıń+.
9Tirilerdiń áleminde,
Jaratqan Iyeniń dárgayında júremen+.

115

115^1«Qattı azap shegip atırman», – degenimde de,

Men isenimimdi joytpadım+.

2Asıǵıp, albıraǵanımda,

«Barlıq adamlar ótirikshi», – dedim+.

3Maǵan qılǵan sonshelli kóp jaqsılıqların,

Jaratqan Iyege qalay qaytaraman+?

4Qutqarǵanı ushın ishimlik sadaqasın usınaman,

Jaratqan Iyeniń atın aytıp shaqıraman.

5Pútkil xalqınıń aldında,

Jaratqan Iyege aytqan antımdı orınlayman+.

6Sadıq qullarınıń ólimi,
Jaratqan Iyeniń názerinde qımbatlıdur+.
7O Jaratqan Iye, shınında men Seniń qulıńman,
Shorıńnıń ulıman,
Sen meni buǵawdan azat ettiń+.

8Minnetdarshılıq qurbanlıǵın Saǵan usınıp,
Seniń atıńdı aytıp shaqıraman, Jaratqan Iye+.
9-10Jaratqan Iyeniń Úyiniń háwlisinde,
Erusalim, seniń qaq ortańda,
Pútkil xalıqtıń aldında,
Jaratqan Iyege aytqan antımdı orınlayman.

Haliluya!

116

116^1Barlıq milletler, Jaratqan Iyege alǵıs-maqtawlar aytıń!

Barlıq xalıqlar, Onı dańqqa bóleń!+

2Bizlerge kórsetken súyispenshiligi ullı,

Jaratqan Iyeniń sadıqlıǵı máńgige dawam etedi.

Haliluya!+

117

117^1Jaratqan Iyeni táriyipleń, Ol iygilikli,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi!+

2Izrail xalqı bılay desin:

«Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi!»

3Xaronnıń urpaǵı bılay desin:

«Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi!»

4Jaratqan Iyeden qorqatuǵınlar bılay desin:

«Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi!»

5Qıyın jaǵdayımda Jaratqan Iyege jalbarındım,

Juwap berip, Ol meni keńislikke shıǵardı+.

6Jaratqan Iye meniń menen birge, qorqpayman,

Ne qıla aladı adamlar maǵan+?

7Jaratqan Iye meniń menen birge, Ol meniń mádetkerim,

Meni jek kórgenlerdiń jeńilisin kóremen+.

8Adamnan úmit etkennen góre,

Jaratqan Iyeden pana izlegen jaqsı+.

9Aqsúyeklerden úmit etkennen góre,

Jaratqan Iyeden pana izlegen jaqsı.

10Barlıq milletler meni qorshap aldı,
Jaratqan Iyeniń atı menen qıyrattım olardı+.
11Qorshap alıp, maǵan hújim qıldı,
Jaratqan Iyeniń atı menen qırdım olardı.
12Hárrelerdey meni qorshap aldı,

Biraq janǵan tiken putasınday tez óship qaldı,

Jaratqan Iyeniń atı menen qırdım olardı.

13Meni qulatıw ushın qattı iyterdi,

Biraq Jaratqan Iye maǵan járdem berdi.

14Jaratqan Iye kúsh-qúdiretim,

Qutqarıwǵa keldi Ol meni+.

15Shadlıq hám jeńis dawısları,

Jańlaydı haq adamlardıń shatırlarında:

«Jaratqan Iyeniń oń qolı qúdiretli isler qıladı!+

16Jaratqan Iyeniń oń qolı jeńis beredi,

Jaratqan Iyeniń oń qolı qúdiretli isler qıladı!»

17Men ólmeymen, jasayman,

Jaratqan Iyeniń islerin járiyalayman+.

18Jaratqan Iye meni qatań jazalap, jolǵa saldı,

Biraq ólimge tapsırmadı.

19Ashıń maǵan haqlıq dárwazaların,

Kirip, Jaratqan Iyeni táriyipleyin+.

20Bul Jaratqan Iyeniń dárwazası!

Haq adamlar onnan kire aladı+.

21Seni táriyipleymen, sebebi maǵan juwap berdiń,

Meni qutqarıwǵa keldiń.

22Qurılısshılardıń kereksiz dep taslaǵan tası,

Úydiń múyeshiniń tiykarǵı tası boldı+.

23Jaratqan Iye qılǵan bul is,

Kózimizge ájayıp kórindi!

24Búgin Jaratqan Iyeniń jaratqan kúni,

Usı kúni quwanıp, shadlanayıq!

25Jalbarınamız, Jaratqan Iye, qutqar bizlerdi,

Jalbarınamız, Jaratqan Iye, bizlerge áwmet ber!

26Jaratqan Iyeniń atı menen keletuǵın jarılqansın!

Jaratqan Iyeniń Úyinen saǵan pátiya beremiz+.

27Jaratqan Iye – Qudaydur, bizlerge nur beredi,

Bayramdı belgilep baslań,

Japıraqlı shaqalardı alıp, qurbanlıq orınǵa barıń+.

28Sen meniń Qudayımsań, Seni táriyipleymen,

Sen meniń Qudayımsań, Seni ullılayman.

29Jaratqan Iyeni táriyipleń, Ol iygilikli,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi+.

118

118^1Qanday baxıtlı minsiz joldan júrgenler,

Jaratqan Iye, Seniń nızamıń boyınsha jasaytuǵınlar!+

2Qanday baxıtlı Seniń shártlerińe ámel qılatuǵınlar,

Shın júregi menen Seni izlegenler!

3Olar hesh qanday nahaqlıq qılmas,

Seniń jolıńda júrer+.

4Bergen pármanlarıńdı,

Muqıyatlı túrde orınlawımızdı tapsırdıń.

5Qáne endi, turaqlı bolsam,

Seniń qaǵıydalarıńdı orınlawda!

6Eger barlıq buyrıqlarıńnan názerimdi ayırmasam,

Men shermende bolmayman+.
7Seniń ádil nızamlarıńdı úyrengenimde,
Pák júrek penen Saǵan alǵıs-maqtaw aytaman.
8Qaǵıydalarıńdı orınlayman,
Meni pútkilley taslap ketpe!+

9Jas jigit qalay pák jol menen júre aladı?

Seniń sóziń boyınsha jasaw arqalı soǵan erisedi+.

10Pútkil júregim menen Saǵan umtılaman,
Buyrıqlarıńnan awıp ketiwime jol qoyma!+
11Saǵan qarsı gúna islemewim ushın,
Júregimde saqladım sózlerińdi+.
12Alǵıslar bolsın Saǵan, Jaratqan Iye,
Maǵan qaǵıydalarıńdı úyret+.
13Awzıńnan shıqqan barlıq qararlarıńdı,
Óz awzım menen járiyalayman+.
14Shártleriń menen jasap, shadlanaman,
Úlken baylıq tapqanday bolaman+.
15Pármanlarıń haqqında tereń oy juwırtaman,
Seniń jollarıńa dıqqat qılaman+.
16Qaǵıydalarıńnan lázzet alaman,
Sózlerińdi umıtpayman.

17Maǵan, qulıńa iygilik qıl,

Ómir súrip, sózińe ámel qılaman.

18Kózlerimdi ash,

Nızamıńdaǵı ájayıp islerińdi kóreyin.

19Men bir kelgindimen bul dúnyada,

Buyrıqlarıńdı mennen jasırma+.

20Bárqulla Seniń húkimlerińdi,

Janım saǵınıp sarǵayadı+.

21Buyrıqlarıńnan awıp ketken,

Náletlengen tákabbirlerdi keyiyseń+.

22Masqarashılıq hám xorlıqtı mennen uzaqlastır,

Sebebi shártlerińdi orınlap kiyatırman.

23Basshılar jıynalıp, maǵan qarsı ósek aytsa da,

Men, qulıń Seniń qaǵıydalarıń haqqında tereń oy juwırtaman+.

24Shártlerińnen lázzet alaman,

Olar maǵan aqıl beredi.

25Janım ájelge jaqınlap qaldı,

Wádeń boyınsha ómir ber maǵan.

26Júrgen jollarımdı aytıp berdim, maǵan juwap berdiń,

Qaǵıydalarıńdı úyret maǵan!

27Pármanlarıńnıń mánisin túsindir,

Solay etip, ájayıp isleriń haqqında oy juwırtayın.

28Ǵam-qayǵıdan janım ada boldı,
Wáde qılǵanıńday, meni ayaqqa turǵız!+
29Jaman joldan uzaqlastır,
Miyrimiń menen maǵan nızamıńdı úyret.
30Sadıqlıq jolın tańladım,
Ádalatlı qaǵıydalarıńdı kóz aldıma qoydım.
31Shártlerińdi bekkem uslayman,
Jaratqan Iye, uyatqa qaldırma meni!

32Shın júrekten buyrıqlarıńnıń jolınan júremen,

Kewlime keń túsinik berdiń.

33Qaǵıydalarıńnıń jolın úyret maǵan, Jaratqan Iye,

Men olardı aqırına deyin orınlayman.

34Túsinik ber, nızamıńa ámel qılaman,

Shın júregimnen oǵan boysınaman+.

35Buyrıqlarıńnıń jolı menen meni jetele,

Men onnan ráhát alaman.

36Júregimdi nahaq paydaǵa emes,

Al Óz shártlerińe qaray bur+.

37Kózlerimdi biyhuda nárselerden qaytar,

Óz jolıńda janımdı saqlay gór.

38Adamlar Sennen qorqıwı ushın,

Maǵan, Óz qulıńa bergen wádeńdi orınla.

39Meni ózim qorqqan shermendelikten uzaq qıl,

Seniń qaǵıydalarıń iygilikli.

40Pármanlarıńa talpınaman,

Sen ádalatlısań, ómirimdi saqla.

41Maǵan súyispenshiligińdi kórset, Jaratqan Iye,

Wádeń boyınsha qutqar meni!

42Sonda meni mazaqlaǵanlarǵa juwap qaytara alaman,

Seniń sózińe isenemen+.

43Haqıyqat sózińdi alıp qoyma awzımnan,

Seniń qararlarıńa úmit baylayman.

44Nızamıńa hámme waqıtta,

Házir hám máńgi-baqıy ámel qılaman.

45Men erkin júremen,

Sebebi pármanlarıńdı orınlawǵa tırısaman.

46Patshalar aldında shártlerińdi aytaman,

Bunnan uyalmayman+.

47Buyrıqlarıńnan lázzet alaman,

Olardı jaqsı kóremen+.

48Buyrıqlarıńdı súyip, húrmet etemen,

Qaǵıydalarıń haqqında oy juwırtaman.

49Qulıń bolǵan maǵan bergen wádeńdi esle,
Ol arqalı Sen maǵan úmit berdiń.
50Seniń wádeń ómirimdi saqlaydı,

Azap ishinde qalǵanımda usı maǵan jubanısh beredi.

51Tákabbirler meni hádden tıs mazaqlaydı,

Sonda da Seniń nızamıńnan júz burmadım+.

52Ázelgi qaǵıydalarıńdı esleymen,

Solar maǵan jubanısh beredi, Jaratqan Iye.

53Nızamıńnan júz burǵan jawızlar sebepli,

Ǵázepke tolıp ketemen+.

54Qay jerde jasasam da,

Seniń qaǵıydalarıńdı jırlap júremen+.

55Túnde atıńdı esleymen, Jaratqan Iye,

Nızamıńa ámel qılaman.

56Bul maǵan ádet bolıp qalǵan,

Seniń pármanlarıńa ámel qılaman.

57Meniń úlesim Senseń, Jaratqan Iye,

Sózlerińdi orınlayman, dep wáde berdim+.

58Shın júregimnen Seniń miyrimińdi izleymen,

Wádeń boyınsha maǵan rehim et.

59Tutqan jollarıma dıqqat ettim,

Shártleriń boyınsha adım attım.

60Buyrıqlarıńdı orınlawǵa,

Asıǵaman hám keshiktirmeymen.

61Jawızlardıń arqanları meni orap bayladı,

Al men nızamıńdı umıtpadım+.

62Ádil húkimleriń ushın,

Tún ortasında turıp, Seni táriyipleymen+.

63Sennen qorqatuǵınlardıń,

Pármanlarıńa ámel qılatuǵınlardıń dostıman.

64Jer júzi súyispenshiligińe tolı, Jaratqan Iye,

Qaǵıydalarıńdı úyret maǵan!+

65Jaratqan Iye, jaqsılıq qıldıń qulıńa,
Bergen wádeńde turdıń.
66Maǵan zeyin hám túsinik ber,
Seniń buyrıqlarıńa isenemen.
67Azap shegiwden aldın joldan adastım,
Biraq endi Seniń sózińe ámel qılaman.
68Sen iygilikliseń, jaqsılıq qılasań,
Maǵan qaǵıydalarıńdı úyret+.
69Tákabbirler jalǵan sóylep, meni qaraladı,

Biraq men shın júregim menen pármanlarıńa boysınaman+.

70Olardıń júreklerin may basqan,

Al men nızamıńnan lázzet alaman+.

71Jaqsı boldı azap shekkenim,

Usı arqalı qaǵıydalarıńdı úyrendim+.

72Awzıńnan shıqqan nızam men ushın,

Mıńlaǵan altın hám gúmisten bahalıdur+.

73Seniń qollarıń meni jaratıp, pishim berdi,

Túsinik berip, buyrıqlarıńdı úyret+.

74Sennen qorqatuǵınlar meni kórip quwansın,

Men Seniń sózińe úmit bayladım+.

75Jaratqan Iye, Seniń húkimleriń ádil ekenin bilemen,

Maǵan ádalatlı túrde azap shektirdiń.

76Qulıń bolǵan maǵan bergen wádeń boyınsha,

Súyispenshiligiń meni jubatsın.

77Maǵan rehim qıl, aman jasayın,

Nızamıń men ushın lázzetli.

78Meni jalǵan ayıplaǵanı ushın,

Tákabbirler shermende bolsın.

Al men pármanlarıń haqqında oy juwırtaman.

79Shártlerińdi biletuǵınlar, Sennen qorqatuǵınlar,

Maǵan bet bursın.

80Shermende bolmawım ushın,

Qaǵıydalarıńa bola júregim minsiz bolsın+.

81Qutqarıwıńa intizar bolıp, janım ada boldı,

Seniń sózińe úmit bayladım.

82Bergen sózińniń orınlanıwın kútip,

Kózlerimniń nurı sóndi,

«Qashan meni jubatasań?» – dep sorayman+.

83Tozǵan shapanday bolıp qalsam da,

Umıtpayman Seniń qaǵıydalarıńdı.

84Qulıń bolǵan men jáne qansha kútiwim kerek?

Meni quwǵın qılıp atırǵanlardı qashan húkim qılasań+?

85Nızamıńa boysınbaytuǵın tákabbirler,

Shuqır qazdı men ushın+.

86Barlıq buyrıqlarıń isenimli,

Meni nahaq quwdalamaqta, járdem ber!

87Olar meni jer júzinen joq qıla jazladı,

Biraq men Seniń pármanlarıńnan ayırılmadım.

88Súyispenshiligiń haqı janımdı qorǵa,

Awzıńnan shıqqan shártlerińe ámel qılaman.

89Jaratqan Iye, sóziń máńgi,

Ol kóklerde bekkem turadı+.

90Sadıqlıǵıń áwladtan-áwladqa dawam etedi,

Sen ornatqan jer júzi bekkem turadı+.

91Qararlarıń boyınsha olar búginge deyin turıptı,

Olardıń hámmesi Saǵan xızmet etedi+.

92Eger nızamıń maǵan lázzet baǵıshlamaǵanda,

Shekken azaplarımnan ólip keter edim.

93Pármanlarıńdı hasla umıtpayman,

Solar arqalı ómirimdi saqladıń.

94Men Saǵan tiyislimen, qutqar meni,

Seniń pármanlarıńa talpınaman.

95Jawızlar meni joq qılıw ushın ańlıydı,

Al men Seniń shártlerińe dıqqat awdaraman.

96Seniń buyrıqlarıńnan basqa,

Hesh bir nárse minsiz emes.

97Nızamıńdı qanshelli súyemen!

Kúni boyı onıń ústinde oy juwırtaman.

98Buyrıqlarıń meni dushpanlarımnan góre dana qıladı,

Buyrıqlarıń máńgi meniń menen birge+.

99Barlıq ustazlarımnan góre, aqıllıraq boldım,

Sebebi shártleriń ústinde oy juwırttım.
100Jası úlkenlerden góre, danaman,
Óytkeni pármanlarıńa boysındım+.
101Seniń sózińe ámel qılıw ushın,
Jaman jolǵa ayaq basıwdan awlaq boldım+.
102Qaǵıydalarıńnan shetke shıqpadım,
Sen maǵan tálim bergenseń.
103Sózleriń tańlayıma sonshelli mazalı,
Paldan da tatlı meniń awzıma!+
104Pármanlarıń arqalı danalıqqa iye bolaman,

Sonıń ushın, hár qanday jalǵan joldan jerkenemen.

105Sózleriń qádemlerim ushın shıra,

Jolımdı jarıq qılatuǵın nur+.

106Ádil qaǵıydalarıńdı orınlawǵa ant ishtim,

Sózimde turıp, antımdı orınlayman+.

107Kóp azap shektim, Jaratqan Iye,

Wádeń boyınsha janımdı qorǵa.

108Íqtıyarlı sadaqam bolǵan alǵıslarımdı qabıl et,

Maǵan qaǵıydalarıńdı úyret.

109Janım hámme waqıtta qáwip astında,

Sonda da nızamıńdı umıtpayman.

110Jawızlar duzaq qurdı maǵan,

Sonda da pármanlarıńnan shetke shıqpadım+.

111Shártleriń máńgi miyrasım,

Júregimniń quwanıshı olar+.

112Qaǵıydalarıńa aqırına deyin,

Máńgige boysınıwdı qarar ettim.

113Eki júzlilerden jerkenemen,

Seniń nızamıńdı súyemen.

114Panam hám qalqanım Senseń,

Seniń sózińe úmit bayladım+.

115Háy, jawızlar, mennen awlaq júriń,

Men Qudayımnıń buyrıqların orınlayman+.

116Quday, jasawım ushın, wádeń boyınsha meni qollap quwatla,

Úmitimdi bosqa shıǵarıp, uyaltpa!

117Qutqarılıwım ushın, meni qollap quwatla,

Mudamı dıqqat salaman qaǵıydalarıńa.

118Qaǵıydalarıńnan awıp ketkenlerden júz burasań,

Olardıń hiyleleri biyhudadur.

119Dúnyadaǵı jawızlardı shıǵındıday etip taslaysań,

Sonlıqtan súyemen Seniń shártlerińdi.

120Sennen qorqqanımnan denem titireydi,

Húkimlerińnen qorqaman+.

121Ádil hám tuwrı isler qıldım,

Eziwshilerdiń qolına qaldırma meni!

122Qulıńnıń baxtına kepillik ber,

Tákabbirlerdiń meni eziwine jol qoyma+.

123Meni qutqarıwıńdı kútip,

Kózlerimniń nurı sóndi.

Meni azat etiwdi wáde qılǵan ediń+.

124Qulıńa súyispenshiligińdi kórset,

Maǵan qaǵıydalarıńdı úyret.

125Men Seniń qulıńman, maǵan aqıl ber,

Shártlerińdi bilip alayın.

126Jaratqan Iye, Óz isińdi qılatuǵın waqtıń keldi,

Adamlar nızamıńdı buzdı.

127Seniń buyrıqlarıńdı,

Altınnan, sap altınnan da jaqsı kóremen+.

128Sen bergen barlıq pármanlarıń boyınsha qádem basaman,

Hár bir jalǵan joldan jerkenemen.

129Seniń shártleriń ájayıp,
Sonlıqtan olarǵa ámel qılaman.
130Mánisi ashılǵanda, sózleriń nur shashadı,
Sadalarǵa aqıl beredi+.
131Shóllep, awzımdı ashaman,
Seniń buyrıqlarıńa qushtarman+.
132Atıńdı súygenlerge mudamı qılǵanıńday,
Názer salıp, maǵan rehim kórset.
133Sóziń menen qádemlerimdi bekkemle,

Hesh bir gúna meniń ústimnen húkimdarlıq qılmasın.

134Adamlardıń zulımlıǵınan azat qıl meni,

Solay etip, pármanlarıńa ámel qılaman.

135Seniń júziń qulıń bolǵan maǵan nurın shashsın,

Qaǵıydalarıńdı úyret maǵan+.

136Dárya bolıp, jas tógiler kózlerimnen,

Nızamıńa ámel qılmay atır adamlar+.

137Sen ádilseń, Jaratqan Iye,

Húkimleriń ádalatlı.

138Buyırǵan shártleriń ádalatlı,

Olar tolıq isenimli.

139Sózlerińdi umıttı dushpanlarım,

Soǵan degen ǵázebim dińkemdi qurttı.

140Sóziń sonday pák,

Qulıń onı súyedi+.

141Men kereksizben, xorlanǵanman,

Biraq pármanlarıńdı umıtpayman.

142Seniń ádalatıń máńgidur,

Nızamıń haqıyqatdur+.

143Qayǵı hám azapqa dus kelsem de,

Lázzet alaman buyrıqlarıńnan.

144Shártleriń máńgige ádalatlıdur,

Jasawım ushın maǵan aqıl ber.

145Pútkil júregim menen jalbarınaman,

Juwap ber maǵan, Jaratqan Iye!

Seniń qaǵıydalarıńa ámel qılaman.

146Meni qutqar dep, Saǵan dad salaman,

Shártlerińe ámel qılaman.

147Kún shıqpastan turıp, járdem sorayman,

Seniń sózińe úmit baylayman+.

148Bergen wádeńdi túsineyin dep,

Túni boyı uyqı kelmes kózime.

149Súyispenshiligiń boyınsha dawısıma qulaq sal,

Húkimleriń boyınsha, janımdı aman saqla, Jaratqan Iye!

150Jawız joba dúzetuǵınlar jaqınlap qaldı,

Olar nızamıńnan uzaqlasqan.

151Biraq Jaratqan Iye, Sen janımdasań,

Barlıq buyrıqlarıń haqıyqatdur+.

152Shártlerińdi máńgige tayınlaǵanıńdı,

Burınnan men túsindim.

153Shekken azaplarıma qara, qutqar meni,
Nızamıńdı umıtpadım.
154Sen meni jaqlap, meni qutqar,
Wádeń boyınsha janımdı saqla+.
155Qutqarılıw jawızlardan uzaqdur,
Seniń qaǵıydalarıńdı olar izlemes.
156Rehimiń ullıdur, Jaratqan Iye,
Húkimleriń boyınsha janımdı saqla+.
157Meni quwdalaytuǵın dushpanlarım kóp,
Sonda da shártlerińnen shetke shıqpadım+.
158Opasızlardı kórgenimde jerkenemen,
Olar kórsetpelerińe ámel qılmaydı+.
159Qara, pármanlarıńdı qanshelli súyemen,
Súyispenshiligiń menen janımdı saqla.
160Sózińniń negizi haqıyqatdur,

Ádil húkimlerińniń hámmesi máńgi dawam etedi+.

161Húkimdarlar meni ayıpsız quwdalaydı,

Al júregim sózińnen qorqadı+.

162Kóp olja tapqan adamday,

Seniń sózlerińe sonday quwanaman+.

163Jalǵannan tiksinip, jerkenemen,

Biraq Seniń nızamıńdı súyemen.

164Ádil húkimleriń ushın,

Kúnine jeti márte Saǵan alǵıs aytaman.

165Nızamıńdı súygenler ullı abadanshılıqqa jetiser,

Olar hesh nársege súrnikpes.

166Jaratqan Iye, qutqarıwıńnan úmit qılaman,

Buyrıqlarıńdı orınlayman+.

167Shártlerińe ámel qılaman,

Men olardı júdá jaqsı kóremen.

168Párman hám shártlerińe ámel qılaman,

Barlıq jollarımnan xabarıń bar+.

169Páriyadım Saǵan jetsin, Jaratqan Iye,
Sóziń boyınsha danalıq ber maǵan.
170Jalbarınıwım Saǵan jetip barsın,
Wádeń boyınsha qutqar meni!
171Awzım alǵıs-maqtawǵa tolıp tassın,
Maǵan qaǵıydalarıńdı úyreteseń.
172Tilim sózińdi jırlasın,
Barlıq buyrıqlarıń ádil.
173Qolıń maǵan járdem bersin,
Pármanlarıńa boysınıwdı tańladım.
174Qutqarıwıńdı ańsayman, Jaratqan Iye,
Nızamıńnan lázzet alaman.
175Janımdı saqla, Saǵan alǵıslar aytayın,
Húkimleriń maǵan járdem bersin.
176Joytılǵan qoyday joldan adastım,
Qulıńdı izlep tawıp al,
Sebebi buyrıqlarıńdı umıtpadım+.

119

119^1Ibadatxanaǵa baratırǵanda aytılatuǵın jır

Qıyın jaǵdayǵa túskenimde, Jaratqan Iyege páriyad ettim,

Ol maǵan juwap berdi.

2Jaratqan Iye, qutqar janımdı jalǵan sózlerden,

Ótirikshi tillerden+.

3Háy, ótirikshi til,

Jaratqan Iye basıńa ne saladı?

Jáne saǵan nelerdi qılar eken?

4Ol seni jawıngerdiń ótkir oqları menen,

Janıp turǵan otınnıń shoqları menen jazalaydı+.

5Sorım qurısın, Meshexte kelgindimen,
Kedar xalqınıń shatırları arasında jasayman+.
6Tınıshlıqtı jek kóretuǵınlardıń arasında,
Uzaq waqıt birge turdım.
7Men tınıshlıq tárepdarıman,
Sóyleyin dep awzımdı ashsam,
Olar urısıwǵa tayar.

120

120^1Ibadatxanaǵa baratırǵanda aytılatuǵın jır

Kózlerimdi tawlarǵa tigemen,

Qay jerden maǵan járdem keler dep+?

2Aspan hám jerdi dóretken,

Jaratqan Iyeden keledi járdem+.

3Ol ayaqlarıńnıń súrnigiwine jol qoymas,

Seni qorǵawshı múlgimes+.

4Qara, Izraildıń qorǵawshısı,

Múlgimeydi de, uyıqlamaydı da.

5Jaratqan Iye – seniń qorǵawshıń,

Ol – seniń oń jaǵıńdaǵı kóleńkeń+.

6Kúndiz quyashtıń ıssılıǵı,

Túnde aydıń sáwlesi saǵan zıyan tiygizbes.

7Jaratqan Iye seni barlıq jamanlıqtan saqlaydı,

Ol seniń janıńdı qorǵaydı.

8Barar hám qaytar jollarıńda,

Jaratqan Iye házir hám máńgige seni qorǵaydı+.

121

121^1Ibadatxanaǵa baratırǵanda aytılatuǵın Dawıttıń jırı

«Jaratqan Iyeniń Úyine barayıq», – dep,

Maǵan aytqanda, quwanıp kettim+.

2Erusalim, dárwazalarıńnıń ishine qádem bastıq!

3Diywalları bir-biri menen tutasqan,
Erusalim bekkem qala bolıp salınǵan.
4Izrailǵa berilgen nızam boyınsha,
Jaratqan Iyeniń atına alǵıs aytıw ushın,
Urıwlar, Jaratqan Iyege tiyisli urıwlar,
Ol jerge kóterilip baradı+.
5Ol jerde húkim taxtları,
Dawıt urpaǵınıń taxtları qurılǵan+.

6Tınıshlıq tileń Erusalimge:

«Seni súyetuǵınlar tınısh ómir súrsin!+

7Seniń diywallarıńnıń ishinde tınıshlıq,

Qorǵanlarıńda biyqáterlik bolsın!»

8Tuwısqanlarım hám doslarım haqı,

«Tınıshlıq bolsın saǵan!» – deymen.

9Qudayımız Jaratqan Iyeniń Úyi haqı,

Saǵan iygilik tileymen+.

122

122^1Ibadatxanaǵa baratırǵanda aytılatuǵın jır

Kóklerde taxt qurǵan Quday!

Kózlerimdi Saǵan tigemen+.

2Qullardıń kózleri xojayınınıń,

Shorınıń kózleri xanımınıń qolına tigilgenindey,

Bizlerge rehim qıl, dep,

Bizlerdiń kózlerimiz Qudayımız Jaratqan Iyege tigilgen.

3Rehim qıl bizlerge, Jaratqan Iye, rehim qıl,
Kórgen xorlıǵımız jetip artadı+.
4Ráhátte jasap atırǵanlardıń masqaralawı,
Tákabbirlerdiń xorlawı,
Janımızdan toydırıp jiberdi+.

123

123^1Ibadatxanaǵa baratırǵanda aytılatuǵın Dawıttıń jırı

Izrail bılay dep aytsın:

«Eger Jaratqan Iye bizler tárepte bolmaǵanda,+

2Awa, Jaratqan Iye bizler tárepte bolmaǵanda,
Adamlar bizlerge hújim qılǵanda,
3Ǵázepleri bizlerge qarsı lawlaǵanda,
Olar bizlerdi tiriley jutar edi+.
4Topan suw bizlerdi juwıp taslar edi,
Seller ústimizden basıp keter edi+.
5Qutırǵan suwlar bizlerdi basıp keter edi».

6Olardıń tislerine bizlerdi olja qılmaǵan Jaratqan Iyege,

Alǵıslar bolsın!

7Ańshınıń duzaǵınan qutılǵan quslarǵa uqsaymız,

Duzaq sınıp, bizler qutıldıq+.

8Aspan hám jerdi jaratqan,

Jaratqan Iyeniń atınan bizge járdem keledi+.

124

124^1Ibadatxanaǵa baratırǵanda aytılatuǵın jır

Jaratqan Iyege úmit etkenler Sion tawına uqsaydı,

Hesh qashan shayqalmay, máńgi bekkem turadı+.

2Tawlar Erusalimdi qorshap turǵanınday,

Házirden máńgige deyin,

Jaratqan Iye Óz xalqın qorshap turıptı.

3Shınında, jawız patshanıń biylik hasası,

Haqlardıń úlesine tiygen jerde máńgi turmaydı,

Bolmasa, haqlar nadurıs islerge qol urar edi.

4Jaqsılıq qıl, Jaratqan Iye,

Jaqsılarǵa, júregi pák bolǵanlarǵa.

5Al nadurıs jollarǵa túskenlerdi,

Jawızlar menen birge qosıp shıǵarıp jiber.

Izrailǵa tınıshlıq bolsın!+

125

125^1Ibadatxanaǵa baratırǵanda aytılatuǵın jır

Jaratqan Iye Sionnıń abadanshılıǵın jáne qaytarǵanda,

Tús kórip atırǵan adamǵa uqsaǵan edik+.

2Awzımız kúlkige,

Tillerimiz shadlıq shawqımlarına toldı.

Sonda xalıqlar óz ara bılay desti:

«Jaratqan Iye olar ushın ullı isler qıldı»+.

3Jaratqan Iye bizler ushın ullı isler qıldı,

Bizler quwanıshqa toldıq+.

4Negeb shólindegi saylardı suwǵa toltırǵanıń yańlı,

Jaratqan Iye, abadanshılıǵımızǵa qaytar.

5Kóz jas tógip dán ekkenler,

Shadlıq penen zúráát orar.

6Tuqım qaltasın kóterip, jılap baratırǵanlar,

Shadlanıp, dán bawların alıp qaytar+.

126

126^1Ibadatxanaǵa baratırǵanda aytılatuǵın Sulaymannıń jırı

Eger Jaratqan Iye úydi qurmasa,

Qurılısshılar biykarǵa miynet qılar.

Eger Jaratqan Iye qalanı qorǵamasa,

Gúzetshi biykarǵa qarawıllar+.

2Biykarǵa erte turıp, kesh jatasız,

Awqat tabıw ushın kóp miynet etesiz.

Jaratqan Iye Óz súygenleriniń mútájliklerin,

Uyıqlaǵanda da támiyinleydi+.

3Balalar Jaratqan Iyeniń sıyı,

Perzentler Onnan berilgen sawǵa+.

4Jas waqtıńda tuwılǵan ullar,

Jawıngerdiń qolındaǵı oqlarday bolar.

5Qanday baxıtlı oq qaltası tolı adam!

Qala dárwazasında dushpanı menen dawlasqanda,

Ol shermende bolıp qalmaydı.

127

127^1Ibadatxanaǵa baratırǵanda aytılatuǵın jır

Qanday baxıtlı Jaratqan Iyeden qorqatuǵınlar,

Onıń jolları menen júretuǵınlar!+

2Etken miynetińniń jemisin jeyseń,
Baxıtlı bolıp, abadan turmıs keshireseń+.
3Hayalıń úyińde jemisli bir júzim putasınday,

Balalarıń dasturxan dógereginde záytún nálshesindey boladı+.

4Jaratqan Iyeden qorqatuǵın adam,

Mine, usılay jarılqanadı.

5Jaratqan Iye seni Sionnan jarılqasın!

Pútkil ómiriń boyı, Erusalimniń tabısqa eriskenin kóreseń!+

6Balalarıńnıń balaların kóreseń!

Izrailǵa tınıshlıq bolsın!+

128

128^1Ibadatxanaǵa baratırǵanda aytılatuǵın jır

«Dushpanlarım jaslıǵımnan meni kóp jábirledi»,

Izrail bılay dep aytsın,+
2«Awa, olar jaslıǵımnan meni kóp jábirledi,
Biraq meni jeńe almadı.
3Jer aydawshılar arqamda qos aydadı,
Uzın qarıqtay etip, iz qaldırdı+.
4Biraq Jaratqan Iye ádildur,
Qırqıp tasladı jawızlardıń arqanların».

5Siondı jek kóretuǵınlardıń hámmesi,

Shermende bolıp, artqa sheginsin+.

6Olar óspey atırıp, quwrap qalatuǵın,

Tam ústindegi shópke uqsap qalsın+.

7Buǵan oraqshılardıń qısımı tolmaydı,

Bawlawshılardıń qushaǵı tolmaydı.

8Sonda joldan ótken-ketkenler:

«Jaratqan Iye sizlerdi jarılqasın,

Jaratqan Iyeniń atı menen sizlerge aq pátiya beremiz», – dep aytpaydı+.

129

129^1Ibadatxanaǵa baratırǵanda aytılatuǵın jır

Túpsizlikten Seni shaqıraman, Jaratqan Iye,+
2Iye, dawısımdı esit,
Jalbarınıwıma dıqqat etip, qulaq sal!+

3Eger Sen, Jaratqan Iye, gúnalardı esapqa alǵanıńda,

Kim Seniń aldıńda tura aladı, Iye?

4Biraq Sen keshirimliseń,

Sonıń ushın, Sennen qorqamız+.

5Jaratqan Iyege intizarman,
Janım Jaratqan Iyege intizar,
Úmit baylayman Onıń sózine.
6Tańdı kútken saqshılardan kóbirek,
Awa, tańdı kútken saqshılardan da kóbirek,
Janım Iyeni kútedi.

7Háy, Izrail, Jaratqan Iyege úmit bayla!

Jaratqan Iyede súyispenshilik bar,

Ol azatlıq beriwge júdá uqıplı+.

8Izraildı barlıq gúnalarınan,

Azat etetuǵın Onıń Ózidur+.

130

130^1Ibadatxanaǵa baratırǵanda aytılatuǵın Dawıttıń jırı

Jaratqan Iye, júregimde menmenlik joq,
Kózim tákabbirlik penen qaramaydı,
Ullı isler menen,

Aqılım jetpeytuǵın isler menen ózimdi bánt qılmayman+.

2Bala anasınıń bawırında tınıshlanǵanınday,

Men de jeńil tartıp, tınıshlandım.

Awa, tınıshlanǵan baladay janım jay taptı.

3Háy, Izrail, búginnen baslap máńgige,

Jaratqan Iyege úmit bayla!+

131

131^1Ibadatxanaǵa baratırǵanda aytılatuǵın jır

Jaratqan Iye, esle Dawıttı,
Onıń kórgen barlıq qıyınshılıqların+.
2Ol Saǵan ant ishken edi,
Yaqıptıń Kúshli Qudayı,
Ol Saǵan wáde bergen edi:
3«Men kirmeymen úyime,
Jatpayman tósegime,+
4Kózlerime uyqı bermeymen,
Qabaqlarımnıń jumılıwına jol qoymayman,
5Jaratqan Iyege bir orın,

Yaqıptıń Kúshli Qudayına bir mákan salmaǵansha!»

6Kelisim sandıǵınıń Efratada ekenin esittik,
Bizler onı Yaar dalalarınan taptıq.
7«Jaratqan Iyeniń mákanına barayıq,

Onıń ayaq qoyǵıshınıń aldında sıyınayıq», – dedik+.

8Kóteril, Jaratqan Iye, Óz mákanıńa,

Qúdiretińniń belgisi bolǵan sandıǵıń menen birge+.

9Ruwxaniyleriń ádillikke búrkenip alsın,

Sadıq qullarıń shadlanıp baqırıssın+.

10Qulıń Dawıt ushın,
Óz maylaǵanıńnan waz keshpe+.
11Jaratqan Iye, Sen Dawıtqa ant ishken ediń,
Sen usı antıńnan hasla qaytpaysań:
«Urpaǵıńnan, ullarıńnan birin,
Seniń taxtıńa otırǵızaman+.
12Eger ullarıń kelisimime ámel qılsa,
Olarǵa úyretken qaǵıydalarımdı orınlasa,
Olardıń balaları da máńgige,
Seniń taxtıńa otıradı»+.

13Jaratqan Iye Siondı tańladı,

Onda Ózi jasawdı qáledi+.

14Ol bılay dedi:

«Meniń máńgi mákanım usı,

Usı jerge ornalasaman, bunı Ózim qáledim.

15Ol jerdiń azıq-awqatın bereketleymen,

Ondaǵı jarlılardı toydıraman+.

16Qutqarılıwǵa bóleymen ruwxaniylerdi,

Maǵan sadıqlar shadlanıp baqıradı.

17Ol jerde Dawıt urpaǵınan bir kúshli patsha shıǵaraman,

Ózim maylaǵan patshanıń shıraǵın sóndirmeymen+.

18Dushpanların shermendelikke búrkeymen,

Al onıń basındaǵı taj jarqırap tura beredi».

132

132^1Ibadatxanaǵa baratırǵanda aytılatuǵın Dawıttıń jırı

Qanday jaqsı, qanday jaǵımlı,
Tuwısqanlar birgelikte jasasa!+
2Bul – basqa quyılǵan bahalı mayǵa uqsaydı,
Saqallar boylap, Xaronnıń saqalları boylap,

Kiyimleriniń jaǵasına aǵıp baratırǵan mayǵa megzeydi+.

3Sion tawlarına túsken,
Xermon tawınıń shıǵı sıyaqlı,
Jaratqan Iye Sionnan Óz bereketin,
Hám máńgilik ómirin berdi+.

133

133^1Ibadatxanaǵa baratırǵanda aytılatuǵın jır

Háy, sizler, Jaratqan Iyeniń barlıq qulları,

Jaratqan Iyeniń Úyinde túni menen xızmet etip atırǵanlar,

Oǵan alǵıs-maqtawlar aytıń!+
2Qollarıńızdı Muxaddes orınǵa qaray sozıp,
Jaratqan Iyege alǵıs-maqtawlar aytıń!+

3Aspan hám jerdi dóretken Jaratqan Iye,

Jarılqasın seni Sionnan.+

134

134^1Haliluya!

Jaratqan Iyeniń atına alǵıs-maqtawlar aytıń!

Jaratqan Iyeniń qulları, alǵıs-maqtawlar aytıń,

2Háy, sizler, Jaratqan Iyeniń Úyinde,

Qudayımızdıń Úyiniń háwlisinde xızmet qılatuǵınlar!+

3Jaratqan Iyege alǵıs-maqtawlar aytıń,

Jaratqan Iye – iygilikli.

Onıń atına arnap, saz shertip, alǵıs aytıń,

Onıń atı súykimli.

4Jaratqan Iye Óziniki etip Yaqıp urpaǵın,

Óz ǵáziynesi etip Izraildı tańladı+.

5Bilemen, Jaratqan Iye ullıdur,
Iyemiz barlıq qudaylardan mártebelidur+.
6Kóklerde, jer júzinde,
Teńizlerde, pútkil túpsizliklerde,
Jaratqan Iye neni qálese, sonı isleydi+.
7Jer júziniń shetinen bultlardı kóterer,
Jawın ushın shaqmaq shaqtırar,
Teleklerinen samal estirer+.

8Mısırda birinshi tuwılǵanlardı,

Adamlardan baslap haywanlarǵa deyin óltirdi[*]+.

9Faraon hám onıń xızmetkerlerine qarsı,

Mısırdıń ortasında belgiler hám káramatlar kórsetti[*]+.

10Ol kóp milletlerdi qırıp tasladı,
Qúdiretli patshalardı óltirdi:+
11Amor patshası Sixondı,
Bashan patshası Ogtı,
Pútkil Qanan patshalıqların[*]+.
12Olardıń jerlerin múlik etip,
Awa, múlik etip xalqı Izrailǵa berdi+.

13Jaratqan Iye, Seniń atıń máńgi turadı,

Áwladtan-áwladqa Seni shaqıradı+.

14Jaratqan Iye xalqın qorǵap,

Qullarına rehim qıladı+.

15Xalıqlardıń butları gúmis hám altınnan,
Adamnıń qolları menen soǵılǵan+.
16Awızları bar, sóylemeydi,
Kózleri bar, kórmeydi,+
17Qulaqları bar, esitpeydi,
Hátteki, dem ala almaydı+.

18Olardı soqqan, olarǵa isengenlerdiń hámmesi,

Solar sıyaqlı bolıp qaladı!+

19Háy, Izrail xalqı, Jaratqan Iyege alǵıslar aytıń!

Háy, Xaron urpaǵı, Jaratqan Iyege alǵıslar aytıń!

20Háy, Lebiy urpaǵı, Jaratqan Iyege alǵıslar aytıń!

Háy, Jaratqan Iyeden qorqatuǵınlar, Oǵan alǵıslar aytıń!+

21Erusalimde ornalasqan Jaratqan Iyege,

Sionda alǵıslar bolsın!

Haliluya!+

135

135^1Jaratqan Iyeni táriyipleń, Ol iygilikli,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi+.

2Alǵıs aytıń qudaylar Qudayına,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi+.

3Minnetdarshılıq bildiriń iyeler Iyesine,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi.

4Jalǵız Ol káramatlı isler isleydi,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi+.

5Danalıq penen kóklerdi jarattı,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi+.

6Jerdi suwlar ústine ornattı,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi+.

7Ullı jaqtılıqlardı jarattı,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi+.

8Kúndizdi basqarıw ushın quyashtı jarattı,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi.

9Túndi basqarıw ushın ay hám juldızlardı jarattı,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi.

10Mısırdıń birinshi tuwılǵanların óltirdi[*],

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi+.

11Izraildı Mısırdan alıp shıqtı[*],

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi+.

12Bunı kúshli hám qúdiretli qolın sozıp, júzege asırdı,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi.

13Qızıl teńizdi ekige bóldi,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi+.

14Izraildı teńizdiń ortası menen alıp ótti,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi.

15Faraon hám onıń láshkerlerin,

Qızıl teńizge batırıp jiberdi[*],

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi+.

16Óz xalqın shól arqalı alıp júrdi,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi+.

17Ullı patshalardı qıyrattı,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi+.

18Qúdiretli patshalardı joq qıldı,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi.

19Amor patshası Sixondı óltirdi,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi+.

20Bashan patshası Ogtı óltirdi[*],

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi+.

21Olardıń jerlerin múlik qılıp berdi,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi.

22Qulı Izrailǵa múlik qılıp berdi,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi.

23Jaǵdayımız tómenlegende, bizlerdi esledi,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi.

24Jawlarımızdan bizlerdi qutqardı,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi+.

25Barlıq janzatlardı azıqlandıradı,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi+.

26Alǵıs aytıń kóklerdiń Qudayına,

Sadıqlıǵı máńgi dawam etedi.

136

136^1Babilondaǵı dáryalardıń boyında otırıp,

Siondı eslep, jıladıq+.

2Dógerektegi tallarǵa,

Liralarımızdı ildirip qoydıq.

3Ol jerde tutqınǵa alǵanlar bizlerden jır aytıwımızdı,

Bizlerge zulımlıq qılǵanlar shadlıq qosıǵın talap etip:

«Sion qosıqlarınan aytıńlar», – dedi.

4Bóten jurtta júrgenimizde,
Qalay Jaratqan Iyeniń qosıǵın ayta alamız?
5Háy, Erusalim, eger seni umıtsam,
Qolım saz sherte almay qalsın+.
6Eger men seni eslemesem,

Erusalimdi eń úlken shadlıǵımnan ústem qoymasam,

Tilim qosıq ayta almay qalsın+.

7Erusalim qulaǵan kúni,

Edomlılardıń ne islegenin esle, Jaratqan Iye.

Olar: «Qulatıń, tiykarına deyin jıǵıp taslań onı!» – degen edi+.

8Háy, qız Babilon, sen wayran etileseń,

Bizlerge ne qılǵan bolsań,

Sonı seniń basıńa salatuǵınlar qanday baxıtlı!+

9Bópelerińdi uslap alıp,

Tasqa urıp, shıl-párshe qılatuǵınlar qanday baxıtlı!+

137

137^1Dawıttıń jırı

Shın júrekten Saǵan minnetdarshılıq bildiremen, Jaratqan Iye,

Iláhiy barlıqlar aldında Saǵan saz shertip, alǵıslar aytaman+.

2Muxaddes Ibadatxanań aldında tájim qılaman,
Súyispenshiligiń hám sadıqlıǵıń ushın,
Seniń atıńa minnetdarshılıq bildiremen.

Óz atıńdı hám sózińdi hámme nárseden joqarı qoydıń+.

3Shaqırǵanımda, maǵan juwap berdiń,

Meni jigerlendirip, júregimdi batır qıldıń.

4Alǵıslasın Seni, Jaratqan Iye, jer júzindegi patshalardıń hámmesi,

Olar awzıńnan shıqqan sózlerdi esitti,
5Islegen islerińdi qosıq qılıp aytsın,
Sen ullı dańqqa bólengenseń.

6Jaratqan Iye, Sen joqarıda bolsań da,
Kishipeyil adamlarǵa názer awdarasań,
Menmenlerdi uzaqtan bileseń.

7Qıyın jaǵdayda júrsem de, janımdı aman saqlaysań,

Dushpanlarımnıń ǵázebine qarsı qol kótereseń,
Oń qolıń meni qutqaradı+.
8Men ushın ósh alasań.
Súyispenshiligiń máńgidur, Jaratqan Iye,
Óziń jaratqanlardı taslap ketpe!+

138

138^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Dawıttıń jırı

O, Jaratqan Iye, meni tekserdiń hám meni bileseń,+

2Qashan otırıp, qashan turatuǵınımdı bileseń,
Niyetimdi uzaqtan túsinip turasań+.
3Júrsem de, jatsam da, meni teksereseń,
Xabarıń bar barlıq jollarımnan+.
4Awzımnan ele bir sóz de shıqpay turıp,

Ne aytajaǵımdı Sen tolıq bileseń, Jaratqan Iye.

5Meni aldı-artımnan orap alǵansań,

Qolıńdı ústime qoyǵansań.

6Usı danalıǵıń men ushın júdá ájayıpdur,

Dım bálent, onı túsinip jete almayman+.

7Seniń Ruwxıńnan qayaqqa qasha alaman?

Seniń dárgayıńnan qayaqqa kete alaman+?

8Kóklerge shıqsam, Sen sol jerde barsań,

Óliler mákanına tússem, Sen ol jerde de barsań+.

9Tańnıń qanatlarına minip ushsam,
Teńizdiń arǵı jaǵasına qonsam,
10Ol jerde de qolıń meni jeteler,
Oń qolıń meni uslap turar.
11Eger: «Qarańǵılıq meni qaplasın,

Átirapımdaǵı jaqtılıq túnge aylansın», – desem,

12Qarańǵılıq Sen ushın qarańǵı emes,
Tún kúndizdey jaqtı,
Qarańǵılıq ta, jaqtı da, Sen ushın birdey+.

13Sen meniń jan-tánimdi jarattıń,
Anamnıń qursaǵında meni dórettiń+.
14Saǵan alǵıs aytaman,

Men tań qalarlıq hám ájayıp etip jaratılǵanman.

Seniń isleriń ájayıp,
Bunı júdá jaqsı bilemen.
15Jasırın jerde jaratılǵanımda,
Jerdiń túbinde dóretilgenimde,
Súyeklerim Sennen jasırın emes edi+.

16Qursaqqa túsken waqtımnan-aq meni Seniń kózleriń kórdi,

Maǵan ajıratılǵan kúnlerdiń ele hesh biri kelmesten burın,

Hámmesi Seniń kitabıńa jazılǵan edi+.

17Men haqqında niyetleriń qanshelli sırlı, Quday,

Olardıń esap-sanı júdá kóp!+
18Eger sanasam, olar qumnan da kóp,
Oyanǵanımda, men ele Seniń menen birgemen.

19Qáne endi, jawızlardı óltirseń, Quday!
Qanxorlar, mennen uzaqlasıń!+
20Olar Sen arqalı ant iship, sum joba dúzedi,

Dushpanlarıń Seniń atıń menen jalǵan ant ishedi.

21Jaratqan Iye, Seni jek kórgenlerdi qalay jaman kórmeyin?

Saǵan qarsı shıqqanlardan qalay jerkenbeyin+?

22Men olardı pútkilley jek kóremen,

Olardı ózimniń dushpanım dep esaplayman.

23Quday, meni tekserip, júregimdi bil,

Meni sınap kór hám pikirlerimdi bil+.

24Qara, qáwipli jolda júrgen joqpan ba?

Meni Óziń máńgilik jolına jetele!

139

139^1Atqarıwshılardıń jetekshisine. Dawıttıń jırı

2Jaratqan Iye, meni jawızlardan qutqar,
Zalımlardan qorǵa+.
3Olar júreklerinde jawız joba dúzedi,
Bárqulla urıs-jánjel qozǵaydı.
4Tillerin jılannıń tilindey ótkir qılar,
Awızlarında jılan záhári bar+. Selah

5Jaratqan Iye, meni jamannıń qolınan saqla,
Zalımnan qorǵa.
Olar ayaǵımnan shalıp, meni qulatpaqshı+.
6Menmenler men ushın duzaq qurdı,
Jawızlar jolıma tor tasladı,
Olar maǵan qaqpan qoydı+. Selah

7Jaratqan Iye, Saǵan bılay dep aytaman:

«Qudayım – Senseń,

Jalbarınıwıma qulaq sal, Jaratqan Iye.

8Quday Iye, qúdiretli qutqarıwshım,

Sawash kúni Sen basımdı aman saqladıń.

9Jawızlardıń tileklerin orınlama, Jaratqan Iye,

Dúzgen jobaların tabıslı qılma,

Bolmasa, olar kókireklerin kóterip ketedi». Selah

10Meni qorshap alǵanlardıń awızlarınan shıqqan zulımlıqlar,

Ózleriniń basına tússin.

11Kómir shoǵı jawsın ústilerine!

Olar otqa, túpsiz shuqırlarǵa ılaqtırılsın,

Hasla qaytıp shıqpasın+.

12Jalaxorlarǵa jer júzinde hasla orın qalmasın,

Apat zalımnıń izine túsip, joq qılsın.

13Bilemen, Jaratqan Iye, Sen ezilgenniń huqıqın qorǵaysań,

Jarlılarǵa ádalatlıq qılasań+.

14Awa, pák adamlar atıńa alǵıs aytadı,

Haqlar Seniń dárgayıńda jasaydı.

140

140^1Dawıttıń jırı

Seni shaqıraman, Jaratqan Iye, járdemge asıq!

Seni shaqırǵanımda, dawısıma qulaq sal!

2Duwam xosh iyisli tútetkidey aldıńa jetip barsın,

Kótergen qollarım keshki sadaqa sıyaqlı bolsın!+

3Awzıma qarawıl qoy, Jaratqan Iye,
Erinlerimniń esigin qorǵa+.
4Júregim jamanlıqqa awıp ketpesin,
Jawız adamlardıń gúnalı islerine qatnaspayın,
Olardıń mazalı awqatlarınan jemeyin.

5Pák adam meni jazalasın – bul jaqsılıq,

Áshkaralasın – bul basıma súrtilgen may.

Duwam jawızlardıń islerine pútkilley qarsıdur+.

6Olardıń basshıları jartastan ılaqtırıladı,

Sonda nahaqlar sózlerimniń durıs ekenin bilip aladı+.

7Súriwshi jerdi jarıp, súrgenindey,

Súyeklerimiz óliler mákanınıń awzında shashıldı+.

8Kózlerim Sende, Quday Iye,
Seni panalayman, janımdı qorǵawsız qaldırma!+
9Jawızlardıń men ushın qurǵan duzaqlarınan,
Olar qoyǵan qaqpanlardan meni saqla+.

10Jawızlar ózleri qoyǵan duzaqqa ózleri tússin,

Al men aman-esen ótip keteyin+.

141

141^1Úńgirde bolǵan waqıtta,[*] Dawıttıń aytqan násiyat jırı. Duwa

Dawıslap dad salaman Jaratqan Iyege,

Dawıslap jalbarınaman Jaratqan Iyege+.

2Oǵan dártlerimdi tógemen,
Onıń aldında qayǵılarımdı bayan etemen+.
3Ruwxım túskende,
Júrer jolımdı Sen bileseń.
Men júretuǵın soqpaqlarda,
Jawlarım duzaq qoyǵan+.
4Oń jaǵıma qarap kór,
Hesh kim meni oylamaydı,
Panalaytuǵın jerim qalmadı,
Hesh kim meni qayǵırmaydı.

5Saǵan jalbarınaman, Jaratqan Iye,

«Sen meniń panamsań,

Tiriler áleminde úlesim Ózińseń», – dep jalbarınaman+.

6Dadıma qulaq sal,

Men júdá hálsiredim.

Izime túskenlerden qutqar meni,

Olar mennen kúshlirek+.

7Shıǵarıp al janımdı qamaqtan,

Solay etip, atıńa alǵıs aytayın.

Átirapımdı haq adamlar qorshaydı,

Sebebi Sen maǵan jaqsılıq qılasań+.

142

142^1Dawıttıń jırı

Jaratqan Iye, duwamdı esit,

Jalbarınıwıma qulaq sal!

Sen sadıq hám ádalatlısań, juwap ber maǵan!

2Óz qulıń menen dawlaspa,

Tirilerdiń hesh biri Seniń aldıńda minsiz bolmas+.

3Dushpanlarım meni quwǵın qıldı,

Ómirimdi jer menen jeksen qıldı.

Ázelde álemnen ótkenler sıyaqlı,

Meni qarańǵılıqta jasawǵa májbúrledi+.

4Sonıń ushın, ruwxım tústi,

Júregim suwlap ketti.

5Ótken kúnlerdi esleymen,
Seniń barlıq isleriń haqqında oy juwırtaman,
Qollarıńnıń isleri haqqında pikir júritemen+.
6Qollarımdı Saǵan sozaman,

Kewip qalǵan topıraq yańlı, janım Saǵan shólleydi+. Selah

7Tez juwap ber maǵan, Jaratqan Iye,

Ruwxım túsip ketti.

Qábirge kirgen ólilerdey bolıp qalmawım ushın,

Mennen júzińdi jasırma+.
8Azanda súyispenshiligińdi maǵan esittir,
Óytkeni men Saǵan isenemen,
Júretuǵın jolımdı Óziń kórset,
Júregimdi ashaman Saǵan+.

9Dushpanlarımnan qutqar meni, Jaratqan Iye,
Sennen pana tabaman.
10Erkińdi orınlawdı maǵan úyret,
Sen meniń Qudayımsań,
Seniń iygilikli Ruwxıń,
Tegis joldan meni jetelesin!+

11Jaratqan Iye, Óz atıń ushın janımdı saqla,

Sen ádalatlısań, meni apattan qutqar+.

12Súyispenshiligiń haqı dushpanlarımdı joq qıl,

Janımda qastı barlardıń hámmesin qırıp tasla,

Men Seniń qulıńman+.

143

143^1Dawıttıń jırı

Qollarımdı urısqa,

Barmaqlarımdı sawashqa úyretken,

Qorǵawshı jartasım bolǵan Jaratqan Iyege alǵıslar bolsın!+

2Ol meni súyedi, Ol meniń qorǵanım,
Bekinisim hám qutqarıwshım,
Ol meniń qalqanım hám panam,
Xalıqlardı Ol maǵan boysındıradı+.

3Jaratqan Iye, Sen ǵamxorlıq qılǵanday, insan kim bolıptı?

Sen názerińdi salǵanday, adam balası kim bolıptı+?

4Insan bir dem sıyaqlı,

Adamzattıń ómiri ótkinshi bir kóleńke yańlı+.

5Jaratqan Iye, kóklerdi ashıp, tómenge tús,
Tawlarǵa qol tiygiz, olardan tútin shıqsın+.
6Shaqmaq shaqtırıp, jawlardı shashıp tasla,
Oqlarıńdı atıp, olardı albırat+.
7Joqarıdan qolıńdı sozıp, qutqar meni,
Tereń suwlardan shıǵarıp al meni,
Jat jurtlılardıń qolınan azat et+.
8Olardıń awzı jalǵanǵa tolı,
Oń qolların kóterip, ótirik ant ishedi+.

9Quday, Saǵan jańa qosıq aytaman,

On tarlı arfa shertip, Seni alǵıslayman+.

10Patshalarǵa Sen jeńis sıylaysań,

Qulıń Dawıttı qılıshtan qutqarasań+.

11Jat jerlilerdiń qolınan,

Meni qutqarıp, azat qıl.

Olardıń awzı jalǵanǵa tolı,

Oń qolların kóterip, ótirik ant ishedi.

12Ullarımız jaslıǵında jaqsı ósken ósimlikke uqsasın,

Qızlarımız saraydıń naǵıslı sútinleri sıyaqlı bolsın+.

13Teleklerimiz túrli azıq-awqatlarǵa tolıp tassın.

Qoylarımız mıńlap, on mıńlap kóbeyip,
Jaylawlarımızdı toltırsın,
14Ógizlerimiz semiz bolsın.
Qorǵanlarımız hesh qashan tesilmesin,
Adamlarımız súrgin qılınbasın,
Kóshelerimizde zar jılaǵan dawıs shıqpasın!+

15Usınday tilekleri ámelge asqan xalıq qanday baxıtlı!

Qudayı Jaratqan Iye bolǵan xalıq qanday baxıtlı!+

144

144^1Dawıttıń aytqan alǵıs-maqtawı

Qudayım, Patsha, Seni ullılayman,

Atıńdı máńgi-baqıy alǵıslayman.

2Seni hár kúni alǵıslayman,

Atıńdı máńgi-baqıy dańqqa bóleymen.

3Jaratqan Iye ullı, Ol maqtawǵa júdá ılayıqlı,

Onıń ullılıǵına aqıl jetpes+.

4Islerińdi bir áwlad ekinshi áwladqa maqtap jetkizedi,

Qúdiretli islerińdi aytıp beredi.

5Seniń saltanatlı ullılıǵıń,

Ájayıp isleriń haqqında oy juwırtaman.

6Adamlar tań qalarlıq islerińniń qúdireti haqqında aytadı,

Men járiyalayman ullı islerińdi!+
7Adamlar ullı iygiligiń haqqında bayan etedi,
Ádalatlıǵıńdı járiyalap, shadlanıp baqıradı.

8Jaratqan Iye miyrimli hám rehimli,

Sabır-taqatlı hám súyispenshiligi mol+.

9Jaratqan Iye hámmege iygilikli,

Jaratqanlarınıń hámmesine rehimli.

10Barlıq jaratqanlarıń Seni alǵıslaydı, Jaratqan Iye,

Sadıq qullarıń Saǵan alǵıs-maqtawlar aytadı.

11Olar patshalıǵıńnıń ullılıǵı haqqında sóylep,

Kúsh-qúdiretiń tuwrısında aytıp beredi.

12Solay etip, hámme Seniń kúsh-qúdiretińdi,

Patshalıǵıńnıń ullı dańqın biledi.

13Seniń patshalıǵıń – máńgi patshalıq bolar,

Húkimdarlıǵıń áwladtan-áwladqa dawam eter.[*]+

14Jaratqan Iye jıǵılǵanlarǵa súyenish boladı,

Eki búgilgenlerdiń qáddin tuwrılaydı+.

15Hámme úmit etip, Saǵan qaraydı,
Óz waqtında olardıń ırısqısın bereseń+.
16Sen qolıńdı ashıp,
Pútkil janzatlardı qálegeninshe toydırasań+.
17Jaratqan Iye barlıq jollarında ádil,

Islegen barlıq islerinde súyispenshiligin kórsetedi.

18Jaratqan Iye Ózin shaqırǵanlarǵa,

Shın kewilden shaqırǵanlarǵa jaqın boladı+.

19Ózinen qorqqanlardıń tilegin beredi,

Nalasın esitip, olardı qutqaradı+.

20Jaratqan Iye Ózin súygenlerdiń hár birin qorǵaydı,

Jawızlardıń hámmesin joq etedi.

21Awzım Jaratqan Iyege alǵıslar aytsın!

Pútkil janzatlar Onıń muxaddes atına,

Máńgi-baqıy alǵıs-maqtawlar aytsın.

145

145^1Haliluya!

Háy, janım, Jaratqan Iyege alǵıs-maqtawlar ayt+.

2Tiri ekenmen, Jaratqan Iyege alǵıs-maqtawlar aytaman,

Bar ekenmen, Qudayıma saz shertip, Oǵan alǵıs aytaman+.

3Úmit baylamań aqsúyeklerge,

Sizlerdi qutqara almaytuǵın insanlarǵa+.

4Olardıń demi tawısılıp, topıraqqa qaytar,

Sol kúni-aq, oy-niyeti joq bolar+.

5Qanday baxıtlı járdemshisi Yaqıptıń Qudayı bolǵan insanlar,

Úmiti Qudayı Jaratqan Iyede bolǵanlar!
6Aspandı, jerdi, teńizdi,
Hám olardaǵı pútkil barlıqtı jaratqan,
Máńgige sadıq bolǵan,
7Ezilgenlerge ádalatlıq qılatuǵın,
Ash bolǵanlarǵa nan beretuǵın Ol boladı.

Jaratqan Iye tutqınlardı azat qıladı,+
8Soqırlardıń kózin ashadı,
Eki búgilgenlerdiń qáddin tikleydi,
Haq adamlardı súyedi+.
9Jaratqan Iye kelgindilerdi qorǵaydı,
Jetim-jesirlerdi qollap quwatlaydı,
Jawızlardı jollarınan adastıradı+.

10Húkimdarlıq qıladı Jaratqan Iye máńgige,

Sion, seniń Qudayıń húkimdar boladı áwladtan-áwladqa.

Haliluya!+

146

146^1Haliluya!

Qanday jaqsı saz shertip, Qudayımızdı alǵıslaw!

Qanday lázzetli hám jarasıqlı Oǵan alǵıs-maqtaw aytıw+.

2Erusalimdi qaytadan tikleytuǵın Jaratqan Iye boladı.

Izraildıń aydap áketilgenlerin jıynap aladı+.

3Ol jaralı júreklerge shıpa beredi,

Olardıń jaraların tańadı+.

4Ol juldızlardıń sanın esaplaydı,

Olardıń hámmesine at qoyadı+.

5Iyemiz ullı hám qúdireti kúshli,

Sheksizdur Onıń danalıǵı+.

6Ezilgenlerdi ayaqqa turǵızatuǵın Jaratqan Iye boladı,

Jawızlardı jer menen jeksen qıladı.

7Jaratqan Iyege shúkirlik jırların aytıń,
Qudayımızdı lira shertip alǵıslań+.
8Ol kóklerdi bultlar menen qaplaydı,
Jer júzin jawın menen támiyinleydi,
Tawlarda ot-shóp ósiredi+.
9Ol azıq beredi haywanlarǵa,
Ǵarqıldaǵan ǵarǵanıń palapanlarına+.
10Ol attıń kúshine zawıqlanbaydı,

Jawıngerdiń kúshli ayaqlarınan lázzetlenbeydi+.

11Jaratqan Iye Ózinen qorqqanlarǵa,

Súyispenshiligine úmit baylaǵanlarǵa ırza boladı+.

147

147^1Jaratqan Iyeni dańqqa bóle, háy, Erusalim!

Qudayıńa alǵıslar ayt, háy, Sion!

2Dárwazalarıńnıń támbilerin Ol bekkemleydi,

Ishindegi balalarıńdı jarılqaydı+.

3Elińe tınıshlıq beredi,

Seni eń jaqsı biyday menen toydıradı+.

4Jer júzine Óz buyrıǵın jiberedi,

Onıń aytqan sózi tez jayıladı.

5Mamıqtay etip qar jawdıradı,

Qırawdı kúl kibi shashadı+.

6Burshaqtı usaqtay etip jawdıradı,

Onıń qaqaman ayazına kim shıday aladı?

7Ózi buyrıq berip, muzlardı eritedi,

Samaldı estirip, suwlardı aǵızadı.

8Buyrıqların Yaqıptıń urpaǵına,

Qaǵıyda hám nızamların Izrailǵa bildirdi.

9Bunday qılmadı basqa xalıqlarǵa,

Olar Onıń nızamların bilmeydi.

Haliluya!+

148

148^1Haliluya!

Kóklerden Jaratqan Iyege alǵıslar aytıń,

Biyik aspanda Oǵan alǵıslar aytıń!+

2Onıń barlıq perishteleri, Oǵan alǵıslar aytıń,

Alǵıslar aytıń Oǵan, háy, pútkil aspan láshkerleri!+

3Quyash, ay, Oǵan alǵıslar aytıń,

Alǵıslar aytıń Oǵan, háy, jarqıraǵan barlıq juldızlar!

4Aspanlar aspanı,
Kókler ústindegi suwlar,
Oǵan alǵıslar aytıń!+

5Bular Jaratqan Iyeniń atına alǵıslar aytsın,
Ol buyrıq bergende, olar payda boldı,+
6Olardı máńgi-baqıy bekkem ornattı,
Bul qaǵıyda hesh qashan biykar qılınbaydı+.

7Jer júzinen Jaratqan Iyege alǵıslar aytıń:

Háy, teńizdegi náhán janzatlar, barlıq túpsiz teńizler,+

8Shaqmaq, burshaq, qar hám bultlar,
Onıń buyrıǵına boysınatuǵın dawıllar,+
9Tawlar, barlıq tóbeshikler,
Miywe aǵashları hám kedr aǵashları,
10Jabayı haywanlar hám úy haywanları,
Jer bawırlawshılar menen quslar,
11Jer júziniń patshaları, barlıq xalıqlar,
Aqsúyekler, jer júzindegi barlıq húkimdarlar,
12Jigitler hám qızlar,
Ǵarrılar hám jaslar!

13Hámmesi Jaratqan Iyeniń atına alǵıslar aytsın,

Jalǵız Onıń atı ullı.

Onıń ullılıǵı jer hám kókten bálent+.

14Jaratqan Iye Óz xalqın kúshli qıldı,

Barlıq sadıq qullarınıń,

Ózine jaqın bolǵan xalıqtıń,

Izrail xalqınıń dańqın shıǵardı.

Haliluya!

149

149^1Haliluya!

Jaratqan Iyege jańa qosıq aytıń,
Sadıq qullarınıń jıyınında Onı alǵıslań!+
2Izrail óz Jaratıwshısı sebepli quwansın,
Sion xalqı óz Patshasına shadlansın!
3Oyınǵa túsip, alǵıslar aytsın Onıń atına,

Dáp hám lira shertip, Oǵan alǵıs-maqtaw qosıǵın aytsın!

4Jaratqan Iye xalqına kewli toladı,

Kishipeyillilerge jeńis berip, olardı dańqqa bóleydi.

5Usı erisken húrmetine yoshlansın sadıq qulları,

Tóseklerinde shadlanıp baqırsın!+
6Awızlarında Qudayǵa alǵıs-maqtawlar bolsın,
Qollarında eki júzli qılısh penen,
7Jat xalıqlardan ósh alsın,
Xalıqlarǵa jaza bersin.
8Olardıń patshaların shınjırlap,
Abıraylı adamlarına temir kisenler salsın!

9Olardıń ústinen shıǵarılǵan húkimdi orınlasın!

Barlıq sadıq qulları ushın bul húrmet bolar.

Haliluya!+

150

150^1Haliluya!

Muxaddes mákanında Qudayǵa alǵıslar aytıń!

Qúdireti ushın kóklerde Oǵan alǵıslar aytıń!+

2Alǵıslar aytıń Oǵan qúdiretli isleri ushın!

Alǵıslar aytıń Oǵan teńsiz ullılıǵına jarasa!

3Kárnay shertip, Oǵan alǵıslar aytıń!

Arfa hám lira shertip, Oǵan alǵıslar aytıń!+

4Dáp qaǵıp, oyınǵa túsip, Oǵan alǵıslar aytıń!

Tarlı saz ásbap hám sıbızǵı shertip, Oǵan alǵıslar aytıń!+

5Kimballar qaǵıp, Oǵan alǵıslar aytıń!

Bálent dawıslı kimballar menen Oǵan alǵıslar aytıń!+

6Murnında demi bar barlıq tiri janlar,

Jaratqan Iyege alǵıslar aytıń!

Haliluya!

* 3:1 2Pat 15:13–17:22.

* 3:3 Selah – bul saz termini bolıwı múmkin. Mánisi belgisiz.

* 7:5 Rehim qılsam – rehim qılıw, qadaǵan etilgen jaǵday názerde tutılǵan bolıwı múmkin. 1Pat 15:1-35 qarań.

* 9:17 Higgayon – bul saz termini bolıwı múmkin. Mánisi belgisiz.

* 17:11 Kerub – qanatlı ruwxıy barlıq.

* 32:2 Lira – barmaq penen shertiletuǵın tarlı saz ásbabı.

* 33:1 1Pat 21:10-15.

* 38:1 1Jln 16:41-42.

* 41:1 1Jln 6:31-38.

* 49:1 1Jln 6:31-33, 39-43; 25:1-2; Ezr 2:41.

* 50:1-2 2Pat 11:1–12:25.

* 50:9 Mayoran shóbi – bul nazbaygúl shóbine tuqımlas ósimlik.

* 51:1-2 1Pat 22:9-23.

* 53:1-2 1Pat 23:19; 26:1.

* 55:1 1Pat 21:10-15; 27:1-4.

* 56:1 1Pat 22:1; 24:4.

* 58:1 1Pat 19:11.

* 59:1-2 2Pat 8; 10; 1Jln 18–19.

* 65:6 Shıǵ 14–15.

* 65:6 Eshu 3.

* 67:31 Jabayı haywan…, kúshli buǵalar – bul Mısır bolıwı múmkin.

* 73:14 Liwyatan – teńizde jasaytuǵın úlken maqluq.

* 75:3 Salim – Erusalimniń eski atı.

* 77:12 Shıǵ 7–12.

* 77:13 Shıǵ 14:21-29.

* 77:14 Shıǵ 13:21-22.

* 77:15-16 Shıǵ 17:1-7; San 20:2-11.

* 77:18-20 Shıǵ 16:2-3; San 11:4-6.

* 77:23-25 Shıǵ 16:4-5.

* 77:26-31 Shıǵ 16:13; San 11:31-34.

* 77:53 Shıǵ 14.

* 77:60-61 1Pat 4.

* 77:70-71 1Pat 16:1-13.

* 80:8 Shıǵ 17:1-7; San 20:1-13.

* 82:10 Biy 7:1-23.

* 82:10 Biy 4:1-24.

* 82:12 Biy 7:25.

* 82:12 Biy 8:21.

* 86:4 Rahab – teńiz aydarhası. Bul jerde Mısırdıń astarlı ataması.

* 88:5 2Pat 7:16.

* 88:11 Rahab – teńiz aydarhası.

* 94:8 Shıǵ 17:1-7; San 20:1-13.

* 94:10 San 14:33-34.

* 94:11 San 14:20-23.

* 103:18 Daman – surokqa uqsaytuǵın haywan.

* 103:26 Liwyatan – teńizde jasaytuǵın úlken maqluq.

* 103:35 Haliluya – «Jaratqan Iyeni alǵıslań» degen mániste.

* 104:11 Jar 12:7; 17:8; 26:3; 28:13.

* 104:17-21 Jar 37:1-36; 39:1–41:57; 45:4-7.

* 104:23-25 Shıǵ 1:1-14.

* 104:37 Shıǵ 12:35-36.

* 104:39 Shıǵ 13:21-22.

* 104:40 Shıǵ 16.

* 104:41 Shıǵ 17:1-7; San 20:2-11.

* 104:42 Jar 12:1-3; 15; 17.

* 105:7-12 Shıǵ 14:10-31.

* 105:13-15 San 11.

* 105:16-18 San 16.

* 105:19-23 Shıǵ 32.

* 105:24-27 San 13–14.

* 105:28-31 San 25.

* 105:32-33 Shıǵ 17:1-7; San 20:2-13.

* 105:34-39 Nzm 7:1-6; 18:9-13; Biy 1:19–2:5.

* 105:40-43 Biy 2:10-19.

* 109:4 Jar 14:18-20.

* 113:3 Shıǵ 14–15.

* 113:3 Eshu 3.

* 113:4 Shıǵ 19:16-19; Biy 5:4-5.

* 113:8 Shıǵ 17:1-7.

* 134:8 Shıǵ 12:29-30.

* 134:9 Shıǵ 7:8–11:10.

* 134:11 San 21:21-35; Nzm 2:24–3:11.

* 135:10 Shıǵ 12:29-30.

* 135:11 Shıǵ 6:6; 13:3-4.

* 135:13-15 Shıǵ 14:1-31.

* 135:19-20 Shıǵ 21:21-35; Nzm 2:24–3:11.

* 141:1 1Pat 22:1-2; 24:1-22.

* Zab 144:13 Bazı qoljazbalarda mına sózler de bar: «Jaratqan Iye bergen wádesinde turar, Barlıq islerinde sadıqlıq kórseter».

+ 1:1 Ayup 21:16, Hkm 1:15, Hkm 4:14, Hkm 24:1, Zab 25:4-5, Hkm 3:34, Hkm 21:24

+ 1:2 Eshu 1:8, Zab 118:47-48, Zab 118:97
+ 1:3 Erm 17:8, Ezk 47:12
+ 1:4 Ayup 21:18, Zab 34:5
+ 1:6 Zab 36:18
+ 2:1 Elsh 4:25-26
+ 2:2 Zab 17:51, Zab 19:7, Zab 88:20-21
+ 2:4 Zab 10:4, Zab 36:13, Zab 58:9, Hkm 1:26
+ 2:6 Zab 109:2, Ayan 14:1
+ 2:7 Elsh 13:33, Evr 1:5, Evr 5:5, 2Pat 7:14

+ 2:9 Ayan 2:27, Ayan 12:5, Ayan 19:15, Iysh 30:14, Erm 19:11

+ 2:11 Evr 12:28, Fil 4:4
+ 2:12 Zab 33:8
+ 3:1 2Pat 15:14-17
+ 3:2 2Pat 15:12
+ 3:3 Zab 70:11
+ 3:4 Jar 15:1, Zab 26:6
+ 3:5 Zab 2:6, Zab 33:4
+ 3:6 Zab 4:8
+ 3:7 Zab 26:3
+ 3:8 Ayup 16:10, Ayup 29:17, Zab 57:7
+ 3:9 Zab 36:39, Iysh 43:11, Yuns 2:10
+ 4:1 Xab 3:19
+ 4:2 Ayup 36:16
+ 4:4 Shıǵ 11:7
+ 4:6 Nzm 33:19, Zab 50:21
+ 4:7 San 6:25, Zab 30:17, Zab 43:4, Zab 66:2
+ 4:9 Zab 3:6
+ 5:3 Zab 83:4
+ 5:4 Zab 87:10, Zab 118:147
+ 5:6 Zab 10:5
+ 5:7 Zab 54:24
+ 5:8 3Pat 8:29, Zab 10:4
+ 5:10 Erm 5:16, Zab 11:2, Rim 3:13
+ 5:13 Zab 113:21-22, Zab 102:4
+ 6:1 1Jln 15:20-21
+ 6:2 Zab 37:2
+ 6:4 Zab 89:13

+ 6:6 Zab 29:10, Zab 87:11, Zab 113:25, Waz 9:10, Iysh 38:18

+ 6:8 Zab 30:10
+ 6:9 Ayup 21:16, Zab 118:115, Mat 7:23
+ 6:11 Zab 39:13
+ 7:2 Zab 10:1, Zab 63:11, Zab 30:16
+ 7:3 Ayup 10:16
+ 7:5 Zab 54:21, 1Pat 24:8, 1Pat 26:9
+ 7:8 Iysh 33:10
+ 7:9 Zab 25:1, Zab 34:24, Zab 42:1
+ 7:10 Ayup 23:10, Zab 10:5
+ 7:11 Jar 15:1
+ 7:12 Nax 1:5
+ 7:13 Nzm 32:41, Nzm 32:23
+ 7:14 Zab 20:13, Zab 63:8
+ 7:15 Ayup 15:35, Iysh 59:4, Yaqp 1:15

+ 7:16 Est 7:9, Hkm 11:5, Hkm 26:27, Hkm 28:10, Waz 10:8, Dan 6:24

+ 7:18 Zab 9:3

+ 8:1 Zab 80:1, Zab 83:1

+ 8:2 Zab 148:13, Iysh 12:4, Zab 112:4, Mat 21:16

+ 8:5 Ayup 7:17, Zab 143:3, Evr 2:6-8

+ 8:7 Jar 1:26, Jar 1:28, Zab 109:1, 1Kor 15:27, Efs 1:22

+ 9:2 Zab 25:7, Zab 39:6, Zab 95:3
+ 9:3 Zab 7:18
+ 9:5 Zab 139:13, Zab 28:10
+ 9:6 Nzm 9:14, Nzm 29:20
+ 9:8 Zab 101:13, Zab 144:13, Joq 5:19

+ 9:9 1Pat 2:10, Zab 57:12, Zab 66:5, Zab 95:13, Zab 97:9, Zab 109:6, Iysh 2:4, Iysh 3:13, Iol 3:12

+ 9:10 2Pat 22:3
+ 9:11 Zab 90:14
+ 9:14 Zab 106:18
+ 9:15 Iysh 25:9

+ 9:16 Zab 7:16, Ayup 18:8, Hkm 29:5, Hkm 29:6

+ 9:17 Shıǵ 7:5, Shıǵ 14:4
+ 9:18 Ayup 8:13
+ 9:22 Zab 21:1
+ 9:25 Zab 13:1, Zab 52:1
+ 9:27 Zab 29:7
+ 9:28 Rim 3:14, Ayup 20:12
+ 9:29 Zab 16:11, Zab 36:32, Hkm 24:15
+ 9:30 Ayup 38:40, Zab 58:4, Mix 7:2
+ 9:32 Iysh 29:15, Ezk 8:12, Ezk 9:9
+ 9:35 Nzm 10:18, Hosh 14:4
+ 9:36 Zab 36:17
+ 9:37 Shıǵ 15:18, Zab 28:10, Zab 145:10
+ 9:39 Zab 81:3
+ 10:1 Zab 7:2
+ 10:2 Zab 63:4
+ 10:3 Zab 81:5

+ 10:4 Mix 1:2, Yuns 2:8, Xab 2:20, Zab 2:4, Iysh 66:1, Ayup 7:18, Ayup 23:10

+ 10:5 Jar 22:1
+ 10:6 Jar 19:24, Ayup 18:15, Zab 74:9
+ 10:7 Zab 32:5, Zab 61:8, Zab 98:4
+ 11:2 Iysh 57:1, Mix 7:2
+ 11:3 Zab 5:10, Zab 40:6, Zab 143:8
+ 11:7 Zab 17:31, Zab 118:140, Hkm 30:5

+ 12:2 Zab 88:47, Joq 5:20, Ayup 13:24, Xab 1:2

+ 12:4 Ezr 9:8, Zab 18:9
+ 12:5 Nzm 32:27
+ 12:6 Zab 114:7
• 13:1 Zab 52
+ 13:1 Zab 9:25, Mix 7:2, Rim 3:10-12

+ 13:2 Jar 11:5, Nzm 26:15, Zab 32:14, Zab 101:19

+ 13:3 Ayup 15:16

+ 13:4 Hkm 30:14, Erm 10:25, Ezk 34:3, Mix 3:3

+ 14:1 Zab 23:3-4, Iysh 33:14-16
+ 14:2 Zab 105:3
+ 14:3 Leb 19:16
+ 14:4 Biy 11:35
+ 14:5 Leb 25:36, Ezk 18:8, Shıǵ 23:5
+ 15:2 Zab 72:25

+ 15:4 Shıǵ 23:13, Eshu 23:7, Hosh 2:17, Zxr 13:2

+ 15:5 San 18:20, Erm 10:16, Erm 51:19, Joq 3:24

+ 15:8 Zab 108:31, Elsh 2:25-28

+ 15:10 Ayup 33:28, Zab 29:4, Zab 48:16, Zab 85:13, Iysh 38:17, Elsh 2:27

+ 15:11 Mat 7:14
+ 16:1 Zab 85:1, Zab 141:1
+ 16:3 Ayup 23:10, Zab 65:10
+ 16:5 Ayup 23:11
+ 16:7 Zab 30:22

+ 16:8 Nzm 32:10, Zxr 2:8, Rut 2:12, Zab 35:8, Zab 56:2, Zab 62:8, Zab 90:4

+ 16:10 Zab 118:70
+ 16:12 Ayup 38:40, Zab 9:29
+ 16:15 Ayup 19:26, Ayup 33:26
• 17:1 2Pat 22
+ 17:2 Nzm 6:5, Zab 114:1

+ 17:3 Zab 18:15, Zab 30:3-4, Zab 70:3, Zab 90:2, Zab 143:2, Jar 15:1

+ 17:4 1Jln 16:25, Zab 47:2, Zab 95:4, Zab 144:3

+ 17:5 Zab 41:7, Zab 92:4, Yuns 2:4
+ 17:6 Zab 114:3
+ 17:7 Yuns 2:8
+ 17:8 Biy 5:5, Zab 76:18, Zab 96:4
+ 17:9 Zab 20:9, Iysh 30:33, Ezk 20:48
+ 17:10 Zab 143:5, Iysh 64:1, Nax 1:3
+ 17:11 Zab 103:3
+ 17:12 Shıǵ 20:21, Zab 96:2
+ 17:13 Eshu 10:11, Iysh 30:30

+ 17:14 1Pat 2:10, Ayup 37:4-5, Zab 67:34, Zab 76:18-19

+ 17:15 Xab 3:11, Zxr 9:14, 1Pat 7:10
+ 17:16 Shıǵ 15:8, Zab 105:9
+ 17:17 Zab 143:7
+ 17:18 Zab 141:6
+ 17:20 Zab 30:8, Zab 117:5
+ 17:21 1Pat 26:23, Ayup 22:30
+ 17:24 Jar 6:9, Ayup 1:1
+ 17:28 Zab 100:5
+ 17:29 2Pat 21:17, 4Pat 8:20, Zab 131:17

+ 17:31 Nzm 32:4, Mat 5:48, Zab 11:7, Hkm 30:5, Jar 15:1

+ 17:32 4Pat 5:15, Iysh 45:5, Dan 2:47
+ 17:34 Nzm 32:13, Iysh 58:14, Xab 3:19
+ 17:35 Zab 143:1
+ 17:38 Shıǵ 23:27
+ 17:41 Shıǵ 23:27
+ 17:42 Ayup 27:9, Hkm 15:29
+ 17:43 Mix 7:10, Zxr 10:5
+ 17:44 Iysh 55:5
+ 17:45 Nzm 33:29
+ 17:46 Mix 7:17
+ 17:48 Zab 46:3
+ 17:50 Rim 15:9
+ 17:51 Zab 143:10, 2Pat 7:16
+ 18:2 Zab 49:6, Zab 88:6, Zab 96:6
+ 18:5 Rim 10:18
+ 18:6 Iol 2:16, Waz 1:5
+ 18:8 Nzm 4:7, Zab 22:3, Zab 118:130
+ 18:9 Rim 7:12, Zab 12:4
+ 18:10 Zab 118:142, Zab 118:151, Zab 118:160
+ 18:11 Hkm 3:14, Hkm 8:10, Hkm 24:13
+ 18:14 San 15:30, Rim 6:12, Rim 6:14
+ 18:15 Zab 17:3
+ 19:2 Zab 68:30, Hkm 18:10
+ 19:3 Zab 127:5, Zab 133:3
+ 19:5 Zab 20:3

+ 19:8 Zab 32:17, Iysh 31:1, Iysh 36:9, 1Pat 17:45, Hkm 21:31

+ 20:2 Zab 27:7
+ 20:3 Zab 19:5
+ 20:5 4Pat 20:6, Zab 60:6, Zab 90:16
+ 20:8 Zab 15:8

+ 20:10 Zab 17:9, Mal 4:1, Ayup 15:34, Ayup 20:26, Zab 96:3, Evr 10:27

+ 20:11 Ayup 18:19

+ 20:13 Zab 17:15

+ 21:2 Mat 27:46, Mrk 15:34, Zab 9:22, Joq 3:8

+ 21:3 Zab 87:2

+ 21:6 Biy 3:9

+ 21:7 Ayup 25:6, Iysh 41:14, Iysh 49:7, Iysh 53:3

+ 21:8 Zab 90:14, Mat 27:39-43, Mrk 15:29-32, Luk 23:35-37

+ 21:10 Zab 71:6
+ 21:12 Zab 106:12
+ 21:13 Zab 117:10-12, Erm 50:27, Amo 4:1
+ 21:15 Zab 118:28
+ 21:17 Zab 58:7
+ 21:18 Luk 23:35
+ 21:19 Yuxn 19:24
+ 21:21 Zab 34:17, Fil 3:2
+ 21:22 2Tim 4:17
+ 21:23 Evr 2:12
+ 21:24 Zab 134:20
+ 21:26 Zab 34:18, Leb 7:16
+ 21:28 Zab 95:7, Sef 2:11

+ 21:29 Dan 7:14, Dan 7:27, Obd 1:21, Zxr 14:9, Luk 1:33, 1Kor 15:24, Ayan 11:15

+ 21:31 Zab 101:19

+ 21:32 Zab 77:6, Zab 101:19

+ 22:1 Zab 79:2, Waz 12:11, Iysh 40:11, Ezk 34:11, Yuxn 10:11, Fil 4:19

+ 22:2 Ezk 34:14, Yuxn 10:9

+ 22:3 Zab 18:8, Hkm 4:11, Hkm 8:20

+ 22:4 Zab 137:7, Hkm 10:9, Iysh 43:2, Mix 7:14

+ 22:5 Zab 91:11, Hkm 27:9, Waz 9:8, Luk 7:46

+ 23:1 Shıǵ 9:29, Ayup 41:3, Zab 49:12, Zab 88:11

+ 23:2 1Pat 2:8, Zab 101:26, Zab 103:5, Hkm 8:29

+ 23:3 Zab 14, Iysh 33:14-16
+ 23:4 Zab 50:12, Mat 5:8
+ 23:7 Zab 117:19-20, Iysh 26:2
+ 23:8 Shıǵ 15:3
+ 23:10 Mal 1:14
+ 24:1 Zab 85:4, Zab 142:8
+ 24:3 Iysh 49:23
+ 24:4 Zab 26:11, Zab 85:11
+ 24:5 Zab 25:3
+ 24:6 Zab 102:17

+ 24:7 Ayup 13:26, Zab 118:9, Erm 3:25, Zab 50:3

+ 24:11 Erm 14:7, Zab 78:9, Dan 9:19
+ 24:13 Zab 36:22, Hkm 2:21, Iysh 60:21
+ 24:15 2Jln 20:12, Zab 122:1-2, Zab 140:8
+ 24:22 Zab 43:27, Zab 129:8
+ 25:1 Zab 7:9

+ 25:2 1Jln 28:9, 1Jln 29:17, Zab 138:23, Hkm 17:3, Erm 17:10

+ 25:3 Zab 24:5
+ 25:5 Zab 1:1, Zab 138:21
+ 25:6 Nzm 21:6, Zab 72:13, Mat 27:24
+ 25:7 Zab 9:2
+ 25:9 Zab 27:3
+ 25:10 Shıǵ 23:8
+ 26:1 Iysh 60:20, Mix 7:8
+ 26:3 Zab 3:7, Zab 22:4
+ 26:4 Zab 22:6, Zab 60:5, Zab 64:5
+ 26:6 Zab 3:4, Efs 5:19
+ 26:8 Zab 104:4
+ 26:10 Iysh 49:15
+ 26:11 Zab 24:4
+ 26:12 Zab 40:3, Shıǵ 20:16, Hkm 6:19
+ 26:13 Iysh 53:8, Ezk 26:20, Ezk 32:23
+ 26:14 Eshu 1:6, Zab 30:25, Iysh 8:17

+ 27:1 Zab 82:2, Zab 108:1, Zab 87:5, Zab 142:7, Hkm 1:12

+ 27:2 Zab 133:2
+ 27:3 Hkm 26:23, Erm 9:8, Zab 25:9
+ 27:5 Iysh 5:12
+ 27:7 Jar 15:1, Zab 20:2
+ 27:9 Iysh 40:11, Iysh 46:3

+ 28:1 Jar 6:2, Ayup 1:6, Ayup 2:1, Zab 88:7, 1Jln 16:28, Zab 95:7

+ 28:3 Ayup 37:4, Ezk 1:24
+ 28:5 Biy 9:15, Zab 103:16, Ezk 31:3
+ 28:6 Nzm 3:9, Zab 113:4, Zab 113:6
+ 28:8 San 13:27

+ 28:10 Jar 6:17, Shıǵ 15:18, Zab 9:5, Zab 9:37

+ 28:11 Zab 67:36

+ 29:2 Zab 34:19

+ 29:4 Ayup 33:28, Zab 15:10, Zab 48:16, Zab 85:13, Iysh 38:17

+ 29:6 Iysh 57:16, Erm 3:5, Joq 3:31, Mix 7:18, Zab 125:5

+ 29:7 Zab 9:26
+ 29:10 Zab 6:6, Iysh 38:18
+ 29:12 Erm 31:13
• 30:1 Zab 70:1-3
+ 30:2 Dan 9:16
+ 30:3 Zab 17:3
+ 30:6 Luk 23:46
+ 30:7 Nzm 32:21
+ 30:9 Zab 17:20
+ 30:10 Zab 6:8

+ 30:12 Ayup 19:13, Zab 30:12, Zab 37:11, Zab 68:9, Zab 87:9

+ 30:13 Waz 9:5
+ 30:14 Erm 6:25, Erm 46:5
+ 30:16 Zab 7:2
+ 30:17 San 6:25, Zab 4:7
+ 30:22 Zab 16:7
+ 30:24 Zab 96:10
+ 30:25 Eshu 1:6, Zab 26:14
+ 31:2 Yuxn 1:47, Rim 4:7-8
+ 31:5 Zab 37:19, Zab 50:5, 1Yuxn 1:9
+ 31:7 Zab 118:114
+ 31:9 Hkm 26:3, Yaqp 3:3
+ 31:11 Zab 67:4
+ 32:2 Zab 70:22

+ 32:3 Zab 39:4, Zab 95:1, Zab 97:1, Zab 143:9, Zab 149:1, Iysh 42:10, Ayan 5:9

+ 32:5 Zab 32:5, Zab 61:8, Zab 118:64

+ 32:6 Jar 1:6-7, Zab 148:5, Yuxn 1:3, Evr 11:3

+ 32:7 Jar 1:9, Ayup 38:8-11, Zab 103:9, Erm 5:22

+ 32:9 Jar 1:3
+ 32:10 Iysh 19:3
+ 32:11 Hkm 19:21, Iysh 46:10
+ 32:12 Nzm 7:6, Zab 143:15
+ 32:13 Ayup 7:18, Ayup 23:10, Zab 10:4
+ 32:14 Nzm 26:15, Iysh 63:15
+ 32:16 Amo 2:14
+ 32:17 Zab 19:8, Hkm 21:31
+ 32:18 Zab 146:11
+ 32:19 3Pat 17:6, Ayup 5:20
+ 32:20 Jar 15:1, Nzm 33:29
+ 33:1 1Pat 21:12-13
+ 33:3 1Pat 2:1
+ 33:5 Zab 3:5
+ 33:7 Zab 17:1
+ 33:8 Ayup 33:23, Dan 6:22
+ 33:9 1Pet 2:3, Zab 2:12
+ 33:10 Zab 36:25, Hkm 10:3
+ 33:11 Ayup 4:10-11
+ 33:13 1Pet 3:10-12
+ 33:14 Hkm 13:3
+ 33:15 Zab 36:27, Iysh 1:16-17, 3Yuxn 1:11
+ 33:16 Ayup 36:7, Hkm 15:29
+ 33:17 Ayup 18:17, Hkm 10:7
+ 33:19 Zab 50:19
+ 33:20 Ayup 5:19, 2Tim 3:11
+ 33:21 Yuxn 19:36
+ 34:1 Iysh 49:25

+ 34:4 Zab 39:15, Erm 17:18, Zab 68:23-26, Zab 108:6-15

+ 34:5 Ayup 21:18, Zab 1:4
+ 34:6 Zab 72:18, Erm 23:12
+ 34:7 Zab 56:7, Zab 118:85, Erm 18:20
+ 34:8 Iysh 47:11
+ 34:9 Luk 1:47

+ 34:10 Shıǵ 15:11, Zab 70:19, Zab 85:8, Zab 88:7-9, Zab 112:5, Ayup 5:15

+ 34:12 Zab 37:20, Zab 108:5, Hkm 17:13, Erm 18:20

+ 34:13 San 29:7
+ 34:16 Ayup 16:9, Zab 36:12
+ 34:17 Xab 1:13, Zab 21:21
+ 34:18 Zab 21:26
+ 34:19 Zab 68:5, Yuxn 15:25, Zab 29:2
+ 34:21 Joq 2:16
+ 34:22 Zab 9:22, Zab 37:22
+ 34:23 Zab 43:24, Zab 77:65
+ 34:24 Zab 7:9
+ 34:25 Zab 39:16, Zab 69:4, Joq 2:16
+ 34:28 Zab 70:8
+ 35:2 Rim 3:18
+ 35:5 Hkm 4:16, Mix 2:1

+ 35:6 Zab 56:11, Zab 70:19, Zab 107:5, Joq 3:23

+ 35:7 Rim 11:33, Zab 103:14, Zab 144:16

+ 35:8 Zab 62:4, Zab 16:8

+ 35:10 Hkm 10:11, Hkm 13:14, Erm 2:13, Yuxn 4:10, Yuxn 1:9, 1Pet 2:9, Ayan 22:5

+ 35:11 Erm 22:16, Gal 4:9
+ 35:13 Zab 1:5
+ 36:1 Hkm 3:31, Hkm 23:17, Hkm 24:19
+ 36:2 Ayup 14:2, Zab 89:6
+ 36:4 Ayup 22:26, Iysh 58:14
+ 36:5 Hkm 3:5, Hkm 16:3
+ 36:6 Biy 5:31, Iysh 58:8
+ 36:9 Zab 24:13
+ 36:10 Ayup 7:10, Ayup 24:24
+ 36:11 Hkm 2:21, Mat 5:5
+ 36:12 Ayup 16:9, Zab 34:16
+ 36:13 Zab 2:4
+ 36:15 1Pat 2:4
+ 36:16 Hkm 16:8
+ 36:17 Zab 9:36
+ 36:18 Zab 1:6
+ 36:19 3Pat 17:6, Ayup 5:20, Zab 32:19
+ 36:20 Zab 67:3, Zab 101:4, Hosh 13:3
+ 36:23 Iysh 26:7
+ 36:24 Hkm 24:16, Mix 7:8
+ 36:25 Ayup 4:7, Zab 33:10-11, Hkm 10:3
+ 36:26 Nzm 15:8, Zab 111:5
+ 36:27 Zab 33:15
+ 36:28 Zab 96:10, Iysh 14:20
+ 36:30 Hkm 10:31, Hkm 15:28

+ 36:31 Nzm 6:6, Zab 39:9, Zab 118:11, Iysh 51:7, Erm 31:33

+ 36:32 Zab 9:29
+ 36:34 Zab 90:8, Zab 91:12, Hkm 29:16
+ 36:38 Zab 72:17
+ 36:39 Zab 3:9, Iysh 43:11, Yuns 2:10
+ 36:40 Zab 10:1
+ 37:1 Zab 69:1
+ 37:2 Zab 6:2
+ 37:3 Nzm 32:23, Ayup 6:4, Joq 3:13
+ 37:4 Iysh 1:6
+ 37:5 Ezr 9:6
+ 37:12 Ayup 19:13-14, Zab 87:18
+ 37:14 Iysh 53:7
+ 37:16 Zab 38:8
+ 37:19 Zab 31:5
+ 37:21 Zab 34:12, Hkm 17:13, Erm 18:20
+ 37:22 Zab 9:22, Zab 34:22

+ 38:1 1Jln 16:41, 1Jln 25:1, Zab 61:1, Zab 76:1

+ 38:2 Ayup 2:10
+ 38:4 Ayup 32:20, Erm 6:11, Erm 20:9
+ 38:5 Zab 89:12

+ 38:6 Zab 88:48, Zab 90:5, Ayup 7:16, Zab 61:10, Zab 93:10-11, Zab 143:4, Waz 1:2

+ 38:7 Ayup 27:16-17, Zab 48:11, Waz 2:18
+ 38:8 Zab 37:16
+ 38:11 Ayup 13:21

+ 38:13 4Pat 20:5, Zab 55:9, 1Jln 29:15, Zab 118:19, Zab 118:54

+ 38:14 Ayup 7:19, Ayup 10:21-22
+ 39:3 Zab 68:3, Erm 38:6
+ 39:4 Zab 32:3, Zab 51:8
+ 39:6 Zab 9:2, Zab 70:16

+ 39:7 Zab 50:18, 1Pat 15:22, Iysh 50:4, Evr 10:5-7

+ 39:9 Zab 36:31, Zab 118:11
+ 39:13 Zab 68:4
+ 39:15 Zab 34:4, Erm 17:18, Zab 6:11
+ 39:16 Zab 34:25
+ 39:18 Zab 85:1, Zab 108:22
+ 40:2 Hkm 14:21, Hkm 29:7, Zab 36:18
+ 40:3 Zab 26:12
+ 40:4 Iysh 38:1-8
+ 40:7 Zab 11:3
+ 40:10 Yuxn 13:18

+ 40:14 1Jln 16:36, Zab 71:18, Zab 88:53, Zab 105:48

+ 41:1 2Jln 20:19

+ 41:2 Zab 62:1, Zab 83:2

+ 41:4 Zab 78:10, Zab 113:10, Iol 2:17, Mix 7:10, Zab 79:6, Zab 101:10, Joq 2:18

+ 41:5 Ezk 46:10
+ 41:6 Zab 42:5
+ 41:7 Nzm 3:9, Zab 17:5, Zab 87:8, Yuns 2:4
+ 41:9 Zab 62:7, Elsh 16:25
+ 41:10 Zab 17:3, Zab 42:2
+ 42:1 Zab 7:9
+ 42:2 Zab 43:10, Zab 41:10
+ 42:3 Zab 2:6
+ 42:5 Zab 41:6
+ 43:2 San 23:23, Nzm 32:7, Zab 77:3
+ 43:3 Nzm 7:1
+ 43:4 Eshu 24:12, San 6:25, Zab 4:7
+ 43:5 Zab 73:12
+ 43:7 1Pat 17:47, Zab 32:16-17
+ 43:10 Zab 42:2, Zab 88:39
+ 43:11 Leb 26:17, Nzm 28:25, Eshu 7:4
+ 43:12 Leb 26:33
+ 43:14 Zab 78:4, Dan 9:16, Mix 6:16
+ 43:15 Nzm 28:37
+ 43:20 Ayup 30:29

+ 43:22 1Jln 28:9, 2Jln 6:30, Hkm 15:11, Elsh 1:24

+ 43:23 Rim 8:36
+ 43:24 Zab 34:23, Zab 77:65
+ 43:27 Zab 24:20
+ 44:1 Zab 68:1
+ 44:4 Shıǵ 32:27, Qsq 3:8
+ 44:7 Evr 1:8-9
+ 44:9 Hkm 7:17

+ 44:10 Jar 10:29, 3Pat 9:28, 1Jln 29:4, Ayup 22:24

+ 44:15 Qsq 1:3
+ 45:1 1Jln 15:20-21
+ 45:2 Zab 7:2, Nzm 4:7, Nax 1:7
+ 45:4 Zab 92:3
+ 45:5 Zab 64:10
+ 45:6 Iysh 12:6
+ 45:7 Zab 2:1, Amo 1:2, Amo 9:5
+ 45:9 Zab 65:5

+ 45:10 Iysh 2:4, Mix 4:3, 1Pat 2:4, Zab 75:4, Ezk 39:3

+ 46:2 Zab 94:1

+ 46:3 Nzm 7:21, Zab 65:3, Zab 75:12, Mal 1:14

+ 46:4 2Pat 22:48

+ 46:8 Dan 7:14, Dan 7:27, Obd 1:21, Zxr 14:9, Luk 1:33, 1Kor 15:24, Ayan 11:15

+ 46:10 Zab 88:19
+ 47:2 1Jln 16:25, Zab 17:4
+ 47:3 Joq 2:15
+ 47:5 Jar 14:1, 2Pat 10:6
+ 47:7 Iysh 13:8
+ 47:8 3Pat 22:48, Ezk 27:26
+ 47:10 Zab 25:3
+ 47:11 Zab 112:3
+ 47:12 Zab 96:8
+ 48:2 Mix 1:2, Iysh 34:1
+ 48:5 Zab 77:2
+ 48:7 Hkm 11:28

+ 48:8 Ayup 33:24, Ayup 36:18, Mat 16:26, Mrk 8:37

+ 48:10 Zab 88:49

+ 48:11 Waz 2:14-16, Waz 3:19, Waz 9:2, Zab 38:7, Waz 2:18

+ 48:13 Waz 3:18
+ 48:16 Zab 15:10, Zab 29:4
+ 48:18 Ayup 27:19, 1Tim 6:7
+ 48:20 Ayup 33:30
+ 48:21 Waz 3:19

+ 49:1 1Jln 6:39, 1Jln 15:17, 1Jln 25:1, 2Jln 5:12, Nzm 10:17, Zab 112:3

+ 49:2 Nzm 33:2, Zab 79:2, Zab 93:1

+ 49:3 Shıǵ 19:16, Leb 10:2, San 16:35, 3Pat 19:11-12

+ 49:4 Nzm 4:26, Nzm 32:1, Iysh 1:2
+ 49:6 Zab 18:2, Zab 96:6, Zab 57:12
+ 49:7 Zab 80:9
+ 49:8 1Pat 15:22, Zab 39:7
+ 49:10 Iysh 40:16

+ 49:12 Shıǵ 9:29, Ayup 41:3, Zab 23:1, Elsh 17:25

+ 49:14 Zab 106:22, Evr 13:15, San 30:3, Waz 5:3, Yuns 2:10

+ 49:15 Zab 80:8
+ 49:19 Zab 51:4
+ 49:21 Waz 8:11, Iysh 57:11
+ 49:22 Zab 9:18
+ 50:2 2Pat 12:1
+ 50:3 Zab 24:7, Iysh 43:25
+ 50:4 Leb 16:30, 1Yuxn 1:7, 1Yuxn 1:9
+ 50:5 Zab 31:5, Rim 7:18
+ 50:6 2Pat 12:13, Rim 3:4
+ 50:7 Ayup 14:4, Ayup 15:14, Zab 57:4
+ 50:9 Iysh 1:18
+ 50:12 Mat 5:12, Joq 5:21
+ 50:16 2Pat 11:17, 2Pat 12:9
+ 50:18 Zab 39:7
+ 50:19 Zab 33:19
+ 50:20 Zab 68:36, Zab 146:2
+ 50:21 Zab 4:6
+ 51:2 1Pat 22:9
+ 51:4 Zab 49:19
+ 51:7 Zab 26:13
+ 51:8 Zab 39:3, Ayup 22:19
+ 51:9 Zab 48:7
+ 51:10 Erm 11:16
• 52:1 Zab 13
+ 52:2 Zab 9:25, Mix 7:2, Rim 3:10-12

+ 52:3 Jar 11:5, Nzm 26:15, Zab 32:14, Zab 101:19

+ 52:4 Ayup 15:16

+ 52:5 Hkm 30:14, Erm 10:25, Ezk 34:3, Mix 3:3

+ 52:6 Leb 26:17, Hkm 28:1
+ 53:1 1Pat 23:19, 1Pat 26:1
+ 53:5 Zab 85:14
+ 53:7 Zab 142:12

+ 53:9 Zab 58:10, Zab 91:12, Zab 111:8, Zab 117:7

+ 54:3 Zab 63:1
+ 54:8 Erm 9:2
+ 54:10 Erm 6:7, Ezk 7:23
+ 54:15 Zab 41:5
+ 54:16 San 16:30-33, Zab 123:3, Hkm 1:12

+ 54:20 Nzm 33:27, Zab 89:3, Zab 92:2, Xab 1:12

+ 54:21 Zab 7:5
+ 54:22 Hkm 5:3
+ 54:23 Zab 36:5, Iysh 46:4, Mat 11:28-30
+ 54:24 Ayan 20:3, Zab 5:7, Hkm 10:27
+ 55:1 1Pat 21:13

+ 55:5 Zab 117:6, Iysh 51:7, Iysh 51:12, Mat 10:28

+ 55:7 Zab 70:10

+ 55:9 Zab 38:13, Shıǵ 32:32, Zab 68:29, Zab 138:16, Mal 3:16

+ 55:13 Leb 5:4, San 30:3, Nzm 23:21, Zab 49:14, Zab 115:8

+ 55:14 Zab 114:8, Ayup 33:30

• 56:1 Zab 107:2-6

+ 56:1 Zab 57:1, Zab 58:1, Zab 74:1, 1Pat 22:1, 1Pat 24:3, Zab 141:1

+ 56:2 Rut 2:12, Zab 16:8

+ 56:4 Zab 143:5-7

+ 56:5 Zab 57:7, Dan 6:16, Hkm 12:18, Hkm 30:14

+ 56:7 Zab 7:16
+ 56:8 Zab 111:7-8
+ 56:9 Biy 5:12, 1Jln 15:16
+ 56:11 Zab 35:5
+ 57:1 Zab 56:1, Zab 58:1, Zab 74:1
+ 57:4 Zab 50:7
+ 57:5 Nzm 32:33, Zab 139:4, Erm 8:17
+ 57:7 Ayup 29:17, Zab 3:8, Zab 56:5
+ 57:9 Ayup 3:16, Waz 6:3
+ 57:11 Ayup 22:19, Zab 67:24
+ 57:12 Zab 9:9

+ 58:1 Zab 56:1, Zab 57:1, Zab 74:1, 1Pat 19:11

+ 58:2 Zab 19:1
+ 58:4 Zab 9:30, 1Pat 24:12
+ 58:7 Zab 21:17
+ 58:9 Zab 2:4, Zab 36:13
+ 58:10 Zab 9:10
+ 58:11 Zab 20:4, Zab 53:9
+ 58:12 Jar 15:1
+ 58:13 Hkm 12:13
+ 58:15 Zab 21:17
+ 58:17 Zab 17:3
• 59:1 Zab 107:7-14
+ 59:1 Zab 79:1
+ 59:2 2Pat 8:3, 2Pat 8:13
+ 59:3 Zab 79:3
+ 59:5 Iysh 51:17
+ 59:8 Jar 12:6, Jar 33:18, Jar 33:17
+ 59:13 Zab 145:3, Erm 17:5
+ 60:4 Hkm 18:10
+ 60:5 Zab 14:1, Rut 2:12, Zab 16:8
+ 60:7 4Pat 20:6, Zab 20:5
+ 60:9 San 30:3, Waz 5:3, Yuns 2:10

+ 61:1 1Jln 16:41, 1Jln 25:1, Zab 38:1, Zab 76:1

+ 61:3 Zab 17:3, Zab 29:7

+ 61:5 Hkm 26:23, Erm 9:8

+ 61:10 Ayup 7:16, Zab 38:6, Zab 143:4, Waz 1:2, Ayup 31:6, Iysh 40:17, Dan 4:32, Dan 5:27

+ 61:11 Ayup 31:25, Luk 12:15

+ 61:12 Ayan 19:1

+ 61:13 Shıǵ 34:6, Zab 85:5, Ayup 34:11, Hkm 24:12

+ 62:1 1Pat 23:14, 2Pat 16:14, 2Pat 17:2, 2Pat 17:29

+ 62:2 Iysh 26:9, Zab 41:2, Zab 142:6
+ 62:4 Zab 35:8
+ 62:5 Zab 103:33
+ 62:7 Zab 41:9, Zab 149:5, Elsh 16:25
+ 62:8 Rut 2:12, Zab 16:8
+ 62:10 San 16:32-33
+ 62:12 Nzm 6:13, Ayup 5:16, Zab 106:42
+ 63:2 Zab 54:3-4
+ 63:3 Erm 18:18

+ 63:4 Zab 10:2, Zab 56:4, Hkm 12:18, Hkm 30:14

+ 63:5 Hkm 1:11, Erm 5:26
+ 63:6 Ayup 22:13, Zab 72:11
+ 63:8 Zab 7:13-14, Zab 17:15
+ 63:9 Hkm 12:13, Hkm 18:7, Waz 10:12
+ 63:11 Zab 7:2, Zab 10:1
+ 64:2 San 30:3, Waz 5:3, Yuns 2:10
+ 64:3 Zab 85:9
+ 64:4 Iysh 6:7
+ 64:5 Zab 23:4, Zab 26:4
+ 64:6 Zab 21:28

+ 64:8 Zab 88:10, Zab 106:29, Yuns 1:15, Mat 8:26, Iysh 17:12-13

+ 64:10 Leb 26:4, Ayup 5:10, Zab 45:5
+ 64:13 Iysh 30:23, Iol 2:22
+ 65:1 Zab 97:4, Zab 99:1
+ 65:3 Zab 46:3, Nzm 33:29
+ 65:4 Zab 85:9
+ 65:5 Zab 45:9
+ 65:6 Shıǵ 14:21-22, Eshu 3:14-17

+ 65:10 Ayup 23:10, Iysh 1:25, Iysh 48:10, Zxr 13:9, Mal 3:3, 1Pet 1:7

+ 65:11 Ezk 17:20, Hosh 7:12
+ 65:12 Iysh 43:2
+ 65:13 San 30:3, Waz 5:3, Yuns 2:10
+ 65:16 Mrk 5:19
+ 65:18 Hkm 15:8, Hkm 28:9, Iysh 59:2
+ 66:2 San 6:25, Zab 4:6
+ 66:3 Tit 2:11
+ 66:5 Zab 9:9
+ 66:7 Leb 26:4, Zab 84:13
+ 67:2 San 10:35, Iysh 33:10, San 10:35

+ 67:3 Zab 36:20, Hosh 13:3, Zab 96:5, Mix 1:4

+ 67:4 Zab 31:11
+ 67:5 Iysh 40:3
+ 67:6 Hosh 14:4, Nzm 10:18
+ 67:7 1Pat 2:5, Zab 112:9, Iysh 61:1
+ 67:8 Shıǵ 13:21
+ 67:9 Shıǵ 19:18, Biy 5:4
+ 67:13 Zab 109:5
+ 67:15 Biy 9:48
+ 67:17 Shıǵ 19:18, Zab 131:13-14
+ 67:18 4Pat 6:17, Iysh 66:15, Xab 3:8
+ 67:19 Efs 4:8
+ 67:20 Zab 54:23, Iysh 46:4, Mat 11:28
+ 67:22 Zab 109:6
+ 67:23 Amo 9:3
+ 67:24 Zab 57:11
+ 67:28 1Pat 9:21
+ 67:29 Zab 75:12
+ 67:31 Zab 21:13
+ 67:32 Iysh 11:11, Iysh 45:14
+ 67:33 Zab 101:22-23

+ 67:34 Zab 17:11, Zab 103:3, 2Pat 22:14, Ayup 37:4, Zab 17:14, Zab 28:3

+ 67:36 Zab 28:11
+ 68:1 Zab 44:1
+ 68:2 Joq 3:54, Yuns 2:4, Yuns 2:6

+ 68:3 Ayup 22:11, Zab 17:5, Zab 39:3, Zab 41:7

+ 68:4 Zab 118:82, Iysh 38:14
+ 68:5 Zab 34:19, Yuxn 15:25, Zab 39:13
+ 68:8 Erm 15:15
+ 68:9 Ayup 19:13-14
+ 68:10 Yuxn 2:17, Rim 15:3
+ 68:15 Erm 38:6, Zab 143:7
+ 68:17 Zab 62:4, Zab 108:21
+ 68:22 Mat 27:34, Yuxn 19:28-29
+ 68:23 Zab 34:4-8, Zab 108:6-15
+ 68:24 Rim 11:9-10
+ 68:26 Elsh 1:20
+ 68:28 Nxm 4:5

+ 68:29 Shıǵ 32:32, Zab 55:9, Mal 3:16, Ayan 3:5

+ 68:30 Zab 19:2
+ 68:32 Zab 49:13
+ 68:35 Zab 95:11
+ 68:36 Zab 68:36, Zab 146:2
+ 68:37 Zab 101:29
• 69:1 Zab 39:13-17
+ 69:1 Zab 37:1
+ 69:3 Zab 34:4, Erm 17:18, Zab 6:11
+ 69:4 Zab 34:25
+ 69:6 Zab 85:1, Zab 108:22
• 70:1 Zab 30:1-4
+ 70:2 Dan 9:16
+ 70:3 Zab 17:3
+ 70:4 Zab 139:2, Zab 139:5
+ 70:5 Erm 14:8, Erm 17:7
+ 70:6 Zab 21:10-11
+ 70:8 Zab 34:28
+ 70:10 Zab 55:7
+ 70:11 Zab 3:3
+ 70:13 Zab 34:4, Zab 39:15, Erm 17:18
+ 70:15 Zab 39:6

+ 70:19 Zab 35:6, Joq 3:23, Shıǵ 15:11, Zab 34:10

+ 70:20 Hosh 6:2
+ 70:22 Zab 32:2
+ 71:1 Zab 126:1, Iysh 16:5, Iysh 32:1
+ 71:2 Iysh 9:7, Iysh 11:4, Iysh 32:1
+ 71:4 Hkm 29:14
+ 71:5 Zab 88:37-38
+ 71:6 Nzm 32:2
+ 71:7 Zab 91:13

+ 71:8 Shıǵ 23:31, 3Pat 4:21, Zab 88:26, Mix 5:4, Zxr 9:10

+ 71:9 Iysh 49:23, Mix 7:17

+ 71:10 Jar 10:4, Yuns 1:3, 3Pat 10:1, Iysh 43:3, Iysh 45:14

+ 71:11 Iysh 49:23
+ 71:12 Hkm 31:8
+ 71:14 Zab 115:6
+ 71:15 3Pat 10:10
+ 71:16 Ayup 5:25
+ 71:17 Zab 103:31, Jar 12:3
+ 71:18 Zab 135:4

+ 71:19 San 14:21, Iysh 6:3, Iysh 11:9, Xab 2:14, Zab 40:14

+ 72:1 Zab 31:2, Yuxn 1:47
+ 72:3 Ayup 21:7, Zab 36:1, Hkm 3:31
+ 72:11 Ayup 22:13
+ 72:13 Nzm 21:6, Ayup 34:9, Zab 25:6
+ 72:17 Zab 36:38
+ 72:18 Zab 34:6, Erm 23:12
+ 72:22 Ayup 18:3, Waz 3:18
+ 72:25 Zab 15:2
+ 72:26 Zab 15:5, Joq 3:24
+ 72:28 Yaqp 4:8, Zab 117:17

+ 73:1 Zab 78:13, Zab 94:7, Zab 99:3, Ezk 34:31, Zxr 9:16

+ 73:2 Shıǵ 3:1-2, Shıǵ 19:18
+ 73:4 Joq 2:7
+ 73:6 3Pat 6:18, 4Pat 25:13-17
+ 73:8 Zab 82:5
+ 73:9 1Pat 3:1, Hkm 29:18, Amo 8:11
+ 73:11 Joq 2:3
+ 73:12 Zab 43:5

+ 73:13 Ayup 3:8, Ayup 40:20, Ayup 41:1, Zab 103:26, Iysh 27:1

+ 73:15 Shıǵ 17:5-6, San 20:11, Eshu 3:13
+ 73:16 Zab 103:19, Erm 33:25
+ 73:17 Jar 8:22
+ 73:19 Qsq 2:14
+ 73:20 Leb 26:44, Zab 105:45
+ 73:23 Zab 64:7
+ 74:1 Zab 56:1, Zab 57:1, Zab 58:1
+ 74:3 Dan 8:19, Xab 2:3
+ 74:4 Iysh 24:19-20, Ayup 9:7
+ 74:8 1Pat 2:7

+ 74:9 Iysh 51:17, Erm 25:15, Ezk 23:32-34, Obd 1:16, Zxr 12:2, Ayan 14:10

+ 74:11 Zab 100:8
+ 75:3 Zab 47:3-4
+ 75:4 1Pat 2:4, Zab 45:10, Ezk 39:3
+ 75:6 Erm 51:39
+ 75:7 Shıǵ 15:1, Shıǵ 15:21
+ 75:8 Iol 2:11, Nax 1:6, Ayan 6:17

+ 75:12 San 30:3, Waz 5:3, Yuns 2:10, Zab 46:2-3, Zab 67:29, Mal 1:14

+ 76:1 1Jln 16:41, 1Jln 25:1, Zab 38:1, Zab 61:1

+ 76:3 Zab 85:7
+ 76:6 Nzm 32:7, Zab 142:5
+ 76:12 Zab 104:5-6
+ 76:14 Shıǵ 15:11
+ 76:17 Zab 113:3, Xab 3:10
+ 76:18 Zab 17:14, Zab 143:6
+ 76:19 Zab 96:4
+ 76:20 Xab 3:15

+ 76:21 Shıǵ 12:50-51, Waz 12:12, Iysh 63:11, Hosh 12:13

+ 77:2 Zab 48:5, Mat 13:35

+ 77:3 San 23:23, Nzm 32:7, Zab 43:2

+ 77:4 Ayup 15:18, Nzm 4:9, Nzm 6:7, Nzm 11:19, Nzm 32:46

+ 77:5 Nzm 31:12-13

+ 77:6 Zab 101:19

+ 77:8 Shıǵ 32:9, Erm 5:23, 4Pat 17:14, Zxr 1:4

+ 77:11 Nzm 8:14, Zab 105:13, Hosh 13:6
+ 77:12 San 13:23, Shıǵ 7, Mix 7:15
+ 77:13 Shıǵ 14:21-22, Shıǵ 15:8
+ 77:14 Shıǵ 13:21-22
+ 77:15 Shıǵ 17:6, San 20:11
+ 77:18 Shıǵ 17:7, San 20:13, San 11:4-6
+ 77:21 San 11:1
+ 77:23 Jar 7:11
+ 77:24 Shıǵ 16:4, Shıǵ 16:14-31
+ 77:27 Shıǵ 16:13, San 11:31
+ 77:29 San 11:20
+ 77:31 San 11:33-34
+ 77:32 San 14:11
+ 77:33 Zab 38:6
+ 77:35 Nzm 32:4
+ 77:36 Iysh 29:13, Hosh 7:13-14
+ 77:37 Ezk 20:16
+ 77:38 Shıǵ 34:6, San 14:20
+ 77:39 Jar 6:3
+ 77:40 Iysh 63:10
+ 77:43 Shıǵ 7:3, Zab 104:27-36
+ 77:44 Shıǵ 7:17-24
+ 77:45 Shıǵ 8:2-14, Shıǵ 8:21-24
+ 77:46 Shıǵ 10:12-15
+ 77:47 Shıǵ 9:23-25
+ 77:48 Shıǵ 9:19-21
+ 77:49 Shıǵ 12:13, Shıǵ 12:23
+ 77:51 Shıǵ 12:29, Zab 134:8
+ 77:52 Zab 76:21
+ 77:53 Shıǵ 14:27-28, Shıǵ 15:10
+ 77:54 Shıǵ 15:17
+ 77:55 Eshu 23:4, Zab 134:12
+ 77:56 Biy 2:11-12
+ 77:57 Hosh 7:16
+ 77:58 Nzm 31:29, Nzm 32:16
+ 77:60 Eshu 18:1, Biy 18:30
+ 77:62 1Pat 4:10
+ 77:64 1Pat 4:11, Ayup 27:15
+ 77:65 Zab 34:23, Zab 43:24, Iysh 42:13

+ 77:68 Jar 49:8, 1Jln 5:2, 1Jln 28:4, Zab 86:2

+ 77:70 1Pat 16:12-13
+ 77:71 2Pat 5:2
+ 77:72 3Pat 9:4
+ 78:1 Joq 1:10
+ 78:2 Nzm 28:26
+ 78:3 Erm 14:16, Sef 1:17
+ 78:4 Zab 43:14, Dan 9:16, Mix 6:16
+ 78:5 Zab 84:6, Zab 88:47
+ 78:6 Erm 10:25, Ayan 16:1
+ 78:7 Zab 13:4
+ 78:8 Iysh 64:9
+ 78:9 Zab 24:11, Erm 14:7, Luk 18:13

+ 78:10 Zab 41:4, Zab 113:10, Iol 2:17, Mix 7:10, Nzm 32:43

+ 78:11 Zab 101:21
+ 78:12 Jar 4:15, Leb 26:21
+ 78:13 Zab 73:1, Ezk 34:31, Zxr 9:16
+ 79:1 Zab 59:1

+ 79:2 Zab 76:21, Waz 12:12, 1Pat 4:4, 2Pat 6:2, Zab 98:1, Nzm 33:2, Zab 49:2

+ 79:3 San 2:18-24
+ 79:4 Zab 59:3, San 6:25
+ 79:5 Zab 88:47, Zxr 1:12
+ 79:6 Zab 41:4, Zab 101:10
+ 79:8 San 6:25
+ 79:9 Iysh 5:1, Erm 2:21, Mat 21:33, Nzm 7:1
+ 79:12 Zab 71:8
+ 79:13 Zab 88:41, Joq 2:2
+ 79:15 Iysh 63:15
+ 79:17 4Pat 25:9
+ 79:20 San 6:25
+ 80:1 Zab 8:1, Zab 83:1
+ 80:4 Leb 23:24, San 10:10
+ 80:6 Shıǵ 11:4, Nzm 28:49, Erm 5:15
+ 80:7 Shıǵ 1:11
+ 80:8 Zab 49:15, Shıǵ 17:1-7, San 20:2-13
+ 80:9 Zab 49:7
+ 80:10 Shıǵ 20:2-3
+ 80:13 Ezk 20:25
+ 80:14 Nzm 5:29, Iysh 48:18
+ 80:17 Nzm 32:13-14
+ 81:1 Iysh 3:13
+ 81:2 Leb 19:15, Nzm 1:17, Hkm 18:5
+ 81:3 Zab 9:39, Erm 22:3
+ 81:4 Ayup 29:12, Hkm 24:11
+ 81:5 Zab 10:3
+ 81:6 Yuxn 10:34
+ 81:7 Zab 48:13, Ezk 31:14
+ 82:2 Zab 27:1
+ 82:4 Nxm 4:8
+ 82:5 Zab 73:8, Eshu 7:9
+ 82:7 Jar 25:12-16, 1Jln 5:10
+ 82:8 Eshu 13:5, 3Pat 15:18, Ezk 27:9
+ 82:9 4Pat 15:19
+ 82:10 Biy 4:13-15, Biy 7:19-25
+ 82:11 Eshu 17:11, 1Pat 28:7, Ayup 20:7
+ 82:12 Biy 7:25, Biy 8:21
+ 82:14 Ayup 13:25, Ayup 21:18
+ 82:15 Iysh 10:16-17
+ 82:16 3Pat 19:11, Ayup 9:17, Ayup 38:1
+ 82:19 Shıǵ 6:3
+ 83:1 Zab 8:1, Zab 80:1
+ 83:3 Zab 41:2, Zab 62:1
+ 83:4 Zab 5:3
+ 83:5 Zab 22:6, Zab 64:5
+ 83:6 Zab 121:1
+ 83:10 Jar 15:1
+ 83:12 Jar 15:1, Mal 4:2, Luk 1:78
+ 83:13 Hkm 16:20
+ 84:3 Zab 31:1
+ 84:4 Shıǵ 32:12
+ 84:6 Zab 78:5
+ 84:13 Leb 26:4, Zab 66:6
+ 84:14 Iysh 58:8
+ 85:1 Zab 16:1, Zab 141:1, Zab 39:18
+ 85:4 Zab 24:1
+ 85:5 Shıǵ 34:6, Zab 144:8
+ 85:7 Zab 76:3

+ 85:8 Shıǵ 15:11, Zab 34:10, Zab 95:4, Zab 96:9, Erm 10:6

+ 85:9 Zab 65:4, Ayan 15:4
+ 85:10 Nzm 6:4, Iysh 37:16
+ 85:11 Zab 24:4
+ 85:13 Ayup 33:28, Zab 15:10, Iysh 38:17
+ 85:14 Zab 53:5
+ 85:15 Shıǵ 34:6
+ 85:16 Zab 115:7
+ 85:17 Biy 6:17
+ 86:2 Zab 47:2, Iysh 28:16, Zab 77:68
+ 86:3 Zab 45:5-6
+ 86:5 Zab 47:9
+ 86:7 Zab 35:9, Ezk 47:1
+ 87:1 3Pat 4:31, 1Jln 2:6
+ 87:2 Zab 21:3, Luk 18:7
+ 87:4 Zab 15:10
+ 87:5 Zab 27:1, Zab 142:7, Hkm 1:12
+ 87:6 Iysh 26:14
+ 87:7 Ayup 10:21-22, Zab 142:3, Joq 3:6
+ 87:8 Zab 41:7-8
+ 87:9 Ayup 19:13, Zab 30:12, Ayup 30:10
+ 87:11 Zab 6:6, Iysh 38:18
+ 87:13 Ayup 10:21-22, Waz 9:5
+ 87:14 Zab 5:4
+ 87:17 Ayup 6:4
+ 87:18 Zab 21:17
+ 87:19 Ayup 19:13-14, Zab 37:12
+ 88:1 3Pat 4:31, 1Jln 2:6
+ 88:2 Zab 100:1
+ 88:5 2Pat 7:16, Zab 131:11-12

+ 88:6 Zab 18:1, Ayup 5:1, Ayup 15:15, Zxr 14:5

+ 88:7 Shıǵ 15:11, Jar 6:2, Ayup 1:6
+ 88:9 Zab 34:10
+ 88:10 Ayup 38:11, Zab 64:8, Yuns 1:15
+ 88:11 Ayup 9:13, Ayup 26:12, Iysh 51:9
+ 88:12 1Jln 29:11, Zab 23:1
+ 88:13 Nzm 3:9, Biy 4:6
+ 88:15 Zab 96:2
+ 88:16 San 6:25, Zab 4:7
+ 88:19 Zab 46:10
+ 88:20 1Pat 13:14, 1Pat 16:13, Elsh 13:22
+ 88:24 Zab 2:9
+ 88:26 Zab 71:8
+ 88:27 Nzm 32:15, Zab 94:1
+ 88:28 2Pat 7:14, 3Pat 10:22
+ 88:29 Iysh 55:3
+ 88:30 Ayup 14:12
+ 88:33 2Pat 7:14
+ 88:34 Erm 33:21
+ 88:36 Amo 4:2, Evr 6:17-18
+ 88:38 Ayup 16:19
+ 88:39 Zab 43:10
+ 88:40 Ayup 19:9, Erm 13:18, Joq 5:16
+ 88:41 Joq 2:2
+ 88:46 2Pat 24:15

+ 88:47 Zab 12:1, Zab 78:5, Xab 1:2, Zxr 1:12, Zab 12:2, Zab 78:5

+ 88:48 Ayup 7:7
+ 88:49 Zab 48:10
+ 88:53 Zab 40:14
+ 89:1 Zab 33:1, Ezr 3:2
+ 89:2 Nzm 33:27

+ 89:3 Hkm 8:25, Nzm 33:27, Zab 92:2, Xab 1:12

+ 89:4 Jar 3:19, Ayup 34:15, Zab 102:14, Waz 3:20, Waz 12:7

+ 89:5 2Pet 3:8, Zab 38:6
+ 89:6 Zab 36:2, Iysh 40:6-8
+ 89:8 Erm 16:17
+ 89:10 Jar 6:3, Jar 47:9
+ 89:12 Waz 7:2
+ 89:17 Zab 127:2
+ 90:1 Zab 31:7, Zab 120:5
+ 90:2 Zab 17:3
+ 90:3 Zab 123:7, Hkm 6:5
+ 90:4 Zab 16:8, Zab 35:5

+ 90:5 Qsq 3:8, Ayup 5:19-23, Hkm 3:23, Hkm 3:25

+ 90:8 Zab 36:34, Zab 91:12, Hkm 29:16
+ 90:9 Nzm 33:27, Zab 17:3
+ 90:10 Hkm 12:21
+ 90:12 Hkm 3:23, Mat 4:6, Luk 4:10-11
+ 90:13 Mrk 16:18, Luk 10:19
+ 90:14 Zab 21:8-9, Hkm 8:17, Zab 9:11
+ 90:15 Ayup 12:4, Erm 33:3
+ 90:16 Zab 20:5
+ 91:2 Zab 146:1
+ 91:6 Zab 110:2, Ayan 15:3
+ 91:9 Zab 92:4
+ 91:11 Zab 22:5, Hkm 27:9, Waz 9:8

+ 91:12 Zab 36:34, Zab 59:10, Zab 90:8, Hkm 29:16

+ 91:13 Zab 71:7, Hkm 11:28, Iysh 65:22, Hkm 11:28

+ 91:14 Zab 134:2

+ 91:16 Zab 17:2, Jar 18:25, Ayup 34:10

+ 92:1 1Jln 16:31, Zab 95:10, Zab 96:1, Zab 98:1, Zab 103:1

+ 92:2 Nzm 33:27, Zab 54:20, Zab 89:3, Xab 1:12

+ 92:3 Xab 3:10

+ 92:4 Zab 91:9

+ 93:1 Nzm 32:35, Nzm 32:43, Iysh 35:4, Nzm 33:2, Zab 49:2

+ 93:2 Iysh 33:10
+ 93:3 Ayan 6:10
+ 93:5 Iysh 3:15
+ 93:6 Iysh 10:2
+ 93:7 Ayup 22:13, Sef 1:12, Mal 3:14
+ 93:9 Hkm 20:12

+ 93:10 Ayup 7:16, Zab 38:6, Waz 1:2, 1Kor 3:20

+ 93:12 Ayup 5:17, Hkm 3:11-12
+ 93:14 1Pat 12:22, Rim 11:2
+ 93:17 Zab 123:1-3
+ 93:21 Shıǵ 23:7, Hkm 17:15, Iysh 5:23
+ 93:22 Zab 17:3
+ 94:1 Nzm 32:15, Zab 88:27

+ 94:3 1Pat 5:3, 2Jln 2:5, Zab 85:8, Zab 134:5

+ 94:5 Jar 1:9-10

+ 94:6 2Jln 6:13, Dan 6:10

+ 94:7 Zab 73:1, Ezk 34:31, Zxr 9:16, Evr 3:7-11

+ 94:11 San 14:22-23, Nzm 1:35, Nzm 12:9, Ezk 20:15

• 95:1 1Jln 16:23-33
+ 95:1 Zab 32:3, Iysh 42:10
+ 95:2 Zab 99:4
+ 95:3 Zab 9:2

+ 95:4 2Pat 22:4, Zab 17:4, Zab 144:3, Shıǵ 18:11

+ 95:5 Iysh 44:24, Erm 10:12
+ 95:7 Zab 28:1
+ 95:9 Zab 113:7
+ 95:10 Zab 92:1, Zab 96:1, Zab 98:1
+ 95:11 Iysh 44:23, Iysh 49:13, Zab 97:7
+ 95:13 Zab 9:9
+ 96:1 Zab 92:1, Zab 95:10, Zab 98:1

+ 96:2 Shıǵ 19:9, Shıǵ 20:21, Zab 17:12, Zab 88:15

+ 96:3 Zab 20:10

+ 96:4 Zab 76:19

+ 96:5 Eshu 3:11, Mix 4:13, Zxr 4:14, Zxr 6:5, Zab 67:3, Mix 1:4, Nax 1:5

+ 96:6 Zab 18:2, Zab 49:6
+ 96:7 Iysh 42:17, Erm 10:14, Evr 1:6
+ 96:8 Zab 47:12
+ 96:9 1Pat 5:3, 2Jln 2:5, Zab 85:8

+ 96:10 Hkm 8:13, Amo 5:15, Rim 12:9, Zab 30:24, Zab 36:28

+ 96:11 Zab 26:1, Zab 111:4, Hkm 4:18, Mix 7:8

+ 96:12 Zab 31:11
+ 97:1 Zab 32:3, Iysh 42:10, Iysh 59:16
+ 97:3 Iysh 52:10
+ 97:4 Zab 65:1, Zab 99:1
+ 97:6 San 10:10
+ 97:7 Zab 95:11
+ 97:8 Iysh 55:12

+ 97:9 Zab 95:13, Zab 109:6, Iysh 2:4, Iysh 3:13, Iol 3:12

+ 98:1 Zab 92:1, Zab 95:10, Zab 96:1, Zab 79:2

+ 98:2 Zab 112:4
+ 98:4 Zab 10:7
+ 98:6 Shıǵ 32:11-14, San 16:48, 1Pat 7:9-10
+ 98:7 Shıǵ 33:9
+ 98:8 San 14:20, San 20:12
+ 98:9 Zab 2:6
+ 99:1 Zab 65:1, Zab 97:4

+ 99:3 3Pat 18:39, Zab 73:1, Ezk 34:31, Zxr 9:16

+ 99:4 Zab 95:2
+ 99:5 Zab 105:1
+ 100:1 Zab 88:2
+ 100:2 Zab 118:1, 3Pat 9:4

+ 100:5 Shıǵ 20:16, Hkm 19:5, Hkm 6:17, Hkm 30:13

+ 100:8 Zab 74:11
+ 101:1 Zab 141:2
+ 101:4 Zab 36:20, Ayup 30:30, Joq 1:13
+ 101:5 Zab 36:2, Ayup 33:20, Zab 106:18
+ 101:7 Sef 2:14
+ 101:9 Iysh 65:15, Erm 29:22
+ 101:10 Zab 41:4, Zab 79:6

+ 101:12 1Jln 29:15, Ayup 8:9, Ayup 14:2, Zab 108:23, Zab 143:4

+ 101:13 Zab 9:8, Joq 5:19, Zab 134:13

+ 101:14 San 10:35, Iysh 33:10, Erm 29:20, Dan 9:2

+ 101:15 Nxm 4:2
+ 101:16 3Pat 8:41
+ 101:17 Iysh 60:1
+ 101:19 Zab 21:31, Zab 77:6
+ 101:20 Jar 11:5, Nzm 26:15, Zab 13:2
+ 101:21 Zab 78:11
+ 101:22 Zab 67:33
+ 101:25 Xab 1:12
+ 101:26 1Pat 2:8
+ 101:27 Iysh 51:6, Ayan 20:11

+ 101:28 Ayup 36:26, Mal 3:6, Evr 1:10-12, Evr 13:8

+ 101:29 Zab 68:37, Zab 111:2
+ 102:1 Zab 103:1, Zab 145:1
+ 102:3 Shıǵ 15:26, Shıǵ 34:7
+ 102:4 Zab 5:13
+ 102:5 Iysh 40:31
+ 102:8 Shıǵ 34:6

+ 102:9 Iysh 57:16, Erm 3:5, Joq 3:31, Mix 7:18

+ 102:10 Ezr 9:13, Ezk 20:44
+ 102:11 Zab 35:6, Iysh 55:9
+ 102:12 Iysh 43:25
+ 102:13 Mal 3:17
+ 102:14 Jar 2:7
+ 102:15 Ayup 14:11, Zab 89:6
+ 102:16 Ayup 7:10, Ayup 24:24, Zab 36:10
+ 102:17 Zab 24:6
+ 102:18 Shıǵ 20:6, Nzm 7:9
+ 102:19 Zab 10:4, Zab 92:2
+ 102:20 Zab 148:2
+ 103:1 Zab 102:1, 2Pat 7:22, Zab 92:1
+ 103:2 Ayup 9:8, Erm 10:12, Erm 51:15
+ 103:3 Amo 9:6, Zab 17:11
+ 103:4 Zxr 6:5, Ezk 1:13, Evr 1:7

+ 103:5 1Pat 2:8, Zab 23:2, Hkm 8:29, Zab 118:90, Waz 1:4

+ 103:7 Ayup 26:11, Zab 17:16, Iysh 50:2

+ 103:9 Jar 1:9, Ayup 38:8-11, Zab 32:7, Erm 5:22

+ 103:14 Nzm 11:14-15, Zab 146:8-9

+ 103:15 Biy 9:13, Hkm 31:6, Waz 10:19, Elsh 14:17

+ 103:18 Ayup 39:1
+ 103:19 Jar 1:14, Zab 73:16, Erm 33:25
+ 103:20 Iysh 45:7
+ 103:21 Ayup 38:39, Iol 1:20
+ 103:22 Ayup 37:8
+ 103:24 Hkm 3:19
+ 103:27 Zab 135:25
+ 103:28 Zab 144:16

+ 103:29 Jar 3:19, Ayup 34:15, Zab 89:4, Zab 145:4, Waz 3:20, Waz 12:7

+ 103:30 Ayup 33:4
+ 103:31 Zab 71:17
+ 103:32 Zab 143:5
+ 103:33 Zab 62:5, Zab 145:2
• 104:1 1Jln 16:8-22
+ 104:1 Iysh 12:4
+ 104:2 Erm 21:2
+ 104:4 Zab 23:6, Zab 26:8
+ 104:5 Zab 76:12-13
+ 104:7 Iysh 26:9
+ 104:8 Nzm 7:9, Leb 26:42
+ 104:9 Jar 17:2, Jar 26:3
+ 104:11 Jar 35:11-12
+ 104:12 Nzm 7:7, Nzm 26:5
+ 104:14 Jar 12:17, Jar 20:3
+ 104:15 Jar 20:7
+ 104:16 Jar 41:54
+ 104:17 Jar 37:28, Jar 45:5
+ 104:19 Jar 37:7, Jar 41:54
+ 104:20 Jar 41:14
+ 104:21 Jar 41:40
+ 104:23 Jar 46:6
+ 104:24 Shıǵ 1:7, Nzm 26:5
+ 104:25 Shıǵ 9:12
+ 104:26 Shıǵ 3:10, Shıǵ 4:14
+ 104:27 Shıǵ 7:3, Zab 77:43-51
+ 104:28 Shıǵ 10:21-23
+ 104:29 Shıǵ 7:17-24
+ 104:30 Shıǵ 8:2-14
+ 104:31 Shıǵ 8:16-24
+ 104:32 Shıǵ 9:23-25
+ 104:34 Shıǵ 10:12-15
+ 104:36 Shıǵ 12:29
+ 104:37 Shıǵ 12:35-36
+ 104:38 Shıǵ 12:33
+ 104:39 Shıǵ 13:21-22
+ 104:40 Shıǵ 16:4, Shıǵ 16:14-31
+ 104:41 Shıǵ 17:6, San 20:11
+ 104:42 Jar 15:14
+ 104:43 Jar 15
+ 104:44 Eshu 24:13

+ 105:1 1Jln 16:34, 2Jln 5:13, 2Jln 20:21, Ezr 3:11, Erm 33:11

+ 105:3 Zab 14:2
+ 105:6 Ezr 9:7, Erm 3:25
+ 105:7 Shıǵ 14:11
+ 105:8 Shıǵ 9:16, Shıǵ 14:18
+ 105:9 Shıǵ 15:8, Zab 17:16, Shıǵ 14:21-22
+ 105:10 Luk 1:71
+ 105:11 Shıǵ 14:28
+ 105:12 Shıǵ 14:31
+ 105:13 Nzm 8:14, Zab 77:11, Hosh 13:6
+ 105:14 San 11:4
+ 105:15 San 11:20, Zab 77:29
+ 105:16 San 16:1-3
+ 105:17 San 16:31-32, San 11:6
+ 105:18 San 16:35
+ 105:19 Shıǵ 32:4, Nzm 9:8
+ 105:20 Erm 2:11, Rim 1:23

+ 105:21 Nzm 8:12-14, Zab 77:11, Hkm 3:12, Hosh 13:6

+ 105:23 Shıǵ 32:10, Nzm 9:14
+ 105:24 San 14:2-4
+ 105:27 San 14:30
+ 105:28 San 25:1-5, Hosh 9:10
+ 105:30 San 25:7-8
+ 105:31 Jar 15:6, San 25:10-13
+ 105:32 Shıǵ 17:7, San 20:13
+ 105:33 San 20:10
+ 105:34 Biy 1:21, Biy 1:27-36
+ 105:35 Biy 3:5-6, Hosh 7:8
+ 105:36 Shıǵ 23:33, Biy 2:3, Biy 2:13
+ 105:37 Nzm 32:17
+ 105:38 San 35:33
+ 105:41 Biy 2:14
+ 105:42 Biy 4:3
+ 105:43 Biy 2:16
+ 105:44 Biy 3:9, Biy 4:3
+ 105:45 Leb 26:42, Zab 73:20, Joq 3:32
+ 105:46 Ezr 1:1
+ 105:48 1Jln 16:35-36, Zab 40:14
+ 106:1 Zab 105:1

+ 106:2 Zab 105:10, Nzm 30:3, Iysh 11:12, Erm 32:37, Ezk 11:17, Sef 3:20

+ 106:9 Luk 1:53

+ 106:10 Ayup 36:7, Iysh 9:2, Iysh 42:7, Iysh 49:9

+ 106:11 Hkm 1:25
+ 106:12 Zab 21:12
+ 106:16 Iysh 45:2
+ 106:18 Ayup 33:20, Zab 9:14
+ 106:20 4Pat 20:5
+ 106:22 Zab 49:14, Evr 13:15
+ 106:25 Yuns 1:4
+ 106:27 Ayup 12:25, Iysh 24:20

+ 106:29 Zab 64:8, Zab 88:10, Yuns 1:15, Mat 8:26

+ 106:33 Iysh 50:2
+ 106:34 Jar 19:24-28, Erm 4:26
+ 106:35 Ayup 38:26, Iysh 35:6, Iysh 41:18
+ 106:38 Jar 12:2, Shıǵ 1:7, Ayup 42:10
+ 106:40 Ayup 12:21, Ayup 12:24
+ 106:41 1Pat 2:8, Zab 112:7

+ 106:42 Ayup 22:19, Zab 118:74, Ayup 5:16, Zab 62:12

+ 106:43 Dan 12:10, Hosh 14:10
• 107:1 Zab 56:8-12, Zab 59:7-14
+ 107:2 Zab 111:7-8
+ 107:3 1Jln 15:16
+ 107:5 Zab 35:5
+ 107:8 Jar 12:6, Jar 33:18, Jar 33:17
+ 107:13 Zab 145:3, Erm 17:5
+ 108:1 Zab 27:1
+ 108:2 Zab 51:4
+ 108:3 Zab 34:19
+ 108:5 Zab 34:12, Hkm 17:13, Erm 18:20
+ 108:6 Zab 34:4-8, Zab 68:23-26
+ 108:7 Hkm 28:10
+ 108:8 Elsh 1:20
+ 108:9 Shıǵ 22:24
+ 108:10 Erm 18:21
+ 108:13 Ayup 18:19, Zab 20:11
+ 108:14 Shıǵ 20:5
+ 108:15 Joq 1:22, Ayup 18:17, Hkm 10:7
+ 108:18 San 5:22
+ 108:21 Zab 68:17
+ 108:22 Zab 39:8
+ 108:23 Zab 101:12, Shıǵ 10:19
+ 108:29 Ayup 8:22
+ 108:31 Zab 15:8

+ 109:1 Mat 22:44, Mrk 12:36, Luk 20:42-43, Elsh 2:34-35, Zab 8:7, Mrk 16:19, Evr 1:13, Evr 10:13

+ 109:2 Zab 2:6, Zab 71:8

+ 109:4 Evr 6:17-18, Jar 14:18-20, Evr 5:6, Evr 7:17, Evr 7:21

+ 109:5 Zab 67:13
+ 109:6 Zab 9:9, Iol 3:12, Zab 67:22
+ 110:1 Zab 149:1, Zab 137:1
+ 110:2 Zab 91:6
+ 110:3 Zab 111:3
+ 110:4 Shıǵ 34:6
+ 110:5 Zab 104:8
+ 110:9 Luk 1:68, Zab 98:3, Luk 1:49

+ 110:10 Ayup 28:28, Hkm 1:7, Hkm 9:10, Nzm 4:6

+ 111:1 Zab 1:2, Zab 127:1
+ 111:2 Hkm 11:21
+ 111:3 Zab 110:3
+ 111:4 Zab 26:1, Zab 96:11, Mix 7:8
+ 111:5 Zab 36:26
+ 111:6 Hkm 10:7
+ 111:7 Zab 56:8, Zab 107:2
+ 111:8 Zab 53:9
+ 111:9 Hkm 11:24-25, Nzm 24:13, 2Kor 9:9
+ 111:10 Ayup 16:9
+ 112:2 Ayup 1:21, Zab 113:26
+ 112:3 Zab 47:11, Zab 49:1, Mix 1:11
+ 112:4 Zab 98:2, Zab 148:13, Zab 8:1
+ 112:5 Zab 34:10
+ 112:6 Zab 10:4
+ 112:7 1Pat 2:8, Zab 106:41
+ 112:9 1Pat 2:5, Zab 67:7
+ 113:1 Shıǵ 12:37
+ 113:3 Shıǵ 14:21-22, Zab 76:17, Eshu 3:13
+ 113:4 Zab 28:6
+ 113:7 Zab 95:9
+ 113:8 Shıǵ 17:6, San 20:11, Zab 77:15

+ 113:10 Zab 41:4, Zab 78:10, Iol 2:17, Mix 7:10

+ 113:11 Zab 2:4, Zab 10:4, Iysh 66:1, Zab 134:6

+ 113:12 Zab 134:15-18
+ 113:13 Nzm 4:28
+ 113:15 Iysh 46:7, Erm 10:5
+ 113:16 Iysh 44:9
+ 113:18 Jar 15:1
+ 113:22 Iysh 65:23
+ 113:25 Zab 6:6, Waz 9:10, Iysh 38:18
+ 113:26 Zab 112:2
+ 114:1 Nzm 6:5, Zab 17:2
+ 114:3 Zab 17:5-6
+ 114:5 Shıǵ 34:6
+ 114:7 Zab 12:6
+ 114:8 Zab 55:14
+ 114:9 Zab 26:13
+ 115:1 2Kor 4:13
+ 115:2 Zab 61:8
+ 115:3 2Jln 32:25

+ 115:5 San 30:3, Zab 49:14, Waz 5:3, Yuns 2:10

+ 115:6 Zab 71:14
+ 115:7 Zab 85:16
+ 115:8 Zab 49:14, Zab 55:13
+ 116:1 Rim 15:11
+ 116:2 Zab 35:6, Iysh 55:9
+ 117:1 Zab 105:1
+ 117:5 Zab 17:20, Zab 30:8

+ 117:6 Zab 55:5, Zab 55:12, Iysh 51:7, Iysh 51:12, Evr 13:6

+ 117:7 Zab 53:9
+ 117:8 Zab 145:3, Erm 17:5
+ 117:10 Zab 21:13
+ 117:14 Shıǵ 15:2, Iysh 12:2
+ 117:15 Shıǵ 15:6
+ 117:17 Zab 72:28, Zab 106:22
+ 117:19 Zab 23:7, Iysh 26:2
+ 117:20 Ayan 21:27

+ 117:22 Iysh 28:16, Zxr 10:4, Mat 21:42, Mrk 12:10, Luk 20:17, Elsh 4:11, Efs 2:20, 1Pet 2:7

+ 117:26 Mat 21:9, Mat 23:39, Mrk 11:9, Luk 13:35, Luk 19:38

+ 117:27 2Pat 21:17, 4Pat 8:20, Zab 17:29
+ 117:29 Zab 105:1
+ 118:1 Zab 100:2, Zab 100:6
+ 118:3 1Yuxn 3:9, 1Yuxn 5:18
+ 118:6 Zab 118:80
+ 118:8 Zab 37:22
+ 118:9 Ayup 13:26, Zab 24:7, Erm 3:25
+ 118:10 2Jln 15:2
+ 118:11 Ayup 23:12, Zab 36:3, Zab 39:9
+ 118:12 Zab 26:11
+ 118:13 Nzm 6:7
+ 118:14 Hkm 3:14-15
+ 118:15 Zab 24:4
+ 118:19 1Jln 29:15, Zab 38:13
+ 118:20 Zab 41:2
+ 118:21 Nzm 27:26, Erm 11:3
+ 118:23 Zab 118:161, Dan 6:4, Dan 6:10
+ 118:28 Zab 21:15
+ 118:34 Zab 118:69
+ 118:36 Hkm 23:4
+ 118:42 Hkm 27:11
+ 118:46 Mat 10:18, Elsh 26:1
+ 118:47 Zab 1:2
+ 118:51 Erm 20:7, Joq 3:14
+ 118:53 Nxm 13:25
+ 118:54 1Jln 29:15, Zab 38:13
+ 118:57 Zab 15:5
+ 118:61 Ayup 18:8-10, Zab 139:6, Erm 18:22
+ 118:62 Zab 41:9, Elsh 16:25
+ 118:64 Zab 32:5
+ 118:68 Zab 105:1, Mrk 10:18
+ 118:69 Zab 118:34
+ 118:70 Zab 16:10
+ 118:71 Rim 8:28
+ 118:72 Zab 18:11
+ 118:73 Ayup 10:8, Ayup 31:15
+ 118:74 Zab 106:42
+ 118:80 Zab 118:6
+ 118:82 Zab 68:4, Joq 4:17
+ 118:84 Ayan 6:10
+ 118:85 Zab 7:16, Erm 18:20
+ 118:89 Iysh 40:8
+ 118:90 Zab 103:5, Waz 1:4
+ 118:91 Erm 33:25
+ 118:98 Nzm 4:6
+ 118:100 Ayup 32:7-9
+ 118:101 Hkm 1:15
+ 118:103 Zab 18:10, Ayan 10:9-10
+ 118:105 Hkm 6:23, 2Pet 1:19
+ 118:106 Nxm 10:29
+ 118:110 Ayup 18:8-10, Zab 139:6, Erm 18:22
+ 118:111 Nzm 33:4, Erm 15:16
+ 118:114 Zab 31:7, Jar 15:1
+ 118:115 Ayup 21:16, Zab 6:9, Mat 7:23
+ 118:120 Ayup 4:14
+ 118:122 Ayup 17:3
+ 118:123 Zab 118:82, Joq 4:17
+ 118:127 Zab 18:11, Hkm 8:10
+ 118:130 Zab 18:8
+ 118:131 Ayup 29:23
+ 118:135 San 6:25
+ 118:136 Erm 9:1, Ezk 9:4
+ 118:140 Zab 11:7, Zab 17:31, Hkm 30:5
+ 118:142 Zab 18:10
+ 118:147 Zab 5:5
+ 118:151 Nzm 4:7, Zab 144:18
+ 118:154 Joq 3:58
+ 118:156 2Pat 24:14
+ 118:157 Zab 3:2
+ 118:158 Zab 138:20
+ 118:160 Yuxn 17:17
+ 118:161 1Pat 26:18, Zab 118:23
+ 118:162 1Pat 30:20, Erm 15:16
+ 118:166 Jar 49:18

+ 118:168 Ayup 23:10, Zab 138:3, Hkm 5:21, Evr 4:13

+ 118:176 Iysh 53:6, Erm 50:6, 1Pet 2:25
+ 119:2 Hkm 6:17
+ 119:4 Zab 139:11, Hkm 25:22

+ 119:5 Jar 10:2, Ezk 27:13, Qsq 1:4, Erm 49:28-29

+ 120:1 Zab 119:1
+ 120:2 Zab 123:8
+ 120:3 Hkm 3:23, Hkm 3:26
+ 120:5 Zab 90:1
+ 120:8 San 6:24, Nzm 28:6
+ 121:1 Zab 119:1, Iysh 2:3, Zxr 8:21
+ 121:4 Nzm 16:16, Zab 119:1
+ 121:5 3Pat 7:7, 2Jln 19:8
+ 121:6 Erm 31:23
+ 121:9 Nxm 2:10, Est 10:3

+ 122:1 Zab 119:1, Zab 10:4, 2Jln 20:12, Zab 24:15

+ 122:3 Nxm 4:4
+ 122:4 Erm 20:7, Joq 3:14
+ 123:1 Zab 119:1, Zab 128:1, Zab 93:17
+ 123:3 San 16:30-33, Zab 54:16, Hkm 1:12
+ 123:4 Ayup 22:11, Zab 68:3
+ 123:7 Zab 90:3
+ 123:8 Zab 120:2
+ 124:1 Zab 119:1
+ 124:5 Hkm 2:15, Zab 127:5, Gal 6:16
+ 125:1 Zab 119:1
+ 125:2 Ayup 8:21
+ 125:3 Iol 2:21
+ 125:6 Zab 29:6
+ 126:1 Zab 119:1, Zab 71:1
+ 126:2 Waz 8:16, Jar 3:17
+ 126:3 Jar 33:5
+ 127:1 Zab 119:1, Zab 111:1
+ 127:2 Zab 89:17
+ 127:3 Zab 143:12
+ 127:5 Zab 19:3, Zab 133:3
+ 127:6 Zab 124:5, Gal 6:16
+ 128:1 Zab 119:1, Zab 128:1
+ 128:3 Mix 3:12
+ 128:5 Zab 34:4
+ 128:6 4Pat 19:26, Ayup 8:12
+ 128:8 Rut 2:4, Zab 117:26
+ 129:1 Zab 119:1, Joq 3:55
+ 129:2 Nxm 1:6, Nxm 1:11, 2Jln 6:40
+ 129:4 Ayup 37:24, Iysh 55:7
+ 129:7 Zab 130:3
+ 129:8 Zab 24:22
+ 130:1 Zab 119:1
+ 130:3 Zab 129:7
+ 131:1 Zab 119:1
+ 131:3 1Jln 22:7, Elsh 7:46
+ 131:7 Zab 98:5
+ 131:8 Zab 77:61, 2Jln 6:41
+ 131:9 Ayup 29:14
+ 131:10 2Jln 6:42
+ 131:11 Zab 88:34-35, Zab 109:4, 2Pat 7:12
+ 131:12 3Pat 8:25
+ 131:13 Shıǵ 19:18, Zab 67:17, Zab 77:68
+ 131:15 Zab 147:3, Rut 1:6
+ 131:17 2Pat 21:17, 4Pat 8:20, Zab 17:29
+ 132:1 Zab 119:1, Jar 13:8
+ 132:2 Shıǵ 29:7, Leb 8:12
+ 132:3 Nzm 3:9, Leb 25:21, Nzm 28:8
+ 133:1 Zab 119:1, 1Jln 9:33
+ 133:2 Zab 27:2
+ 133:3 San 6:24, Zab 19:3, Zab 127:5
+ 134:2 Zab 91:14
+ 134:4 Shıǵ 19:5, Nzm 7:6
+ 134:5 2Jln 2:5, Zab 85:8, Zab 94:3
+ 134:6 Zab 113:11
+ 134:7 Ayup 38:22, Erm 10:13, Erm 51:16
+ 134:8 Shıǵ 12:29, Zab 77:51
+ 134:9 Nzm 6:22
+ 134:10 Zab 135:17-20
+ 134:11 San 21:21-35, Eshu 12:7-24
+ 134:12 Nzm 29:8, Eshu 23:4, Zab 77:55
+ 134:13 Zab 101:13
+ 134:14 Nzm 32:36
+ 134:15 Zab 113:12-16
+ 134:16 Nzm 4:28
+ 134:17 Erm 10:14, Xab 2:19
+ 134:18 Iysh 44:9
+ 134:20 Zab 21:24
+ 134:21 Zab 131:13
+ 135:1 Zab 105:1
+ 135:2 Nzm 10:17
+ 135:4 Zab 71:18
+ 135:5 Hkm 3:19, Erm 10:12
+ 135:6 Iysh 44:24
+ 135:7 Jar 1:16-18
+ 135:10 Shıǵ 12:29, Zab 77:51
+ 135:11 Shıǵ 12:51
+ 135:13 Shıǵ 14:21-22, Zab 77:13
+ 135:15 Shıǵ 14:27
+ 135:16 Shıǵ 15:22
+ 135:17 Zab 134:10-12
+ 135:19 San 21:21-26
+ 135:20 San 21:33-35
+ 135:24 Zab 105:10
+ 135:25 Zab 103:27
+ 136:1 Ezk 1:1, Ezk 3:15, Ezk 10:15
+ 136:5 Dan 6:10
+ 136:6 Ayup 29:10, Ezk 3:26

+ 136:7 Iysh 34:5, Erm 49:7-22, Ezk 25:12-14, Ezk 35, Amo 1:11-12, Obd 1:1-16, Mal 1:3-4

+ 136:8 Iysh 21:9, Iysh 47:1, Erm 50:1, Ayan 18:6

+ 136:9 4Pat 8:12, Iysh 13:16, Nax 3:10

+ 137:1 Zab 110:1, 1Pat 5:3, 2Jln 2:5, Zab 85:8

+ 137:2 Zab 27:2
+ 137:7 Zab 70:20
+ 137:8 Zab 105:1
+ 138:1 Erm 12:3
+ 138:2 4Pat 19:27
+ 138:3 Ayup 23:10, Hkm 5:21, Evr 4:13
+ 138:6 Rim 11:33
+ 138:7 Erm 23:23-24, Yuns 1:3
+ 138:8 Ayup 11:8, Ayup 26:6, Amo 9:2
+ 138:12 Ayup 34:21-22
+ 138:13 Ayup 10:10-11
+ 138:15 Waz 11:5
+ 138:16 Shıǵ 32:32, Zab 55:9, Mal 3:16
+ 138:17 Zab 91:6
+ 138:19 Ayup 4:9, Iysh 11:4, 2Sal 2:8
+ 138:21 Zab 25:5, Zab 118:158
+ 138:23 Zab 25:2
+ 139:2 Zab 70:4
+ 139:4 Zab 57:5-6, Rim 3:13
+ 139:5 Zab 140:9
+ 139:6 Ayup 18:8-10, Erm 18:22
+ 139:11 Zab 10:6, Zab 119:4, Hkm 25:22
+ 139:13 Zab 9:5

+ 140:2 Shıǵ 30:7, Ayan 5:8, Ayan 8:3-4, Shıǵ 29:41

+ 140:3 Zab 33:13, Hkm 13:3, Waz 12:4
+ 140:5 Hkm 25:12, Hkm 27:6
+ 140:6 2Jln 25:12
+ 140:7 Iysh 5:14
+ 140:8 2Jln 20:12, Zab 24:15, Zab 122:1-2
+ 140:9 Zab 139:5
+ 140:10 Zab 7:16
+ 141:1 1Pat 22:1, 1Pat 24:3, Zab 56:1
+ 141:2 Zab 101:1
+ 141:3 Zab 142:4, Zab 139:6
+ 141:5 Zab 26:13
+ 141:6 Zab 17:18
+ 141:7 Iysh 42:7

+ 142:2 Ayup 4:17, Ayup 9:2, Waz 7:20, Rim 3:20, Gal 2:16

+ 142:3 Zab 87:7, Joq 3:6
+ 142:5 Nzm 32:7, Zab 76:6
+ 142:6 Zab 41:2, Zab 62:2
+ 142:7 Zab 27:1, Hkm 1:12
+ 142:8 Zab 24:1
+ 142:10 Nxm 9:20
+ 142:11 Erm 14:17
+ 142:12 Zab 53:7
+ 143:1 Zab 17:3, Zab 17:35
+ 143:2 Jar 15:1, Zab 17:3
+ 143:3 Ayup 7:17, Zab 8:5

+ 143:4 Ayup 7:16, Zab 38:6-7, Zab 61:10, Waz 1:2, 1Jln 29:15, Ayup 14:2, Zab 101:12

+ 143:5 2Pat 22:10, Zab 17:10, Iysh 64:1, Zab 103:32

+ 143:6 Zab 76:18
+ 143:7 Zab 68:15
+ 143:8 Zab 11:3
+ 143:9 Zab 32:3, Iysh 42:10
+ 143:10 Zab 17:51
+ 143:12 Zab 127:3
+ 143:14 Iysh 3:25, Erm 14:2
+ 143:15 Zab 32:12

+ 144:3 2Pat 22:4, Zab 17:4, Zab 47:2, Ayup 5:9, Ayup 9:10

+ 144:6 Zab 77:4
+ 144:8 Shıǵ 34:6, Zab 85:5
+ 144:13 Zab 9:37, Zab 101:13, Joq 5:19
+ 144:14 Zab 145:8, Luk 13:11-13
+ 144:15 Zab 103:27
+ 144:16 Zab 103:14, Zab 103:28
+ 144:18 Nzm 4:7
+ 144:19 Hkm 10:24
+ 145:1 Zab 102:1, Zab 103:1
+ 145:2 Zab 103:33
+ 145:3 Zab 117:8, Erm 17:5
+ 145:4 Zab 103:29, Iysh 2:22
+ 145:7 Zab 102:6, Zab 106:9, Iysh 61:1
+ 145:8 Mat 9:28-30, Zab 144:14, Luk 13:11-13
+ 145:9 Shıǵ 22:21, Nzm 10:18
+ 145:10 Shıǵ 15:18, Zab 9:35
+ 146:1 Zab 91:2

+ 146:2 Zab 50:20, Zab 68:36, Nzm 30:3, Erm 32:37, Ezk 34:13

+ 146:3 Nzm 32:39
+ 146:4 Iysh 40:26
+ 146:5 Iysh 40:28
+ 146:7 1Jln 15:16
+ 146:8 Nzm 11:14, Ayup 5:10
+ 146:9 Ayup 38:41
+ 146:10 Zab 32:17
+ 146:11 Zab 32:18
+ 147:2 Nxm 7:3
+ 147:3 Zab 131:15
+ 147:5 Ayup 37:6, Ayup 38:29
+ 147:9 Nzm 7:6, Amo 3:2, Nzm 4:8
+ 148:1 Mat 21:9, Luk 2:14, Luk 19:38
+ 148:2 Zab 102:20
+ 148:4 Nzm 10:14, Jar 1:7
+ 148:5 Zab 32:6, Evr 11:3
+ 148:6 Ayup 14:15, Zab 103:9
+ 148:7 Jar 1:21
+ 148:8 Ayup 37:6
+ 148:13 Zab 8:2-3, Zab 112:4
+ 149:1 Zab 32:3, Iysh 42:10, Zab 110:1
+ 149:5 Zab 62:7
+ 149:9 Iysh 65:6
+ 150:1 1Jln 15:16, 2Jln 5:12, Jar 1:6-8
+ 150:3 Zab 97:6, Zab 32:2, Zab 70:22
+ 150:4 Shıǵ 15:20
+ 150:5 1Jln 15:19

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KRKL

Qosímsha Materiallar

Qosímsha Materiallar

1. Sózlik

2. Eski Kelisimdegi ólshem birlikler

3. Súwretler

4. Diagramma boyınsha kórsetilgen Izrail xalqınıń tariyxı

5. Izrail xalqınıń kalendarı

6. Muxaddes Kitap qoljazbalarınıń foto súwretleri

7. Kartalar

Sózlik

Sózlik

1. A

2. Á

3. B

4. E

5. D

6. E

7. F

8. G

9. H

10. X

11. I

12. J

13. K

14. Q

15. L

16. M

17. O

18. Ó

19. P

20. R

21. S

22. T

23. U

24. YA

25. Z

26. SH

Adam Ulı – «Xosh Xabar» kitaplarında Iysa Masiyx Ózine isletken ataq. Iysa jasaǵan dáwirde yahudiyler bul ataq astında dúnyaǵa húkim hám qutqarılıw alıp keletuǵın Qudaydıń wákilin túsingen. Daniel payǵambarǵa berilgen ayanda insan súlderindegi bul zat tuwrısında payǵambarshılıq qılınǵan (Dan 7:13-14; Mat 13:37; Mrk 2:10; 8:31; 10:45; Luk 7:34; 9:58; 17:22-30; Ayan 1:13).

amalek xalqı, amalekler – Izrail xalqı Qanan jerin iyelemesten aldın sol jerde jasaǵan xalıqlardıń biri. Amalek xalqı kóshpeli xalıq bolıp, ásirese Óli teńizdiń qubla hám shıǵıs táreplerinde jasaǵan. Izrail xalqı Mısırdan shıǵıp kiyatırǵanda, amalek xalqı olarǵa hújim qılǵan edi. Sonnan baslap amalek xalqı Izrail xalqınıń dushpanı bolıp qaldı (Shıǵ 17:8-16; Nzm 25:17-19; 1Pat 15:2; 30:1).

ammon xalqı, ammonlar – Bul xalıq Ibrayımnıń inisi Luttıń áwladınan edi. Ammon xalqı quday Moloxqa tabınǵan. Olar Iordan dáryasınıń shıǵısında jasaǵan. Ammon xalqı Izrail xalqınıń dushpanı bolıp, filist xalqı menen kelisim dúzgen. Ammon eliniń paytaxtı sol dáwirde Rabba qalası edi. Al házir Amman qalası bolıp, ol Iordaniya mámleketiniń paytaxtı (Jar 19:38; San 21:21-25; 1Pat 11:1-2; 2Pat 12:26).

amor xalqı, amorlar – Izrail xalqı Qanan jerin iyelemesten aldın amor xalqı Qanan jerinde jasaǵan hám sol jerde jasaǵan xalıqlardan san jaǵınan kóbirek hám kúshlirek bolǵan. Sol waqıtta Qanan jerinde jasaǵan xalıqlardıń hámmesi «amor xalqı» dep te atalǵan (Jar 15:16; Eshu 24:15; Biy 6:10; 3Pat 21:26).

anaq xalqı, anaqlar – Anaqtıń áwladları, Izrail xalqı Qanan jerin iyelemesten aldın sol jerde jasaǵan xalıqlardıń biri. Bul xalıqtıń adamları júdá bálent boylı, kúshli bolǵan dep aytıladı (San 13:33-34; Nzm 2:10-11, 20-21).

Aram – Bul atama Eski Kelisimde arameyshe sóylesetuǵın xalıqlar jasaytuǵın bir neshe aymaqqa qollanılǵan. Bul aymaqlardıń biri Evfrat dáryasınıń boyında, házirgi Siriya mámleketiniń arqa tárepinde hám házirgi Turkiyanıń qubla-shıǵısında edi. Ibrayım bir qansha waqıt dawamında sol aymaqta jasaǵan, onıń aǵayinleriniń bazıları sol jerde jasap qalǵan. Evfrat dáryasınan batıs hám qublaǵa sozılǵan, Qanan aymaǵına jaqın bolǵan jerlerge de Aram atı qollanılıp, Damask qalası usı jerlerdiń orayı bolıp esaplanǵan. Bul aymaqlardıń hámmesi Aleksandr Makedonskiy tárepinen basıp alınǵannan soń Siriya atı menen tanılǵan (Jar 22:20-22; 25:20; 28:5; 3Pat 20:1; 4Pat 8:28-29).

arfa – Tarlı saz ásbap (1Pat 10:5; 3Pat 10:12; 1Jln 13:8; 2Jln 5:12; Nxm 12:27; Zab 56:9; 70:22; 80:3).

Aspan Patshalıǵı – Insanlardıń ómirinde Qudaydıń húkimdarlıǵına hám hár bir jaratılǵan janzattıń aqırette jańalanıwına silteme beredi. Bul sóz tek ǵana Matta kitabında bolıp, «Qudaydıń Patshalıǵı» mánisin beredi. Tolıq maǵlıwmatqa iye bolıw ushın QUDAYDÍŃ PATSHALÍǴÍ sózine qarań (Mat 4:17; 5:3-10; 13-bap; 20:1-16; 22:1-14).

Assiriya – Áyyemgi qúdiretli patshalıq. Onıń paytaxtı Nineviya, házirgi Iraktıń arqa tárepinde jaylasqan edi. B. e. sh. 722-jılı assiriyalılar Izraildı, yaǵnıy arqa patshalıqtı basıp aldı. Olar Izrail xalqınıń kópshilik bólegin tutqın etip alıp ketti. Assiriya patshası basqa xalıqlardı Izrail eline májbúrlep kóshirdi. B. e. sh. 612-jılı awqamlas bolǵan dushpan láshkerleri Babiloniya hám Midiya basshılıǵında Nineviyanı wayran qıldı. Kóp uzamay Assiriya patshalıǵı óz ǵárezsizligin joyttı (4Pat 17:1-6, 24; 18:9-37; 2Jln 32:1-21).

atanaq aǵash – Rim imperiyasında ólim jazasınıń bir túri bolıp, jazaǵa tartılǵan adamdı atanaq aǵashqa shegeleytuǵın edi. Uzın baqanǵa bir aǵashtı kesesine shegelep yamasa jip penen baylap atanaq aǵash soǵılǵan. Atanaq aǵashqa shegelew júdá qorqınıshlı hám shermendeli jaza esaplanǵan. Tek ǵana adam óltiriwshiler, jawız jınayatshılar hám Rim imperiyasınıń dushpanları usınday jazaǵa tartılatuǵın edi. Jınayatshı ashıq orında alamannıń kóz aldında jalańash túrde jazalanatuǵın edi. Bunnan maqset jınayatshını shermende qılıw hám jınayatlardıń aldın alıw edi. Yahudiyler aǵashqa shegelengen adamdı Quday náletlegen dep esaplaytuǵın edi. Jańa Kelisimde bazıda «aǵash» degende «atanaq aǵash» názerde tutılǵan (Nzm 21:22-23; Mat 27-bap; Mrk 15-bap, Yuxn 19-bap; Elsh 5:30; 1Pet 2:24; Gal 3:13).

Ashera (kiyeli aǵash) – Qanandaǵı xalıqlardıń sıyınǵan qudayı. Ol mol ónimdarlıq qudayı bolıp, hayal kórinisinde sáwlelengen. Ashera bazıda kiyeli aǵash sıpatında bolǵan. Onıń erkek jubayı Baal edi (Shıǵ 34:13; Nzm 16:21; Biy 6:25; 4Pat 17:10; 21:7).

Ashtarta – Qanandaǵı xalıqlardıń tabınǵan qudayı. Ol ónimdarlıq, sawash hám muhabbat qudayı bolıp, hayal kórinisinde sáwlelengen (Biy 2:13; 10:6; 1Pat 31:10; 3Pat 11:5, 33).

Ashıtqısız nan bayramı – Bul bayram evrey kalendarınıń birinshi ayı – abib ayınıń 15-21-kúnlerinde jeti kún dawamında belgilengen (abib ayı nisan ayı dep te ataladı). Házirgi kalendar boyınsha bul ay marttıń ortasınan baslanadı. Izrail xalqı sol jeti kún dawamında Qudaydıń olardı Mısırdan alıp shıqqanın eslegen. Bul bayram Qutqarılıw bayramınan soń bir kúnnen keyin baslanıp, bir hápte dawam etken. Sonıń ushın, Jańa Kelisimniń bazı jerlerinde Qutqarılıw bayramı menen Ashıtqısız nan bayramı «Qutqarılıw bayramı» dep atalǵan (Shıǵ 12:15-20; 13:3-10; 23:15; 34:18; Leb 23:6-8; San 28:17-25; Nzm 16:3-4, 8).

Áke – Eski Kelisimniń bazı bólimlerinde Quday Izrail xalqınıń Ákesi dep súwretlengen. Jańa Kelisimde bolsa Qudaydıń Óz xalqınıń Ákesi ekenligi haqqındaǵı túsinik jáne de ashıq aytılǵan. Iysa Masiyx Qudaydı Áke dep shaqırǵan. Iysa Ózin Qudaydıń jalǵız ulı ekenin, Ákesi Quday tárepinen bul dúnyaǵa jiberilgenin hám Onıń menen jaqın múnásibette ekenin tastıyıqlaǵan. Sonday-aq, Iysa Óz shákirtlerine de Qudaydı aspandaǵı haqıyqıy Áke dep biliwdi úyretken. Iysaǵa isenip, Oǵan ergenler Quday menen jaqın múnásibet ornatıp, Qudaydıń tolıq súyispenshiligine iye boladı. Quday miyirman ákedey olarǵa ǵamxorlıq qıladı (Shıǵ 4:22; Nzm 32:6; Iysh 63:16; Mal 1:6; 2:10; Mat 6:8-9; Yuxn 1:14, 18; 14:6; Rim 8:15; Gal 4:6).

ámeńger – Bul sóz qıyın jaǵdayda qalǵan aǵayinine járdem beretuǵın adamǵa aytılǵan. Muwsanıń nızamı boyınsha, birewdiń jaqın aǵayinleriniń biri kámbaǵal jaǵdayda qalıp, qullıqqa satılǵanda, ol aǵayini ushın tólem tólep, onı qullıqtan azat etiwi kerek. Sonday-aq, aǵayininiń biri menshik jerin satıp, jerinen ayırılǵanda, ol aǵayininiń jerin qaytarıp alıp beriwi tiyis. Jáne de, oǵan ayıpsız óltirilgen aǵayininiń óshin alıp beriw wazıypası da júklengen (Leb 25:25-26, 47-49; Rut 3:12; 4:4, 6). Sonday-aq, qullıqta bolǵan Izraildı azat etken Qudayǵa da Ámeńger dep aytıladı (Iysh 41:14, 47:4).

Baal – Qanandaǵı xalıqlardıń tabınǵan hasıldarlıq qudayı bolıp, erkek kórinisinde sáwlelengen. Onıń hayal jubayı Ashera bolǵan. Qananlılar eń kúshli quday – Baal, dep isengen. Baal sózi – xojayın, degen mánini bildirip, bazıda erkeklerdiń atına qosıp qollanılǵan. Ayırım jaǵdaylarda qala yamasa jay atamalarına da qosılǵan. Baal sózi qosıp atalǵan sol jerlerde Baalǵa arnalǵan kiyeli tas bolǵan yamasa Baalǵa ayrıqsha usıl menen tabınǵan bolıwı múmkin (Biy 6:25, 28; 3Pat 16:32; 4Pat 1:2; 10:26-28).

Babiloniya, Babilon – Babiloniya áyyemgi qúdiretli patshalıq. Onıń paytaxtı Babilon házirgi Iraktıń qubla tárepinde jaylasqan edi. B. e. sh. 586-jılı Babiloniya láshkeri Yahudanı, yaǵnıy qubla patshalıqtı basıp alǵan hám kóp adamlardı Babiloniyaǵa súrgin qılıp alıp ketken edi. Keyin Babiloniya eli Persiya imperiyası húkimdarlıǵınıń qol astında bolǵanda, bazı yahudiyler Yahuda eline qaytıp kelgen. Qalǵan yahudiyler bolsa Babiloniyada jasap qala bergen. Babilon qalası kóp jıllar dawamında yahudiylerdiń diniy tálim orayı bolǵan edi (4Pat 24:1, 7, 17; 25:1-12; Dan 1:1-6; 5:30-31; Ezr 1:11).

Bashan – Tóbeshik hám toǵay menen qaplanǵan tegisliklerden ibarat el. Bul úlke Kinneret, yaǵnıy Galila kóliniń hám Iordan dáryasınıń shıǵıs tárepinde jaylasqan. Bashan Gilad eliniń arqa tárepinde jaylasqan bolıp, semiz iri hám mayda malları menen jáne de, sapalı dánleri menen dańq taratqan edi (San 32:33; Nzm 3:11, 13; 4Pat 10:33; Erm 50:19).

ebus xalqı, ebuslı – Izrail xalqı Qanan jerin iyelemesten aldın sol jerde jasaǵan xalıqlardıń biri. Dawıt Erusalimdi iyelemesten aldın ebus xalqı Erusalimde hám onıń átirapında jasaǵan (2Pat 5:6-10; 24:16-25).

elshi – Belgili bir xabardı jetkiziw ushın jiberilgen adam. Jańa Kelisimde bul sóz Iysa Masiyxtıń on eki shákirtine qollanılǵan. Iyemiz Iysa elshilerdi adamlarǵa Xosh Xabardı jetkiziw ushın tańlaǵan edi. Elshi Pavel de olardıń qatarında edi. Iysa Masiyx Pavelge kórinip, oǵan Xosh Xabardı tarqatıw wazıypasın tapsırǵan. Elshiler barlıq masiyxıylar arasında, ásirese ózleri tiykar salǵan jámáátlerde úlken abıray hám itibarǵa iye bolıp, sheshim shıǵarıw huqıqına iye edi. «Elshi» sózi Xosh Xabardı járiya qılıw ushın jiberilgen adamlarǵa da qollanılǵan (Luk 6:12-16; Elsh 1:24-26; 2:14; 4:33; 6:2; 15:1-2, 22-29; 1Kor 9:1-2; 12:28; 15:5-9; Gal 1:1-2; Efs 4:11-12).

Eń muxaddes bólme – Muxaddes shatırdıń ishindegi, keyin bolsa Ibadatxananıń ishindegi kishigirim bólme. Bul bólmede Kelisim sandıǵı turdı. Sulayman qurdırǵan Ibadatxananıń Eń muxaddes bólmesinde eki kerubtıń úlken músini de bar edi. Eń muxaddes bólmeni Muxaddes bólmeden úlken perde bólip turatuǵın edi. Tawrat boyınsha tek ǵana bas ruwxaniy jılına bir márte – Gúnadan pákleniw kúni Eń muxaddes bólmege kiriwine bolatuǵın edi. Evreylerge jazılǵan xatta hám Ayan kitabında aspandaǵı Ibadatxananıń Eń muxaddes bólmesi haqqında aytılǵan. Iysa Masiyx insan qolı menen qurılmaǵan sol minsiz Ibadatxanada bas ruwxaniy bolıp xızmet qılıp atır (Shıǵ 26:33-34; Leb 16-bap; Evr 8:1-2; 9:11-12, 24; Ayan 15:5).

Erusalim – Erusalim qalası Jer Orta teńizinen 50 shaqırım shıǵısta, taw eteginde jaylasqan. Aldın bul qala tawdaǵı qorǵan bolǵan, keyin ala keńeyip, átiraptaǵı qır hám tegisliklerdi óz ishine alǵan. B. e. sh. 1000-jılı patsha Dawıt Erusalimdi basıp alǵannan keyin qala Izrail xalqı ushın siyasiy hám diniy orayǵa aylanǵan. Áyyemgi waqıtta Erusalim qalasınıń atı Salim edi.

B. e. sh. 586-jılı Erusalimdi Babiloniya áskerleri basıp alǵan. Qaladaǵı imaratlar hám Ibadatxana talan-taraj qılınıp, olarǵa ot qoyılǵan, qala diywalları buzılǵan, turǵınları bolsa súrginge alıp ketilgen. B. e. sh. 538-jılı, Persiya imperiyası húkimdarlıǵı dáwirinde yahudiylerge óz watanına qaytıwǵa hám Ibadatxananı qayta qurıwǵa ruxsat berilgen. B. e. sh. 445-jılı Persiya patshası hámeldarı Nexemiya Erusalimge barıp, qala diywallarınıń qurılısına basshılıq qılǵan. B. e. sh. 332-jılı Erusalim qalası hesh bir qarsılıqsız Aleksandr Makedonskiyge táslim bolǵan. Sońınan B. e. sh. 164-jıldan baslap, shama menen 100 jıl dawamında Erusalim qalası ǵárezsiz Yahudiy mámleketiniń paytaxtı bolǵan. B. e. sh. 63-jılı bolsa bul el Rim imperiyası tárepinen basıp alınǵan hám oǵan baǵınıshlı bolıp qalǵan (2Pat 5:6-9; 4Pat 25:8-17; 2Jln 36:13-21; Ezr 1:1-11).

diniy muǵallim – Babiloniya súrgininen soń, Izrail arasında bazı adamlar bar bolǵan Muxaddes Jazıwlardı abaylap saqlap, úyrene baslaǵan. Olardıń bazıları evreyshe Muxaddes Jazıwlardan nusqa kóshiriw menen shuǵıllanǵan hám Izrail xalqı arasında abırayǵa iye bolıp, jámiyetke kúshli tásirin kórsetken. Olardı diniy muǵallimler dep ataǵan (Mat 23:2; Mrk 12:38-39; Luk 20:46).

Edom, edom xalqı, edomlılar – Bul xalıq Yaqıptıń aǵası Esawdan kelip shıqqan. Edom xalqı Óli teńizdiń qubla hám qubla-shıǵısındaǵı tawlı Seir jerinde jasaǵan. Bul xalıq Izrail xalqınıń dushpanı bolıp kelgen. Dawıttıń húkimdarlıǵı dáwirinde Izrail xalqı edomlılardıń jerin basıp aldı. Biraq Dawıttıń húkimdarlıǵınan soń edom xalqı Izrailǵa qarsı bas kóterip turǵan hám nátiyjede óz ǵárezsizligine erisken edi (Jar 36:8-9; San 20:14-21; 2Pat 8:13-14; 3Pat 11:14-22; 4Pat 8:20-22).

efod – Evreyshe sóz, bas ruwxaniydiń kiyetuǵın arnawlı kiyimin usılay ataǵan. Efodqa taǵılǵan qaltalı óńirshege Urim hám Tummim degen muxaddes nárseler saqlanǵan. Ayırım jaǵdaylarda ruwxaniyler Qudaydıń erkin biliw ushın Urim hám Tummimnen paydalanǵan. Eski Kelisimniń bazı ayatlarında efod sózi ruwxaniylerdiń kiyetuǵın kiyimine qollanılıp, bul kiyim zıǵır tawardan tigilgen. Biyler kitabında bul sóz buttı yamasa adamlar pal ashıw ushın paydalanǵan zattı bildirgen (Shıǵ 28:6-14; 29:5; Biy 8:27; 17:5; 1Pat 23:9-12).

Efrayım – Yaqıptıń ulı Yusup Mısırda eki ullı boladı, úlkeni Menashshe, genje balası Efrayım edi. Efrayım hám Menashshe urıwları Yusuptiń usı eki ulınan kelip shıqqan. Efrayım genje ul bolsa da, Yaqıp onı Menashsheden joqarı qoyıp, pátiya bergen.

Patsha Sulaymannıń óliminen soń arqadaǵı on urıw qubladaǵı Yahuda hám Benyamin urıwlarınan ajıralıp shıqtı. Bul on urıw óz aldına mámleket qurıp, Izrail patshalıǵı dep ataldı. Bul eldiń paytaxtı Samariya boldı. Arqadaǵı urıwlar arasında Efrayım eń úlken urıw bolǵanı ushın, Eski kelisimniń bazı qatarlarında Efrayım degen atama on urıwǵa hám olar ornatqan Izrail patshalıǵına qarata qollanılǵan (Jar 48:17-20; 3Pat 11:26; 12:24).

faraon – Áyyemgi Mısır patshalarınıń ataması (Jar 41:1; Shıǵ 6:27).

Fenikiya – Izraildan arqa tárepte Jer Orta teńizi boyında jaylasqan jer. Bul jer Tir, Sidon, Arwad hám Gabol qalaları tárepinen baqlaw astında bolǵan. Házirgi Livan mámleketiniń Jer Orta teńizi boyındaǵı jeri áyyemgi Fenikiya jerine tuwrı keledi (3Pat 5:1; 2Jln 2:3, 11; Mrk 7:24; Elsh 11:19; 15:3; 21:2).

filist xalqı, filistler, Filistiya – Áyyemgi dáwirlerde Filistiyanıń turǵınları filist xalqı dep aytılǵan. Qanan jeriniń qubla-batıs tárepinde, Jer Orta teńiziniń boyında jaylasqan edi. Jer Orta teńizindegi Krit atawında jasaǵan xalıqtan kelip shıqqan bolıwı múmkin. Filist xalqı Gaza, Ashkelon, Ashdod, Gat, Ekron qalalarına tiykar salǵan (Jar 26:1; Shıǵ 13:17; Biy 13:1; 2Pat 5:17).

Galila úlkesi – Galila kóliniń hám Iordan dáryasınıń batıs tárepinde, Samariya úlkesiniń arqasında jaylasqan tawlı jer. Áyyemgi Palestina sıyaqlı Galila da b. e. sh. 63-jılı Rim imperiyası tárepinen basıp alınǵan. Kóp ásirler dawamında bul úlke jat xalıqlar húkimdarlıǵı astında bolǵanlıqtan, úlke turǵınlarınıń arasında kóplegen yahudiy emes xalıqlar jasaǵan. Sonıń ushın, basqa yahudiyler galilalılarǵa pás názer menen qaraytuǵın bolǵan. Iysanıń balalıq hám óspirimlik dáwiri Galiladaǵı Nasıra qalasında ótken. Iysa Óz xızmetin kóbinese sol Galilada alıp barǵan (Iysh 9:1-2; Mat 4:12-16).

Gilad – Iordan dáryasınıń shıǵıs tárepindegi úlke. Giladtıń qubla tárepinde Moab eli, arqa tárepinde bolsa Bashan degen jer jaylasqan edi (Nzm 3:10; Eshu 17:5; 2Pat 17:24-26; 3Pat 22:3; Erm 8:22; 46:11).

girgash xalqı – Izrail xalqı Qanan jerin iyelemesten aldın sol jerde jasaǵan xalıqlardıń biri. Girgash xalqı Qanan eliniń qaysı jerinde jasaǵanı anıq emes (Jar 15:21; 1Jln 1:14).

gúna – Qudaydıń buyrıqların buzıw, jaman is qılıw yamasa jaqsılıq qılıwdan bas tartıw degeni. Muxaddes Kitap boyınsha, gúna túsinigi tek ǵana adamnıń is-háreketlerin emes, al onıń Qudayǵa yamasa adamlarǵa qarsı oy-qıyalların da óz ishine aladı. Qudaydıń talabı boyınsha, hár bir adam Qudaydı pútkil júregi menen, janı menen, pútkil barlıǵı menen, bar kúshi menen súyiwi kerek. Iysa Masiyx, adam hátteki oy-qıyalında gúna qılsa da húkim qılınadı, dep tálim bergen. Sonıń menen birge, ǵázep, menmenlik, maqtanshaqlıq, qızǵanshaqlıq, kóre almaslıq sıyaqlı gúnalar kózge kórinbese de, Qudaydan jasırın qalmaydı. Quday iygilikli, ádalatlı, muxaddes bolǵanı ushın, islengen hár bir gúna Qudayǵa qarsı.

Adam-ata hám Hawa-ene Qudayǵa qulaqsızlıq qılıp, Onıń menen múnásibetin buzǵan. Bunıń aqıbetinde Adam-ata hám Hawa-eneniń óz ara múnásibeti de buzıldı, dúnyada jaman múnásibetlik payda boldı, pútkil dúnya náletke ushıradı. Olardıń ómiri táshiwish, qayǵı-azaplarǵa toldı. Gúna sebepli dúnyaǵa ólim kirip keldi hám pútkil adamzat ústinen húkimdar bolıp qaldı. Gúna hár bir adamnıń tábiyatında bolǵanı ushın, onıń niyetlerin, oy-pikirlerin, kewil tuyǵıların hám qálewlerin buzadı. Gúnanıń aqıbetinde adamzat Qudaydan uzaqlasqan, ajıralǵan, Onıń ǵázebi astında qalǵan. Sonlıqtan adamzat aqırzamanda húkim qılınadı. Tek ǵana Iysa Masiyxtıń tógilgen qanı arqalı adamzat gúnalarınan páklene aladı, Quday menen jarasadı hám húkim qılınbaydı (Jar 3:5-8, 3:16-19; 4:10; Nzm 6:5; Zab 31:5; 50:5-7; 87:15; 141:2; Iysh 5:16; 59:2; Erm 17:9; Mat 5:21-30; Luk 10:27; 1Yuxn 1:7-9; 2:1-2; Rim 1:18-21; 3:10-12, 23; 5:6-12; 6:22-23; 7:14-20; Efs 5:5-6).

haliluya – Evreyshe sóz bolıp, «Jaratqan Iyeni alǵıslań» degen mánisti bildiredi (Zab 110:1; 149:1; 134:1; Ayan 19:1).

Xabashstan – Evreyshede bul «Kush» dep atalǵan. Jar 10:6 ayat boyınsha Xabashstannıń turǵınları Nuxtıń aqlıǵı Kushtıń urpaqları boladı. Xabashstan Mısırdıń qublasında, shama menen Nubiya yamasa Efiopiya aymaǵında jaylasqan (4Pat 19:9; Est 1:1; Zab 86:4; Iysh 11:11; Sef 3:10).

xet xalqı, xetler – Eski Kelisim dáwiriniń basında bul atama Qanan násilinen bolǵan Xettiń áwladına aytıladı. Ibrayım jasaǵan zamanda Qanan elinde bir neshe xalıqlar jasaytuǵın edi. Olardıń biri xet xalqı edi. Xet xalqınan bolǵan Efron degen adam Ibrayımǵa Saranı jerlew ushın jer satqan edi. Izrail xalqı Qanandı basıp alǵanda, xet xalqın da jeńiliske ushıratqan edi. Patsha Sulayman xet áwladların awır jumısqa jumsaǵan. B. e. sh. XVII ásirden XII ásirge deyin xet xalqınıń patshalıǵı ullı bir patshalıq bolıp, kóp jerlerdi iyelegen. Bul jerler házirgi Turkiyadan qublaǵa qaray, Siriyaǵa deyin sozılǵan edi. Keyin ala Assiriya xet xalqın jeńiliske ushıratıp, olardıń jerlerin basıp alǵan (Jar 10:15; 23:1-20; 3Pat 9:20-21).

xiw xalqı, xiwler – Izrail xalqı Qanan jerin iyelemesten aldın sol jerde jasaǵan xalıqlardıń biri. Xiw xalqı Qanan eliniń orayında jasaǵan (Shıǵ 3:8; Nzm 7:1; Eshu 3:10; 3Pat 9:20).

Xosh Xabar – Eski Kelisim payǵambarları Masiyx haqqında kóp payǵambarshılıq qılǵan. Intizarlıq penen kútilgen Masiyxtıń kelgeni haqqındaǵı xabar Jańa Kelisimde Xosh Xabar dep ataladı. Iysa adamzattı gúna hám ólim kúshinen azat qılıw ushın kelgen. Iysa Masiyxqa isengen hár bir adam, milletinen tısqarı, Qudaydıń Patshalıǵına kire aladı.

Iysa Masiyx jer júzindegi xızmeti dawamında Óz shákirtleri menen birge: «Qudaydıń Patshalıǵı jaqınlastı!» dep járiya qılıp, adamlardı táwbe qılıwǵa hám Xosh Xabarǵa iseniwge shaqırǵan. Iysanıń Óz tálimatı hám qılǵan isleri, adamzattı gúnalardan azat qılıw ushın atanaq aǵashta jan beriwi hám úshinshi kúni ólimnen tiriliwi arqalı adamlar Xosh Xabardı jáne de tolıq túsine basladı. Iysa aspanǵa kóterilmesten aldın shákirtlerine Xosh Xabardı pútkil dúnya boylap tarqatıw wazıypasın tapsırdı. Shákirtler Iysanıń Masiyx, yaǵnıy Quday tárepinen jiberilgen Qutqarıwshı ekenin aytıp, Xosh Xabardı járiyalay basladı.

Xosh Xabar sózi Jańa Kelisimdegi birinshi tórt kitapqa qollanılǵan. Bul Xosh Xabarlarda Iysa Masiyxtıń ómiri, xızmeti hám tálimi sóz etilgen (Mat 4:23; 10:7; 24:14; 28:18-20; Mrk 1:14-15; Luk 2:10-11; 4:16-21; 7:20-23; 24:44-48; Elsh 1:8; 4:12; 5:42; 1Kor 15:1-4).

Ibadatxana – Qanday da bir qudayǵa sıyınıw ushın qurılǵan imarat. Ádette qudaylarǵa arnap ibadatxanalar qurılǵan. Tabınıwshılar quday óz ibadatxanasında bar dep isengen. Usı sebepten olar ibadatxananı qudaydıń úyi dep te ataǵan.

Biraq bul awdarmada ibadatxana sózi úlken hárip penen jazılǵan bolsa, Erusalimdegi Iyeniń Ibadatxanası názerde tutılǵan. Patsha Sulayman qurdırǵan Ibadatxanadan aldınǵı zamanda Muxaddes shatırda hár túrli qurbanlıqlar berilip, diniy xızmetler ótkerilgen. Patsha Sulayman dáwirinen baslap pútkil Izrail xalqı Iyemizge Erusalimdegi Ibadatxanada sıyınǵan. Olar Ibadatxanada qurbanlıqlar berip, áhmiyetli bayramlardı sol jerde belgilegen. «Ibadatxana» sózi ayrıqsha bir imaratqa yamasa Ibadatxananıń tolıq háwlilerine qarata qollanılǵan. Ibadatxananıń ayrıqsha imaratı Muxaddes bólme hám Eń muxaddes bólmeden ibarat edi. Bul bólmelerge málim bir máresimlerdi orınlaw ushın tek ǵana ruwxaniylerdiń kiriwine ruxsat berilgen. Xalıq Ibadatxananıń háwlisinde Qudayǵa sıyınǵan. Izrail tariyxında Erusalimde bir neshe márte Ibadatxana qayta qurılǵan, biraq basqınshılar tárepinen wayran etilgen. Birinshi Ibadatxananı patsha Sulayman qurdırǵan. Bul Ibadatxana 3Pat 6:1-38; 7:13-51; 2Jln 2:1–4:22 da tolıq súwretlengen. B. e. sh. 586-jılı babilonlılar sol Ibadatxananı wayran qılıp, ondaǵı barlıq qımbatbaha zatlardı Babilonǵa alıp ketken. B. e. sh. 538-jılı Persiya patshası Kirdiń pármanı boyınsha, bazı yahudiyler Erusalimge qaytıp kelip, Ibadatxananı qayta qurıwdı baslap, b. e. sh. 515-jılı Ibadatxana qurılısı tamamlanǵan. Keyin ala, b. e. sh. 37-4-jılları áyyemgi Palestinada húkimdarlıq qılǵan Ullı Hirod b. e. sh. 19-jılı Ibadatxananı qayta qurıwdı baslaǵan. Qurılıs isleri Iysa Masiyx dáwirinde de dawam etip atırǵan edi. Qayta qurılǵan sol Ibadatxana eramızdıń 70-jılı rimliler tárepinen wayran qılındı. Sonnan keyin, Ibadatxana qayta qurılmadı (4Pat 25:8-17; Ezr 1:1-11; 3:7–4:5; 5:1-2; 6:14-15).

Iyemizdi eslew keshesi – Iysa Masiyx Óz óliminen aldın shákirtleri menen birge Qutqarılıw bayramınıń asın birge jedi. Sol keshesi Iysa shákirtlerine, sizler birge awqatlanǵanıńızda, Meni esleńler, dep buyırǵan. Iysa Masiyxtıń izinen júriwshileri Onıń bul buyrıǵına ámel qılıp, tez-tez jıynalıp turǵan hám birgelikte awqatlanǵan. Olar birge awqatlanǵanda, Iysa buyırǵanınday nan sındırıp jegen hám sharaptan ishken. Usılay etip, olar Iysa Masiyxqa óz húrmetin kórsetip, Iysanıń gúnalar ushın qurban bolǵanına isengenin tastıyıqlaytuǵın bolǵan. Sonday-aq, Iysanıń Óz súyispenshiligin qalay kórsetkenin esleytuǵın edi. Iysa olardı qalay súygen bolsa, shákirtler de bir-birin sonday súyiwi kerek edi (Mat 26:26-30; Mrk 14:22-26; Luk 22:14-20; Elsh 2:42, 46; 20:7; 1Kor 10:16-17, 21; 11:17-34).

Iye, Iyem, Iyemiz Evreyshe – «Adon» yamasa «Adonay», grekshe «Kúrios». Eski Kelisimde «Adonay» sózi kóbinese Qudayǵa qarata qollanılǵan iláhiy ataq bolıp, Quday Izrail xalqınıń kóktegi Patshası ekenin bildiredi. Jańa Kelisimde «Kúrios» sózi Iysa Masiyxqa qarata qollanılǵan bolıp, Onıń iláhiyligin hám patsha tiyresine tiyisli ekenin bildiredi. Sonıń ushın, bul awdarmada bul sóz «Iye», «Iyem Iysa» yamasa «Iyemiz Iysa» dep berilgen. «Adon» hám «Kúrios» sózleri ataq sıpatında patshalarǵa, abıraylı ustazlar hám payǵambarlarǵa izzet-húrmetti kórsetiw ushın da qollanılǵan (Luk 2:9; 18:6; Elsh 7:33, 59; Rim 1:7; 10:12-13).

Izrail – Yaqıp Penuelde Quday menen gúreskennen keyin, Quday oǵan «Izrail» dep at berdi (Jar 32:28-29; 35:10). Yaqıp Ibrayımnıń aqlıǵı, Ísaqtıń ulı edi. Yaqıptıń on eki ulı bolıp, olardan Izraildıń on eki urıwı kelip shıqtı. Eski Kelisimde mine usı on eki urıw Izrail xalqı dep ataldı. Keyin ala Izrail xalqı basıp alǵan jerler de Izrail eli dep ataldı.

Patsha Sulayman ólgennen keyin arqadaǵı on urıw qubladaǵı Yahuda hám Benyamin urıwlarınan bólinip shıqtı. Bul on urıw óz aldına el bolıp, Izrail patshalıǵı dep ataldı. Bul eldiń paytaxtı Samariya boldı. Eski Kelisimniń bazı jerlerinde arqadaǵı on urıwǵa Izrail xalqı hám bul urıwlar dúzgen el Izrail eli dep atalǵan. B. e. sh. 722-jılı Assiriya patshalıǵı Izraildı basıp alǵannan soń, arqa patshalıq joq boldı.

Jańa Kelisimde «Izrail» atı siyasiy ǵárezsizlikke iye eldi emes, al Yaqıptıń urpaǵın, yaǵnıy yahudiylerdi bildirgen (Jar 32:28-29; 35:10; 3Pat 11:26; 12:24; 4Pat 17:1-6).

Jabrayıl – Muxaddes Kitapta eki perishteniń atı aytıp ótilgen, birinshisi – Jabrayıl, ekinshisi – Mixail. Jabrayıl Qudaydıń arnawlı xabarın jetkiziw ushın bir neshe márte adamlarǵa kóringen. Ol Daniel payǵambarǵa kórinip, berilgen ayanlar hám payǵambarshılıqlardıń mánisin túsindirip bergen. Jabrayıl shomıldırıwshı Yaqıyanıń ákesi Zexariyaǵa da kórinip, Yaqıyanıń tuwılıwı haqqında, Máriyamǵa da kórinip, Iysa Masiyxtıń tuwılıwı haqqında xabar bergen (Dan 8:15-27; 9:20-27; Luk 1:8-20, 26-38).

Jańa ay bayramı – Hár jańa ay shıqqan kúni belgilenetuǵın bayram. Ruwxaniyler usı bayram ushın Tawratta buyırılǵan qurbanlıqlardı bergen. Sonday-aq, bul bayramda adamlar ayrıqsha as jegen. Dástúrge muwapıq bul astı tek ǵana páklengen adamlar jewge bolatuǵın edi. Aydıń birinshi kúni muxaddes esaplanıp, adamlar sol kúni jumıs islemeytuǵın edi (San 28:11-15; 1Pat 20:5, 24-26; Amo 8:5).

Jaratqan Iye – Evreyshe «YHWH», grekshe «Kúrios». Eski Kelisimde «YHWH» Qudaydıń atı. Negizinde áyyemgi evrey tilinde sózler tek ǵana dawıssız háripler menen jazılǵan. Evreyshe jazıwlardı oqıǵanlar qaysı orında qanday dawıslı sesler keletuǵının biletuǵın edi. Yahudiyler Qudaydıń atın júdá muxaddes dep bilgeni ushın, Eski Kelisim dáwiriniń aqırlarına kelip, bul attı atamay qoyǵan edi. Olar Eski Kelisimdi oqıǵanda «YHWH» sóziniń ornına «Iyem, Xojayınım» mánisin beretuǵın «Adonay» sózin qollanıp baslaǵan. Usı awdarmada bul sóz «Jaratqan Iye» dep berilgen. Kóp adamlar «YHWH» sózin evreyshede «bolıw» feyiliniń birinshi forması bolıwı múmkin, dep esaplaydı. Usı pikir boyınsha «YHWH» sózi «Ol bar», yaǵnıy Ol máńgi, hesh qashan ózgermeydi yamasa «Ol bar bolıwǵa sebepker», yaǵnıy hár bir nárseniń kelip shıǵıwına sebepshi Ol, degen mánisti bildiredi. Jańa Kelisimde «Kúrios» sózi kóp jaǵdaylarda Iysa Masiyxtıń ataǵı sıpatında isletilgen bolıp, bul awdarmada Iye, Iyem, Iyemiz… dep berilgen. Bazı jaǵdaylarda «Kúrios» sózi Jańa Kelisimde Qudayǵa qarata qollanılǵan, Onıń Eski Kelisimdegi ayırım islerin súwretleydi. Bunday jaǵdaylarda bul awdarmada «Kúrios» sózi «Jaratqan Iye» dep berilgen (Jar 7:1; 8:21; 21:1; Shıǵ 3:14; Nzm 33:2-3; Zab 88:6-7; Mal 1:1).

Jaratqan Iyeniń Úyi – Bul sóz Muxaddes shatırǵa, keyin ala Ibadatxanaǵa qarata aytılǵan (Shıǵ 23:19; 34:26; Eshu 6:23; 4Pat 19:1).

Jartas, qorǵawshı Jartas – Evreysheden sózbe-sóz awdarması «jartas». Bul sóz Qudayǵa úmit baylaǵanlardı Onıń Ózi qorǵaytuǵının, aman-esen saqlaytuǵının, Qudaydıń ózgermeytuǵının hám pútkilley isenimli ekenin bildiredi (Nzm 32:4; 1Pat 2:2; 2Pat 22:2-3; Zab 27:1; 41:10; 77:35).

jawız ruwx – Muxaddes Kitapta jawız ruwx bazıda jin dep atalǵan. Jawız ruwxlardıń húkimdarı shaytan. Jawız ruwxlar insanlarǵa zıyan tiygiziwdi qáleydi. Olar bazıda insannıń ishine kirip alıp, onı basqaradı. Tolıq maǵlıwmatqa iye bolıw ushın SHAYTAN hám JIN sózlerine qarań (Mat 8:16; Mrk 1:23; Luk 4:33).

jámáát – Jańa Kelisimde bul sóz masiyxıylar toparına qollanılǵan. Birinshi jámáát Erusalimde payda bolǵan. Ol jerdegi iseniwshiler Qudayǵa sıyınıw ushın tez-tez jıynalıp turatuǵın edi. Iysa Masiyx haqqındaǵı Xosh Xabar keń tarqalǵannan keyin, basqa jerlerde de jámáátlerge tiykar salındı. Jámááttegi iseniwshiler bir-birine hár tárepleme járdem beretuǵın edi. Iseniwshiler úylerinde jıynalǵanda duwa etetuǵın edi, Qudayǵa alǵıs-maqtaw aytıp, Iysanıń ólimin eslep, birge awqatlanatuǵın edi. Olar birgelikte Muxaddes Jazıwdı oqıp, sabaq alatuǵın edi hám isenimde bekkem turıw ushın bir-birin jigerlendiretuǵın edi. Jámáátlerdiń jolbasshıları bar edi, olardı jetekshi, aqsaqal yamasa shopan dep ataytuǵın edi. Jámáátte iseniwshilerge járdem beretuǵın adamlardı bolsa xızmetshiler dep ataǵan.

Jańa Kelisimde jámáát sózi jáne Iysa Masiyxqa isengen barlıq adamlardı bildirgen. Jámáát sóziniń usı mánisin túsindiriw ushın Jańa Kelisimde bir neshe tımsallar berilgen. Olardıń bazıları mınaday: Iysa Masiyxtıń denesi, Ibadatxana, Qudaydıń úyi. Jáne Eski Kelisimde jıynalǵan Izrail xalqına da jámáát dep aytılǵan (Mat 16:18; Elsh 2:42-46; 4:32-35; 7:38; 8:1; 14:23; 15:41; Yaqp 5:14; 1Pet 5:1-4; Rim 16:4; 5:12-13; 12:12-13, 17; 16:19; Gal 1:1-2, 13; Efs 1:22; 2:19, 21-22; 3:10, 21; 4:11; 5:23-32; 5:23, 29-30; Fil 1:1; 3:6; Kol 1:24; 4:15; 1Tim 3:1-15; Tit 1:5-9; Ayan 1:11).

jin – Muxaddes Kitapta jin bazıda jawız ruwx dep atalǵan. Jinlerdiń húkimdarı shaytan. Jinler insanlarǵa zıyan tiygiziwdi qáleydi. Olar bazıda insannıń ishine kirip alıp, onıń háreketlerin basqaradı. JAWÍZ RUWX sózine qarań (Mat 4:24; Mrk 3:22; Luk 7:33; Yuxn 7:20; Elsh 8:7).

joqarǵı keńes – Jańa Kelisim dáwirinde yahudiylerdiń siyasiy hám diniy keńesi. Bul keńes bas ruwxaniylerden, Tawrat alımları hám abıraylı adamlardan ibarat edi. Joqarǵı keńestiń shama menen 70 aǵzası bar edi. Bas ruwxaniy keńestiń baslıǵı bolǵan. Keńes aǵzaları yahudiylerdiń jasaw shárayatına, siyasiy ómirine hám diniy dástúrlerine baylanıslı máselelerdi sheshiw huqıqına iye edi, biraq joqarǵı keńes shıǵarǵan áhmiyetli qararlar Rim húkimeti tárepinen tastıyıqlanıwı kerek edi. Joqarǵı keńes adamdı ólimge húkim etkeni menen de, bul húkimdi tek Rim húkimeti ǵana orınlay alatuǵın edi. Elde tınıshlıqtı saqlap turıw ushın joqarǵı keńes yahudiylerdiń de, Rim húkimetiniń de paydasın gózleytuǵın edi (Mat 26:57–27:2; Mrk 14:52; Yuxn 11:47; Elsh 5:21, 27; 22;).

Kárnay – Úplep shertiletuǵın saz ásbabı bolıp, áyyemgi evrey xalqı kárnaydı qoshqardıń shaqısınan hám basqa da materialdan soqqan. Áyyemgi waqıtta bul ásbap dushpan bastırıp kiyatırǵanın xabarlaw ushın, sonday aq, Qudaydı alǵıslaw ushın shertilgen.

Kárnay bayramı – Bul bayram evrey kalendarınıń jetinshi ayı – etanim, yaǵnıy tishri ayınıń birinshi kúninde belgilengen. Házirgi kalendar boyınsha, bul ay sentyabrdiń ortasınan baslanadı. Kárnay bayramı kúni Izrail xalqı dem alıp, muxaddes jıynalıs ótkergen. Bul jıynalısta kárnay shertilgen, Tawratta buyırılǵan qurbanlıqlar berilgen (Leb 23:23-25; San 29:1-6).

kelisim – Áyyemgi waqıtlarda ádette kelisim dúzilgende, onı tastıyıqlaw ushın eki tárep ant ishetuǵın edi. Muxaddes Kitapta aytılıwınsha, Quday bir neshe márte insan menen kelisim dúzgen. Hár bir kelisimde berilgen wádelerdi hám qoyılǵan shártlerdi Qudaydıń Ózi belgilegen. Quday Ibrayım menen kelisim dúzip, Ibrayımǵa hám onıń áwladına máńgi bereket beriwdi wáde qılǵan.

Quday keyin ala Muwsa payǵambar arqalı Ibrayımnıń áwladı, yaǵnıy Izrail xalqı menen kelisim dúzedi. Sol kelisimde Qudaydıń buyrıqları hám nızamları tolıq berilgen. Bul buyrıqlarǵa hám nızamlarǵa ámel qılǵan adamlarǵa Quday: «Men sizlerdi Ózimniń xalqım qılaman, sizlerdiń Qudayıńız bolaman», dep ayrıqsha wáde bergen. Qudaydıń Óz xalqı Izrail menen bolǵan múnásibeti mine usı kelisimge tiykarlanǵanı sebepli, Eski Kelisimde bayan qılınǵan kóp waqıyalar hám Izrail xalqınıń tariyxı usı múnásibetler haqqında sóz etedi. Izrail xalqı Qudayǵa qayta-qayta biyopalıq qılǵanı ushın, Onıń buyrıqlarına boysınbaǵanı ushın óz watanınan súrgin etilgen. Biraq Quday: «Mine Men Izrail xalqı menen jańa kelisim dúzetuǵın kúnler keledi», dep Óz payǵambarları arqalı wáde bergen.

Quday jańa kelisimdi pútkil adamzat penen Iysa Masiyx arqalı dúzedi. Iysa Masiyx pútkil adamzattıń gúnasın Óz moynına alıp, atanaq aǵashtaǵı ólimi arqalı jańa kelisimdi kúshke engizdi. Bul Jańa Kelisimniń baslı mazmunı boladı. Endi hár bir adam, milletinen tısqarı, Iysa Masiyxqa isense hám gúnalarınan júz bursa, onıń gúnaları keshiriledi, bul adam Qudaydıń xalqına tiyisli boladı (Jar 15:1-21; 17:1-27; Shıǵ 20:1, 21; 24:1-18; 4Pat 17:5-23; 2Jln 36:13-21; Erm 31:31-34; 32:39-40; Ezk 11:19-20; 36:26-27; Mat 26:27-28; Evr 8:6-13; 9:1-22).

Kelisim sandıǵı – Sırtı hám ishi altın menen qaplanǵan aǵash sandıq. Kelisim sandıǵında eki tegis tasqa jazılǵan nızam saqlanatuǵın edi. Quday bul eki tastı Sinay tawında Muwsaǵa Izrail xalqı ushın bergen edi. Eki tasta on buyrıq jazılǵan, bul buyrıqlar Quday menen Onıń xalqı ortasındaǵı dúzilgen kelisimniń shártleri edi. Sol sebepli bul sandıq kóbinese Kelisim sandıǵı dep aytılǵan. Kelisim sandıǵınıń qaqpaǵı ústinde kerub degen ruwxıy barlıqtıń eki músini bar edi. Kelisim sandıǵı – Quday Óz xalqı arasında ekenin bildiretuǵın belgi edi. Izrail xalqı shólde gezip júrgende, Kelisim sandıǵı Muxaddes shatırdıń Eń muxaddes bólmesinde saqlanatuǵın edi. Keyin Kelisim sandıǵı Erusalimdegi Ibadatxananıń Eń muxaddes bólmesine qoyılǵan (Shıǵ 25:12-15, 22; 37:1-9; Evr 9:4-5).

Kemosh – Moab xalqınıń tabınǵan qudayı (3Pat 11:7).

ken xalqı, kenler – Izrail xalqı Qanan jerin iyelemesten aldın sol jerde jasaǵan xalıqlardıń biri. Jáne qanan xalqı, qanan xalıqları, qananlı sózlerine qarań (Jar 15:19; San 24:21-22).

kerub – Qanatlı ruwxıy barlıq. Bul ruwxıy barlıqlar haqqında sóz etilgende, olar ádette Qudaydıń taxtı janında súwretlenedi. Eski Kelisimniń bazı jerlerinde bolsa kerublar Qudaydıń taxtın kóterip júrgeni haqqında aytıladı. Kelisim sandıǵınıń qaqpaǵı ústinde eki kerub músini bar edi. Muxaddes shatırdıń Eń muxaddes bólmesin Muxaddes bólmeden bólip turǵan ishki perdege kerublardıń súwreti salınǵan edi (Shıǵ 25:18-20; San 7:89; 1Pat 4:4; Ezk 10-bap;).

kiyeli tas – Tikkesine qoyılǵan uzın tas. Qanan xalıqları bul tastı óz qudayı, sonıń menen birge, quday Baal dep, oǵan tabınatuǵın edi. Bunday taslar tóbeshiklerdiń ústine, qoyıw japıraqlı tereklerdiń astına hám tabınatuǵın orınlarınıń ishine ornatılatuǵın edi. Quday Izrail xalqına, tas butlardı ornatpań, olarǵa sıyınbań, dep buyrıq berdi. Usınday butlardı hám taslardı sındırıp taslawdı buyırdı (Shıǵ 23:24; Leb 26:1; 4Pat 10:27; 17:10).

Qanan – Qanan Xamnıń ulı, yaǵnıy Nuxtıń aqlıǵı edi. Áyyemgi waqıtlarda Jer Orta teńizi, Iordan dáryası hám Óli teńiz aralıǵındaǵı jerler de Qanan dep atalǵan. Qanannıń arqa tárepinde Lebanon tawları, qublada Negeb shóli bar edi. Jaratılıs kitabında aytılıwınsha Xamnıń ulı Qanannan bir neshe xalıq kelip shıqqan hám sol jerlerde jasaǵan. Izrail xalqı bul jerlerdi basıp alǵannan keyin, Qanan degen atama áste-aqırınlıq penen joq bolıp ketti. Onıń ornına bul jerler «Izrail eli» dep atala basladı, bir qansha waqıt ótkennen soń «Palestina» atı menen tanılǵan.

Muxaddes Kitapta Qanan júdá ónimdar, «sút hám pal aǵıp turǵan jer» dep súwretlengen. Qanan geografiyalıq jaǵınan júdá qolaylı hám ónimdar jer esaplanǵan. Qanan jerinen qubla-batısta jaylasqan Sinay yarım atawı Aziya hám Afrika jerlerin birlestirip turadı. Sonıń ushın, áhmiyetli sawda jolları Qanan arqalı, Jer Orta teńizi boylap ótken. Áyyemde Jaqın Shıǵıstaǵı qúdiretli patshalıqlar Qanandı qolǵa kirgiziwge háreket etken. Shıǵ 3:8 hám usı ayattıń túsindirmesine qarań (Jar 10:6, 15-19; 12:5; Biy 5:19).

qanan xalqı, qanan xalıqları, qananlı – Izrail xalqı Qanan jerin iyelemesten aldın sol jerde jasaǵan xalıqlar. Olar amor, girgash, xet, xiw, ebus, qadmon, keniz, ken, periz hám refa xalıqları edi. Bul xalıqlardıń bazıları Qanan jeriniń anıq qaysı jerinde jasaǵanı málim emes. Izrail xalqı Qanandı basıp alǵannan keyin de, bul xalıqlardan bir neshesi sol jerde jasap qalǵan (Eshu 16:10; 17:12-13, 16).

Qos bayramı, Jıyın-terim bayramı – Bul bayram evrey kalendarınıń jetinshi ayı – etanim, yaǵnıy tishri ayınıń 15-21-kúnlerinde belgilengen. Házirgi kalendar boyınsha, bul ay sentyabrdiń ortasınan baslanadı. Sol waqıtta gúz jawını baslanbastan aldın zúráát jıynap alınǵan. Izrail xalqı Mısırdan shıqqannan soń, shól gezip, qoslarda jasaǵanın jeti kún dawamında eslegen. Sonday-aq olar Qanan jerindegi zúráátti Qudaydıń bereketli qılǵanın da belgilegen, Tawratta buyırılǵan qurbanlıqlardı bergen. Olar jeti kún dawamında dalalardaǵı qoslarda jasaǵan. Qos bayramınıń evreyshe ataması – Sukkot. Bul bayram jıyın-terim bayramı dep te atalǵan (Shıǵ 23:16; 34:22; Leb 23:33-36, 39-43; San 29:12-39; Nzm 16:13-15; Zxr 14:16-19).

Quday – Evreyshede «El» yamasa «Elohim», grekshede «Teos». Bul atlar pútkil barlıqtıń jaratıwshısı Qudayǵa qollanılǵan baslı atlar boladı (Jar 1-bap; 2:2-3; 9:1).

Quday Taala – Evreyshede «El Elion» yamasa «Elohim Elion», sózbe-sóz awdarması «Eń mártebeli Quday». Bul sóz Quday eń ullı, eń qúdiretli, pútkil álemniń Húkimdarı ekenligin bildiredi (Jar 14:18; San 24:16; Nzm 32:8).

Qudaydıń Patshalıǵı – Qudaydıń insanlar ómirindegi húkimdarlıǵına hám hár bir jaratılǵan janzatlardıń aqırette jańalanıwına silteme. Iysa Masiyx: «Qudaydıń Patshalıǵı jaqınlastı», dep waz etken edi, Ol Óz káramatları arqalı usı Patshalıq haqıyqattan da bar ekenligin kórsetetuǵın edi. Iysa Masiyx adamlarǵa: «Qudaydıń Patshalıǵı sizlerdiń arańızda», dep tálim berdi. Adamlardıń gúnaları Iysa Masiyx arqalı keshirilgende, olar Qudaydıń Patshalıǵına kiredi. Qudaydıń Patshalıǵına minásip bolǵan adamlar Qudaydı ózleriniń Patshası dep tán aladı hám óz ara múnásibetlerinde Qudaydıń minezlemesin kórsetedi. Usı arqalı Qudaydıń Patshalıǵı adamlar arasında ekenligi kórinip turadı. Keleshekte bolsa, Iysa Masiyx pútkil dúnyanı jawızlıq hám napáklikten tazalaǵannan soń Qudaydıń Patshalıǵı tolıq ornatıladı. Matta kitabında Qudaydıń Patshalıǵı «Aspan Patshalıǵı» dep te atalǵan (Mat 12:28; 25:31-46; Mrk 1:14-15; Luk 17:20-21; 1Kor 15:24-25; Kol 1:13-14; Ayan 11:15-17; 12:10).

Qudaydıń Ruwxı – «Ruwx» dep awdarılǵan evreyshe hám grekshe sózler jáne «dem», «samal» mánislerin óz ishine aladı. Qudaydıń Ruwxı dúnyanıń jaratılıwında sózsiz qatnasqan. Eski Kelisimde sóz etiliwinshe, Qudaydıń Ruwxı adamlardı orap alǵan, olarǵa hár túrli wazıypalardı orınlaw ushın kúsh bergen. Qudaydıń Ruwxı bazı adamlarǵa Qudaydıń sózin sóylewge jiger bergen. Quday Óz Ruwxın bir kún kelip barlıq adamzat ústine jawdıratuǵını tuwralı Ioel payǵambar arqalı wáde qılǵan.

Jańa Kelisimde Qudaydıń Ruwxı Muxaddes Ruwx dep ataladı. Muxaddes Ruwx arqalı adamlar Qudaydıń sózlerin aytadı, bazıda káramatlar kórsetedi. Shomıldırıwshı Yaqıya payǵambarshılıq qılıp, Iysa Masiyx insanlardı Muxaddes Ruwxqa shomıldıradı, dep aytqan. Yaqıya Iysanı suwǵa shomıldırǵanda, Muxaddes Ruwx Iysanıń ústine kepter pishininde túsken hám Ol Muxaddes Ruwxqa tolǵan. Iysa Masiyx Muxaddes Ruwx jeteginde júrgen.

Iysa Óz shákirtlerine, Ákem sizlerge jol-jorıq kórsetiw hám kúsh-quwat beriw ushın Muxaddes Ruwxtı jiberedi, dep wáde bergen. Iysa aspanǵa kóterilgennen soń usı wáde ámelge astı. Solay etip, Ioel payǵambardıń bir neshe ásirler aldın aytqan payǵambarshılıǵı orınlandı. Iysanıń shákirtleri adamlardı táwbe qılıwǵa, suwǵa shomıldırılıwǵa hám Muxaddes Ruwxtı qabıl etiwge shaqırǵan. Iysa Masiyxqa isengen hár bir adamnıń júreginde Muxaddes Ruwx jasaydı. Muxaddes Ruwx olardıń Qudayǵa tiyisli ekenligin hám qutqarılıw kepili Ózi ekenligin tastıyıqlaydı. Muxaddes Ruwx iseniwshilerge hár túrli sıylar beredi, olar usı sıyları menen Qudayǵa hám basqalarǵa xızmet etedi. Iseniwshiler Muxaddes Ruwx basshılıǵında ómir keshiredi hám Muxaddes Ruwx arqalı olardıń jaqsı is-háreketleri Qudayǵa maqul boladı (Jar 1:2; Shıǵ 31:3; Biy 14:6; 1Pat 11:6-7; 16:13; 1Jln 12:18; 2Jln 15:1-2; 20:14-15; Ezk 11:5; Iol 2:28-29; Mix 3:8; Mat 3:11; Luk 3:22; 4:1; 10:21; 24:49; Yuxn 3:34; 14:16-17, 26; 16:7-15; 20:22; Elsh 1:4-5, 8; 2:1-4, 14-21, 38; 13:2; 19:1-6; Rim 8:15-16; 1Kor 12:4-11; 2Kor 1:21-22; Gal 5:22-25; Efs 1:13-14).

Qudaydıń Ulı, Quday Taalanıń Ulı – Bul sóz ataq bolıp, yahudiyler intizarlıq penen kútken qutqarıwshıǵa aytılǵan. Yahudiylerdiń pikiri boyınsha, bul qutqarıwshı olardı dushpanlar qolınan qutqaradı hám pútkil adamzat ústinen máńgi húkimdarlıq qıladı. Bul qutqarıwshıǵa ádette «Masiyx» ataǵı da qollanılǵan. «Qudaydıń ulı» yamasa «Ul» ataqları Iysaǵa qarata qollanılǵanda, Iysa intizarlıq penen kútilgen Masiyx ekenligin bildiredi. Bul ataqlar Iysanıń Quday menen jaqın múnásibetin, Qudaydıń atınan is qılatuǵının kórsetedi. Iysa Masiyx Óziniń aspandaǵı Ákesine pútkilley boysınıp, sadıqlıq penen xızmet etti. Iysa aspandaǵı Ákesin húrmet etip, Onıń minezlemesin Ózinde tolıq kórsetti.

Tilekke qarsı, bazılar «Qudaydıń Ulı» degen ataqtı nadurıs túsinip, Iysa deneden Qudaydan tuwılǵan eken, dep oylaydı. Biraq bul aqılǵa sıymaytuǵın ulıwma nadurıs pikir! Bunday pikir Muxaddes Jazıwda bayan etilgen tálimatlarǵa qarsı. Jańa Kelisimde sóz etiliwinshe, Máriyam káramatlı túrde, Muxaddes Ruwxtıń qúdireti menen Iysaǵa hámiledar bolǵan edi.

Eski Kelisimde Quday Izrail xalqın «tuńǵısh ulım» dep atap, olar menen qanshelli jaqın múnásibet ornatqanın kórsetti. Sonday-aq, Quday Izrail patshasın da «Meniń ulım» dep ataǵan, sebebi Izrail patshası Qudaydıń wákili sıpatında xalıq ústinen húkimdarlıq qıldı (Shıǵ 4:22-23; Mat 1:18-25; 14:33; Luk 1:26-38; Yuxn 14:6-13; 19:7; 1Yuxn 5:12-13; Kol 1:15-19; Evr 1:2-3).

Qudaydıń Úyi – Bul sóz Muxaddes shatırǵa, keyin ala Ibadatxanaǵa aytılǵan (Biy 18:31; 1Pat 10:3; 1Jln 6:10).

qurbanlıq – Izraillılar Qudayǵa sıyınıw ushın buǵa, qoy, eshki, kepter yamasa qumırı sıyaqlı haywanlardı qurbanlıq qılatuǵın edi. Haywan soyılǵannan soń, onıń bir bólegi Qudayǵa unamlı tútetki ushın sadaqa sıpatında qurbanlıq orında tútetilgen. Qalǵan bólegi bolsa ruwxaniylerge berilgen yamasa sıyınıwshılar tárepinen jelingen. Izrail xalqı Qudayǵa alǵıs aytıw, Qudaydan bereket tilew, gúnaları ushın keshirim soraw maqsetinde qurbanlıqlar bergen. Eski Kelisimde aytıp ótilgen bes qurbanlıq túri mınaday: ayıp qurbanlıǵı, gúna qurbanlıǵı, jandırılatuǵın qurbanlıq, minnetdarshılıq qurbanlıǵı, tatıwlıq qurbanlıǵı (Jar 8:20; Shıǵ 29:38-41; Leb 1-bap).

Qutqarılıw bayramı – Qutqarılıw bayramı evrey kalendarınıń birinshi ayı – abib, yaǵnıy nisan ayınıń on tórtinshi kúni keshte belgilengen. Házirgi kalendar boyınsha, bul ay marttıń ortasınan baslanadı. Qudaydıń Izrail xalqın Mısır qullıǵınan qalay qutqarǵanın olar Qutqarılıw bayramı kúni eslegen. Hár bir shańaraq bir qozını yamasa ılaqtı qurbanlıq qılıp, Qutqarılıw bayramına as tayarlaǵan. Shańaraq aǵzaları qurbanlıq asın birge jegen. Bul asqa qosıp ashshı shópler hám ashıtqısız nan da jelingen. Qutqarılıw bayramınıń evreyshe ataması – Pesax. Qaraqalpaqsha «Qutqarılıw bayramı». Jańa Kelisimde «Qutqarılıw bayramı» atı astında Qutqarılıw bayramı zıyapatı hám onnan keyin jeti kún dawamında belgilengen «Ashıtqısız nan bayramı» názerde tutılǵan (Shıǵ 12:1-14, 21-51; Leb 23:5-8; San 9:1-14; Nzm 16:1-7).

qutqarıw, qutqarılıw – Bul sózler adamlardıń hám pútkil bir xalıqtıń dushpanlardan yamasa olardıń ómirine qáwip salıp atırǵan basqa nárselerden azat bolıwın bildiredi.

Eski Kelisimde bir adam belgili bir jaǵdayda basqalardı qáwip-qáterden qutqarǵanda «qutqarıwshı» dep atalǵan. Kóp jaǵdaylarda bolsa «Qutqarıwshı, Azat qılıwshı» degen at Qudaydıń Ózine qollanılǵan. Izrail xalqı tariyxındaǵı eń ullı waqıyalardan biri olardıń Mısırdaǵı qullıqtan azat bolǵanı. Quday Muwsa arqalı káramat kórsetip, Óziniń Qutqarıwshı ekenligin kórsetken. Quday Izrail xalqın kóp mártebe qutqarǵanı ushın, olar keleshekte Iyemiz bizlerdi barlıq dushpanlardan hám jawızlıqtan azat qıladı, degen úmitte sol waqıttı intizarlıq penen kútken. Jáne Eski Kelisimde payǵambarlar payǵambarshılıq qılıp, Quday Óziniń haq qulın jiberedi hám adamlardı gúnalarınan azat qıladı, dep aytqan. Payǵambarshılıqlar boyınsha Qudaydıń bul sadıq qulı patsha Dawıttıń áwladınan kelip shıǵadı.

Jańa Kelisimde aytılıwınsha, adamlar Iysa Masiyxtıń ólimi hám tiriliwine iseniwi arqalı gúnadan azat boladı. Demek, hár bir adam milletine, túriniń reńine yamasa mádeniyatına qaramastan qutqarılıwǵa erisiwi múmkin. Bul qutqarılıw adamnıń qılǵan sawap islerine baylanıslı emes. Adam tek ǵana Qudaydıń rehimi hám miyrimi arqalı gúnalarınan azat bolıp, Iysa Masiyx arqalı máńgi ómirge iye boladı. Iysa Masiyxqa isenip, táwbe qılǵan hár bir adamdı Quday keshiredi. Sonıń ushın, Qudaydıń Ózi de, Iysanı Masiyx hám «Qutqarıwshı» dep ataydı.

Iysa Masiyxqa isengen adam Quday menen jarasqanı ushın bul dúnyanıń ózinde-aq qutqarılıwǵa erisken dep esaplanadı. Qutqarılıwǵa erisken hár bir adamnıń ómirinde Muxaddes Ruwx háreket qıladı. Qutqarılıw toqtawsız háreket bolıp, oǵan erisken hár bir adamnıń pikirlewi hám minez-qulqı ózgeredi hám bunday adam óz ómirin Qudaydı ırazı qılıwǵa baǵıshlaydı. Masiyxıylar aqırǵı kúnde de húkim qılınbaydı. Masiyxtıń atanaq aǵashtaǵı ólimi hám tiriliwi arqalı olar bul dúnyada da, ol dúnyada da qutqarılıwǵa iye. Sol sebepten iseniwshiler ólgennen keyin Quday menen birge jánnette bolıwına qatal túrde isenedi (Shıǵ 14:1-31; 15:1-21; Biy 3:9, 15; 2Pat 22:2-3; Zab 39:18; 77:35; Iysh 42:1-4; 43:3, 11; 49:26; Ezk 37:23-25; Dan 6:27; Luk 1:47, 69-70; 2:10-11, 30-31; Yuxn 3:15-16, 36; 5:24; 6:40; Elsh 2:38-39; 4:11-12; 10:43; 16:30-31; 1Pet 1:3-5; 1Yuxn 4:15-17; 5:13; Rim 1:16-17; 5:9-10; 3:20-24; 8:1-2; 8:15-16; 8:24, 29-30; 10:9-10; 10:12-13; 1Kor 1:18; 2Kor 1:21-22; 5:1-2, 6-8; Efs 1:13-14; 2:4-9; 1Sal 4:16-17; 5:9-10; 1Tim 1:1; 2:3; 2Tim 1:9-10; Tit 1:3-7; Evr 9:27-28; Ayan 22:3-5).

qız Sion – Erusalimdi ańlatadı (Zab 9:15; Iysh 10:32; Erm 4:31).

lebiyli, lebiyliler – Yaqıptıń ulı Lebiy urıwınan bolǵan adamlar. Quday Lebiy urıwınan bolǵan Xaronnıń áwladın Izrail xalqınıń ruwxaniyleri etip tańlaǵan edi. Lebiy urıwınıń qalǵan adamları diniy máresimlerdi orınlawda járdem berdi. Bunnan tısqarı olar Muxaddes shatırǵa, keyin ala Ibadatxanaǵa, onıń úskene hám buyımlarına da juwapker boldı. Quday Izrail xalqınıń tuńǵısh ullarınıń ornına Lebiy urıwın Óz xızmetine alǵan edi. Óytkeni Izraildıń tuńǵısh ulları Qudayǵa tiyisli edi. Keyin patsha Dawıt lebiylilerdiń bazıların Qudayǵa sıyınıw waqtında qosıq aytıwǵa hám saz shertiwge tayınladı (San 3:5-13, 40-51; 1Jln 6:31-32; 23:25-29, 32; 23:30-31).

Lira – Tarlı saz ásbap (1Pat 10:5).

Masiyx – Masiyx evreyshe «Mashiax» sózinen alınǵan, grek tiline «Xristos» dep awdarılǵan. Evrey tilinde bul sóz «maylanǵan» degen mánini bildiredi. Áyyemgi Izrailda bir adamdı ruwxaniy, payǵambar yamasa patsha qılıp tayınlaw waqtında, onıń basına záytún mayı quyılıp maylanǵan. Bul is-háreket sol adamnıń Quday tárepinen tańlanǵanın hám Qudaydıń xızmetine baǵıshlanǵanın bildiredi. Sol sebepten Masiyx sózi «Quday tárepinen tańlanǵan» degen mánisti de ańlatadı.

Eski Kelisimdegi payǵambarshılıqlarda, bir kúni patsha Dawıttıń áwladınan bolǵan birew Izrail xalqın dushpanlarınan qutqaratuǵını hám jer júzinde máńgi ádalat ornatıp, barlıq xalıqlar ústinen húkimdarlıq qılatuǵını aytıladı. Keyin ala yahudiyler wáde qılınǵan sol qutqarıwshını «Masiyx» dep ataytuǵın boldı. Yahudiylerdiń eli Rim imperiyasınıń qol astında qalǵanda kóp yahudiyler, Masiyx kelip, bizlerdi dushpanımızdan qutqaradı hám Izrail patshalıǵınıń ullılıǵın qayta tikleydi, dep úmit qılǵan.

Jańa Kelisim boyınsha, Iyemiz Iysa Eski Kelisimdegi payǵambarshılıqlarda aytıp ótilgen Masiyx. Iysa Masiyx Óz wazları arqalı Qudaydıń Patshalıǵı keliwin járiyalaǵan, biraq bul Patshalıq jer júzindegi patshalıq emes edi. Iysa Masiyx atanaq aǵashtaǵı ólimi arqalı shaytannıń qúdiretin joq qıldı, gúnaǵa hám ólim qorqınıshına qul bolǵan pútkil adamzatqa azat bolıw múmkinshiligin berdi. Sonıń ushın, Iysaǵa isengenler Onı «Masiyx» dep ataydı (Mat 1:16-17; 2:4; 16:16; Mrk 9:41; Luk 2:11; 24:26, 46; Yuxn 1:17; 7:41; Elsh 2:31; Rim 1:4-6).

may – Muxaddes Kitapta may sózi astında kóbinese záytún miywesinen alınǵan may názerde tutıladı. Áyyemgi Izrailda záytún mayınan keń paydalanılǵan. Shıralar ushın, teridegi jara hám jaraqatlardı shıpalaw ushın záytún mayı qollanılǵan. Sonday-aq, bay adamlar denelerin qásterlew ushın eń sapalı záytún mayınan paydalanǵan. Bazıda záytún mayı átir menen aralastırılıp, jaǵımlı iyis shıǵarıw ushın shashqa, terige súrtilgen. Bir adamdı ruwxaniy, payǵambar yamasa patsha qılıp tayınlaw waqtında basına joqarǵı sapadaǵı záytún mayı quyılǵan. Muxaddes shatırdaǵı hám Ibadatxanadaǵı buyımlardı muxaddes qılıw ushın da záytún mayı qollanılǵan. Ulıwma alǵanda, may awızbirshilik, abadanshılıq, páklik hám Qudaydıń Ruwxınıń qúdiretli belgisi bolǵan (Shıǵ 29:40; 30:25-33; San 28:5; 3Pat 5:11; 17:12; Mrk 6:13).

maylaw – Eski kelisim dáwirinde Quday bir adamdı ruwxaniy, payǵambar yamasa patsha qılıp tańlaǵanda onıń basına záytún mayın quyıwǵa buyrıq beretuǵın edi. Záytún mayı Quday Ruwxınıń belgisi bolıp, may quyılǵan adamnıń páklengenin hám oǵan qúdiret berilgenin bildiretuǵın edi. Usı jol menen tańlanǵan adam, ásirese patsha evrey tilinde «mashiax», yaǵnıy «may súrtip tańlanǵan» dep atalatuǵın edi. «Mashiax» sózi keyin ala lawazım sıpatında qollanılatuǵın boldı. Muxaddes shatırdaǵı hám Ibadatxanadaǵı buyımlar da záytún mayı súrtiliw arqalı muxaddes qılınǵan (Shıǵ 40:13-15; 1Pat 10:1; 16:3; 3Pat 19:16; Iysh 45:1; Zab 17:51; Luk 4:18).

májilisxana – Grekshe «sinagoga» sózi adamlardıń jıyının ańlatadı. Bul Jańa Kelisimniń kitaplarında ushırasadı. Yaqıptıń xatı 2:2 de masiyxıylar jıyını usılay ataladı. Májilisxanalar Babiloniya súrgininen keyin, ásirese Ezranıń jańalıq kirgizgeni nátiyjesinde payda bolǵan bolıwı múmkin. Izrail xalqı jat butqa tabınıwshı elge tarqalıp ketip, Ibadatxanadaǵı ulıwma xızmet milliy hám diniy ómirdi birlestiretuǵın kúshten ayırılǵanlıqtan, olar hár túrli jerde, yaǵnıy májilisxanalarda jıynalıwǵa májbúr bolǵan. Olar Quday Iyeniń ótken waqıtlardaǵı islerin eske alıp, Onnan járdem beriwdi hám qutqarıwdı soraǵan.

Babiloniyadan qaytıp kelgennen soń, Ezra hám Nexemiyaǵa uqsaǵan azamatlar xalıqtı Qudaydıń sózin tıńlaw ushın jıynadı hám olardı Muxaddes Kitaplardı izertlewge shaqırdı. Sonda májilisxana butqa tabınıwshılıq sebepli qatal jaza alǵan adamlar ortalıǵında oyanǵan jańa ómirdiń tábiyǵıy kórinisine aylandı. Sol sebepten, Iyemizdiń inisi Yaqıp bılay dedi: «Óytkeni áyyemgi waqıtlardan beri Muwsanıń Nızamı hár bir qalada járiyalanıp kiyatır hám hár dem alıs kúni májilisxanalarda oqılmaqta» (Mat 4:23; Mrk 3:1; Luk 4:15; Elsh 15:21; 19:8).

máńgilik ómir – Muxaddes Kitapta máńgilik ómir tek ǵana waqıttıń dawamın emes, al ómirdiń mazmunı, yaǵnıy Quday menen birlikte jasawdı, Onıń miyrimi hám bereketlerinen lázzet alıwdı bildiredi. Eski Kelisimniń bazı bólimlerinde haq adamlar Quday menen máńgi jasaytuǵını haqqında jazılǵan, ayırım hallarda ólilerdiń tiriliwi haqqında aytıp ótilgen.

Jańa Kelisimde máńgilik ómir ne ekenligi haqqında keńirek ashıp berilgen. Insannıń denesi ólse de, ruwxı ólmeydi. Iysa Masiyxqa hám Onı jibergen Qudayǵa isengen adam máńgi ómirge iye boladı. Bunday adam ushın máńgi ómir usı dúnyada jasap atırǵan waqtında baslanadı. Ol ólse de aqırette tiriledi hám onnan keyin hesh qashan ólmeydi. Aqırzaman kúni Quday haqlarǵa máńgilik ómirdi sıy qılıp beredi, olar jánnette jasap, bul dúnyadaǵı barlıq jawızlıqlardan azat boladı. Gúnakarlarǵa bolsa máńgi jaza beriledi, olar máńgige Qudaydan ayırıladı (Zab 15:9-11; 22:6; Iysh 26:19; Dan 12:2; Mat 5:12; 25:34, 46; 25:41, 46; Luk 16:22-23; 20:37-38; 23:42-43; Yuxn 3:15-16, 36; 5:24, 28-29; 6:40; 10:27-28; 1Pet 1:4; 1Yuxn 5:13; 2Kor 4:16-18; 5:1-2, 6-8; Efs 2:4-6; Fil 1:21-23; 3:13-14; Evr 12:22-24; Ayan 20:11-15; 21:1-4; 22:1-5).

Midiya – Qúdiretli patshalıq bolıp, házirgi Iran mámleketiniń arqa-batısında jaylasqan edi. B. e. sh. 550-jılǵa kelip, Midiya hám Persiya patshalıǵınıń eń áhmiyetli aymaǵına aylandı, sonıń ushın Persiya nızamları «Midiya hám Persiya nızamları» dep atalatuǵın boldı (Est 1:19; Dan 6:8).

Midyan, midyanlılar – Ibrayımnıń toqalı Qaturadan tuwılǵan ullarınan biri. Midyannan tarqalǵan áwlad midyan xalqı dep atalǵan edi. Olar kóshpeli xalıq bolıp, kóbisi házirgi Aqaba qoltıǵınıń shıǵıs tárepindegi shólde jasaytuǵın edi. Sonıń ushın, ol jerler midyan xalqınıń eli, sol jerde jasaǵan xalıq midyanlılar dep atalǵan (Jar 25:1-2; Shıǵ 2:11-15; Biy 6-bap;).

Mixail – Muxaddes Kitapta eki perishteniń atı aytıp ótilgen, birinshisi – Mixail, ekinshisi – Jabrayıl. Mixail bas perishtelerdiń biri bolıp, Izrail xalqınıń qorǵawshısı dep atalǵan. Mixail hám onıń qol astındaǵı perishteler shaytan hám onıń jawız perishteleri menen sawash qılıp, olardı kókten quwıp jibergen (Dan 10:13, 21; 12:1; Yahu 9; Ayan 12:7-9).

Mısır – Mısır Eski Kelisimde kóp tilge alınǵan hám dúnya tariyxında áhmiyetli iz qaldırǵan. Mısır húkimdarları «Faraon» dep atalǵan. Mısır civilizaciyası júdá rawajlanǵan, xalıq aralıq sawdada baslı orın tutqan. Nil dáryasınıń suwları hám jemisli jerleri Mısır turǵınların azıq-awqat penen hámme waqıtta támiyinlep turdı.

Ashlıq dáwirde Yusup Mısır xalqın hám ákesi Yaqıptıń barlıq shańaraǵın qutqarıp qaladı. Yusuptiń ákesi Yaqıp hám onıń shańaraǵı Qanannan Mısırǵa kóship keledi. Bir neshe áwlad ótkennen soń Yaqıptıń áwladı Mısırda qul bolıp qaladı. Muwsa payǵambar Qudaydıń buyrıǵı menen káramatlar kórsetip, Izrail xalqın qullıqtan azat qıladı hám Mısırdan alıp shıǵadı. Mısır húkimdarları kóbinese óz elinen sırtqa, ásirese Qanan eline úlken siyasiy tásir ótkizetuǵın edi hám bazıda átiraptaǵı jerlerge áskeriy júrisler qılatuǵın edi. Qanan Mısırdan arqa-shıǵısta jaylasqan, Izrail xalqı sol jerlerde jasaytuǵın edi (Jar 41:46-49, 53-57; 45:16-20; 46:1-7; Shıǵ 1:8-14; 2:1; 15:21).

miyrim – Muxaddes Kitapta «miyrim» hám «miyrimli» sózleri ádette Qudayǵa hám Onıń qılǵan islerine qarata qollanıladı. Miyrim sóziniń tiykarǵı mánisi – Quday ullılıǵı hám sheksiz súyispenshiligi sebepli Óz qálewi menen insanlarǵa bereket beredi. Bul dúnya jaratılǵannan berli Qudaydıń miyrimi adamzat hám pútkil janzattıń ómirinde kórinip tur. Quday olarǵa ómir baǵıshlaydı hám jasaw ushın kerekli bolǵan zatlardı jetkizip turadı. Quday barlıq xalıqqa miyrim kórsetedi. Eski Kelisimde Qudaydıń Izrail xalqına bolǵan sheksiz miyrimin Izrail tariyxınıń hár túrli dáwirlerinde kóriwimiz múmkin. Izrail xalqınıń káramatlı túrde Mısırdaǵı qullıqtan azat bolǵanı bunıń ayqın mısalı boladı.

Jańa Kelisimde Iysa Masiyxtıń bul dúnyaǵa kelip, Oǵan isengenlerge qutqarılıw bergeni Qudaydıń adamzatqa kórsetken miyriminiń eń ayqın dálili. Iysa Masiyx arqalı Quday adamlardı gúnadan azat qılıp, aqlaydı hám olarǵa máńgi ómir baǵıshlaydı. Bul miyrimge hesh kim ılayıqlı emes hám miyrim insannıń qılǵan sawap islerine baylanıslı emes. Qudaydıń kórsetken miyrimine minásip bolıw – gúnadan júz burıp, Qudayǵa boysınıw. Quday Óz miyrimi arqalı iseniwshilerge Muxaddes Ruwxın beredi. Olar Muxaddes Ruwx arqalı bul dúnyada Qudayǵa xızmet qıladı (Jar 6:8; 19:16; 50:4; Shıǵ 33:12-13; San 14:8; Nzm 13:17; Ayup 33:24; Zab 17:51; 39:11; 101:14; 110:4; 144:8; Erm 31:2-3; Joq 3:32; Dan 9:18; Yuns 4:2; Luk 1:30; Yuxn 1:17; Elsh 4:33; 7:46; Rim 5:15; 6:1-2, 14-15; 11:5-6; 12:6-8; 1Kor 15:10; Efs 1:7-8; 2:4-5, 8-9; 2Sal 1:11-12; 2Tim 1:9-10; Tit 2:11-14; 3:4-7).

Moab, moab xalqı, moablılar – Bul xalıq Ibrayımnıń inisi Lut áwladınan edi. Moab eli Óli teńizdiń shıǵıs tárepindegi tóbeshikli ónimdar jerlerde jaylasqan edi. Moab xalqı quday Kemoshqa tabınatuǵın edi. Moab tili evreyshege jaqın. Biraq olar Izrail xalqınıń dushpanı edi. Izraildıń payǵambarları moab xalqınıń ayanıshlı táǵdiri haqqında kóp payǵambarshılıq qıldı. Babiloniyalılar olardı qırıp taslaǵannan soń, bul xalıq joq bolıp ketti (Jar 19:37; Shıǵ 15:15; San 21:11; Iysh 15–16 baplar; Erm 48-bap; Sef 2:8-11).

Molox, Milkom – Ammon xalqınıń tabınǵan qudayı. Adamlar óz perzentlerin qurbanlıq qılıw arqalı Moloxqa, yaǵnıy Milkomǵa tabınǵan. Al Qudaydıń nızamlarında bunday úrp-ádet pútkilley qadaǵan etilgen. Degen menen, Erusalimge jaqın jerdegi Hinnom oypatlıǵında Izrail xalqı da Moloxqa tabınıp, perzentlerin qurbanlıq qılǵan (Leb 18:21; 20:2-5; 3Pat 11:7; Erm 32:35).

mór – Jip penen moyınǵa asıp júretuǵın cilindr sıyaqlı buyım yamasa mór júzigi. Áyyemde bir xattı yamasa hújjetti rásmiylestiriw ushın, oǵan mum, qorǵasın yamasa basqa bir jumsaq nárse súrtilip, ústinen mór basılǵan. Sonıń menen birge, bul mór xat yamasa hújjet jiberip atırǵan adamnıń húkimdarlıǵın hám biyligin bildirgen (Jar 38:18; 3Pat 21:8; Est 3:10).

Muxaddes – Muxaddes Kitapta muxaddes sózi kóbinese Qudayǵa qarata aytılǵan. Bul sóz Qudaydıń pútkil barlıqtan joqarılıǵın hám teńsizligin bildiredi. Ol jalǵız, haqıyqıy Quday. Quday pútkilley pák, gúnasız hám minsiz.

Muxaddes sózi zatlarǵa da, adamlarǵa da aytılǵan. Muxaddes sózi «pák, arnawlı, ayırıp alınǵan, baǵıshlanǵan» mánislerin bildiredi. Bul sóz Muxaddes shatırdaǵı, keyin ala Ibadatxanadaǵı buyımlarǵa hám úskenelerge qollanılǵan. Muxaddes orın yamasa buyım Qudayǵa baǵıshlanǵan bolıp, olarǵa abaylı bolıp hám itibar menen múnásibette bolıw talap qılınǵan. Muxaddes shatırda, keyin ala Ibadatxanada xızmet etken ruwxaniyler de muxaddes esaplanǵan. Ruwxaniyge qollanılǵan muxaddes sózi onıń Qudayǵa xızmet etiwine baǵıshlanǵanın hám ayrıqsha wazıypası bolǵanın kórsetedi. Adamlar hám buyımlar Tawratta buyırılǵan qurbanlıqlar hám diniy máresimler arqalı páklenip, muxaddes qılınǵan.

Quday Óz xalqına: «Muxaddes bolıńlar», dep buyırǵan. Bunıń mazmunı mınadan ibarat, Izrail xalqı basqa xalıqlardan ayırılıp turıwı, ózlerin Qudayǵa baǵıshlap, Onıń nızamların orınlawı kerek edi (Shıǵ 3:5; 12:16; 16:23; 19:6; Leb 19:2; 27:28; 1Pet 1:15; Evr 2:11).

Muxaddes bólme – EŃ MUXADDES BÓLME sózine qarań.

Muxaddes Ruwx – QUDAYDÍŃ RUWXÍ sózine qarań.

Muxaddes shatır – Izrail xalqı Qudayǵa sıyınıw ushın qollanǵan shatır. Izrail xalqı Sinay tawında turǵanda, Quday Muwsaǵa Muxaddes shatırdı hám onıń barlıq úskenelerin islewdi buyırıp, olardıń anıq úlgilerin kórsetken. Bul shatırdı bir orınnan ekinshi orınǵa kóshiriwge bolatuǵın edi. Muxaddes shatırdıń ishinde eki bólme bar edi. Birinshi bólmesi Muxaddes bólme, ekinshisi Eń muxaddes bólme dep atalatuǵın edi. Muxaddes shatırdıń Eń muxaddes bólmesinde Kelisim sandıǵı saqlanǵan. Bul shatır Ushırasıw shatırı dep te atalǵan. Izrail xalqı qurbanlıqlar usınǵanda, Quday Óz xalqı menen ushırasıw ushın usı shatırda bolatuǵın edi. Keyin patsha Sulayman Muxaddes shatırdıń ornına Qudayǵa arnap Erusalimde Ibadatxana qurdırdı (Shıǵ 25:8-9; 26:1-37; 27:9-19; 29:42-43).

muxaddesler – Bul sóz Qudayǵa baǵıshlanǵan, Onıń xızmeti ushın ajıratılǵan, yaǵnıy Qudayǵa tiyisli adamlar degen mánisti bildiredi. Eski Kelisimde bir neshe márte Izrail xalqına, Jańa Kelisimde bolsa Iysa Masiyxtıń izine ergenlerge qarata muxaddesler dep aytıladı (Dan 7:18, 21; 8:24; Elsh 9:13, 41; Rim 8:27; 1Kor 6:1; 2Kor 1:1; Efs 1:15; Fil 4:22; Ayan 11:18).

orama kitap, orama qaǵaz – Áyyemgi waqıtlarda kitaplar ádette uzın orama túrinde bolıp, olar papirus yamasa iylengen teriden islengen (Erm 36:22-23; Ezk 2:9-10; Zxr 5:1-2; Ayan 5:1-2, 4-8).

oraza tutıw – Muxaddes Kitapta oraza júdá áhmiyetke iye. Insan ilajsız jaǵdaylarǵa túsip qalǵanda, sawap ushın emes, al duwa etiwge berilip, Qudaydıń kúshine mútájligin bildiriw maqsetinde oraza tutadı.

Tawrat boyınsha, Izrail xalqı gúnalarınan táwbe qılǵanın kórsetiw ushın Pákleniw kúni oraza tutıwı kerek edi. Sonday-aq, Izrail xalqı Babiloniyada súrginde bolǵanda da, súrginnen keyingi dáwirde de qayǵılı waqıyalardı eslew maqsetinde hár jılı oraza tutqan. Ibadatxananıń wayran etilgenin eslep oraza tutqanı usınıń bir mısalı boladı. Belgilengen orazalardan tısqarı, Izrail xalqı basqa jaǵdaylarda da oraza tutqan. Mısalı, bir adam jaqın adamınıń óliminen soń óz qayǵısın bildiriw, qıyın jaǵdayda Qudaydan járdem soraw, óz gúnasınan táwbe qılǵanın yamasa basqalarǵa dártles ekenin kórsetiw maqsetinde oraza tutqan.

Oraza ádette duwa menen baylanıslı bolıp, Qudaydan jol-jorıq alıw hám kúsh-quwat soraw ushın, birewdiń qıyın jaǵdayın ańsatlastırıw ushın tutılǵan (Leb 16:29-31; 23:26-29; 1Pat 7:6; 2Pat 1:12; 12:15-23; 2Jln 20:3-4; Ezr 8:21-23; 10:6; Nxm 1:4; Est 4:3, 15-17; Zab 34:13; Iysh 58:3-12; Erm 14:10-12; Dan 9:3-4; Yuns 3:5-8).

Óliler mákanı – Áyyemgi Izrail xalqı Óliler mákanın jer astındaǵı túpsiz shuqırlıq, marhumlar baratuǵın qarańǵı jer, dep túsingen (Ayup 17:13; Iysh 14:9; Ayan 6:8).

óńirshe, qaltalı óńirshe – Bas ruwxaniy kókiregine taǵatuǵın, qımbatbaha taslar menen bezelgen arnawlı qalta. Qaltalı óńirshege Urim hám Tummim degen muxaddes zatlar salınǵan edi. Bas ruwxaniy Qudaydıń erkin biliw ushın Urim hám Tummimdi qollanǵan (Shıǵ 28:15-30).

payǵambar – Qudaydıń xabarın adamlarǵa jetkizetuǵın insan. Eski Kelisim dáwirinde Izrail xalqınıń payǵambarları xalıqtı gúnadan táwbe qılıwǵa hám Qudayǵa qaytıp keliwge shaqırǵan. Bazıda olar hátteki húkimdarlardıń hám basqa xalıqlardıń gúnaların ashıp, olardı da tuwrı joldan júriwge shaqırǵan. Payǵambarlar óz xabarları arqalı keleshekte júz beretuǵın waqıyalar haqqında payǵambarshılıq qılǵan, adamlarǵa jiger bergen hám júz beretuǵın apatlardan xalıqtı aldın ala eskertken. Ádette olar xabarlarında hár túrli salıstırma túrdegi súwretlewlerden paydalanǵan. Bazı payǵambarlardıń jazıp qaldırǵan payǵambarshılıqları, ayanları hám xabarları keyin ala Eski Kelisimge kirgizilip, bul jazıwlar sol payǵambarlardıń atları menen atalǵan.

Jańa Kelisim dáwirinde Quday bazı masiyxıylardı payǵambarlıq xızmetine tayınlaǵan. Bul payǵambarlar iseniwshilerge Qudaydıń sózin jetkizgen. Bazıda olar Muxaddes Ruwx ilhamı menen payǵambarshılıq ta qılǵan. Muxaddes Kitapta jalǵan payǵambarlar haqqında da aytıp ótilgen. Olar Qudaydan xabar alıp keldik, dep adamlardı aldap, joldan urǵan (Jar 20:7; Shıǵ 15:20; Nzm 34:10; Biy 4:4; 1Pat 3:20; Iysh 13:1; Erm 1:5; Elsh 11:27-28; 21:10-11; 1Kor 12:28; 14:1-5, 29-33; Efs 4:11-12).

parisey – Iysa Masiyxtıń dáwirinde bolǵan yahudiylerdiń áhmiyetli bir diniy toparı. Bul atama evreyshede «ajıratılǵan» degen mánisti bildiretuǵın sózden kelip shıqqan. Pariseyler Tawrat nızamlarına qatal túrde ámel qılatuǵın edi, sonıń menen birge, awızeki tarqalǵan úrp-ádetlerge hám pákleniw rásimlerine de ámel qılatuǵın edi. Pariseyler aǵımına tek ǵana bir neshe mıń adam kirgen bolıp, ulıwma xalıqtıń kishkene bir toparınan ibarat edi. Pariseyler xalıq arasında abırayǵa iye edi. Olardan bazıları joqarǵı keńes aǵzaları bolǵan. Ayırım pariseyler Iysa Masiyxqa isendi, kópleri bolsa Iysaǵa hám Onıń tálimatına qarsı shıqtı (Mat 27:62; Mrk 7:3; Elsh 23:6-9).

periz xalqı – Izrail xalqı Qanan jerin iyelemesten aldın sol jerde jasaǵan xalıqlardıń biri. Periz xalqı Qanannıń ortańǵı bólegindegi tawlı jerlerde jasaǵan (Jar 13:7; 34:30; Shıǵ 23:23; Eshu 3:10).

perishte – Bul sóz xabarshı yamasa jiberilgen degendi ańlatadı. Evreyshe «malax», grekshe «angelos», dep aytıladı. Ol Muxaddes Kitapta kóbinese ápiwayı xabarshılar yamasa xabarlar haqqında sóz etilgende qollanıladı. Muxaddes Kitapta perishte sózi aqıl-esli janzatlardıń ayrıqsha túri sıpatında túsindiriledi. Negizinde, perishteler adamlarǵa qaraǵanda basqasha bolǵan janzatlar bolıp tabıladı. Olar Qudaydı qorshap turadı, Quday dúnyanı basqarǵanda, olardan paydalanadı. Quday perishteler arqalı ayırım adamlarǵa hám xalıqlarǵa járdem beredi.

Muxaddes Kitap perishtelerdiń adamlar ushın ayırım waqıyalarǵa qatnasqanı tuwralı aytılǵan gúrrińlerge bay. Quday kórsetken ayanlardıń baslı máwritlerinde perishteler óz xızmetin ayrıqsha kórsete alǵan. Mısalı: Sinay tawında Muxaddes Nızam járiyalanǵanda, Masiyx tuwılǵanda, Onıń túr-túsi ózgergende, Ol Getsemani baǵında duwa etkende, ólimnen qayta tirilip, aspanǵa kóterilip ketkende, olar Qudaydıń buyrıqların orınlap, Onıń qolında tek ásbap bolıp xızmet etedi. Sonıń menen birlikte, Muxaddes Jazıw barlıq iseniwshiler perishtelerdiń panası hám qorǵawı astında ekenin hám perishtelerdiń gúnakarlardıń qutqarılatuǵınına quwanatuǵının úyretedi (Dan 10:13; Mat 1:20; 18:10; 25:31; 28:2; Luk 2:10; 15:10; Elsh 5:19; 7:38, 53; 1Pet 1:12; Gal 3:19; Evr 1:14; 12:22).

Persiya – Áyyemgi qúdiretli patshalıq. Persiya patshası Kir Babiloniyanı basıp alǵannan soń, Persiya patshalıǵınıń paytaxtı házirgi Iraktıń qublasında jaylasqan Babilon boldı. Biraq patsha Dariy Persepolis degen taza paytaxt qurdıradı. Bul patshalıq «Midiya hám Persiya» dep te ataladı, sebebi Midiya bul patshalıqtıń áhmiyetli wálayatlarınan biri edi. Persiya nızamları «Midiya hám Persiya nızamları» dep atalǵan. Daniel payǵambar Persiya húkimetinde joqarǵı lawazımdı iyelegen edi. Ester kitabında súwretlengen waqıyalar Suza qorǵanında – Persiya patshalarınıń qısqı sarayında júz bergen. Házirgi Ózbekstannıń kóp bólegi hám ulıwma Orta Aziyanıń kóp jerleri b. e. sh. VI ásirde Persiya patshalıǵınıń qaramaǵında bolǵan. Tariyxshılar sol dáwirdegi Persiya patshalıǵın Axameniyler patshalıǵı dep te ataydı (Est 1:19; Dan 6:1-28; 6:8).

Purim bayramı – Bul bayram evrey kalendarınıń on ekinshi ayı bolǵan adar ayınıń 14-15-kúnlerinde belgilengen. Házirgi kalendar boyınsha, bul ay fevraldıń ortasınan baslanadı. Purim bayramın Persiya patshası Axashweroshtıń húkimdarlıǵı dáwirinde xanbiyke Ester hám onıń aǵası Mordoxay járiyalaǵan. Eki kún belgilenetuǵın bul bayram dawamında yahudiyler Qudaydıń Izrail xalqın qırılıp ketiwden qalay saqlap qalǵanın eslegen. Bul bayramda adamlar shadlanǵan, zıyapatlar berip, bir-birine sawǵalar bergen. Bul bayram babiloniya tilinde – pur, yaǵnıy «shek taslaw» sózinen alınǵan (Est 9:20-32).

refa xalqı – Izrail xalqı Qanan jerin iyelemesten aldın sol jerde jasaǵan xalıqlardıń biri. Bul xalıq ta anaq xalqınday bálent boylı, kúshli bolǵan dep aytıladı (Jar 15:20; Nzm 2:11; 3:11; Eshu 13:12).

Ruwxaniy, bas ruwxaniy – Diniy xızmet hám máresimlerdi ótkeriw ushın ayrıqsha tayarlanǵan adam. Áyyemgi Izrailda Tawrat boyınsha, ruwxaniy Lebiy urıwınan, Muwsanıń aǵası Xaron áwladınan bolıwı kerek edi. Ruwxaniyler Muxaddes shatırda, keyin ala Erusalimdegi Ibadatxanada xızmet etken. Olar sıyınıw waqtında basshılıq qılıp, qurbanlıqlar beretuǵın edi, diniy dástúr hám máresimlerdi ótkeretuǵın edi. Ruwxaniylerge xızmet waqtında lebiyliler járdem bergen. Muxaddes shatırdıń Muxaddes bólmesine, keyin ala Ibadatxananıń Muxaddes bólmesine kiriwge tek ǵana ruwxaniylerdiń huqıqı bar edi. Ruwxaniylerge Izrailda jer úles berilmegen edi. Tawrat boyınsha, olar berilgen qurbanlıqlardan úles alıp, kúndelikli mútájliklerine qollanatuǵın edi. Ruwxaniylerge adamlar arasındaǵı kelispewshiliklerdi sheshiw hám Qudaydıń nızam hám qaǵıydaların xalıqqa úyretiw wazıypası tapsırılǵan edi.

Bas ruwxaniy óz wazıypasın orınlaw ushın arnawlı kiyimler kiygen. Bul kiyimler efod, bahalı úst kiyim, naǵıslı uzın kóylek, sálle, belbew hám on eki tas taǵılǵan qaltalı óńirsheden ibarat edi. Bas ruwxaniy jılına bir márte – Gúnadan pákleniw kúninde óziniń eń áhmiyetli wazıypasın orınlaǵan. Sol kúni bas ruwxaniy Muxaddes shatırdıń, keyin ala Ibadatxananıń Eń muxaddes bólmesine kirgen. Bul bólmede ol ózin hám Izrail xalqın gúnadan páklew máresimin ótkergen (Shıǵ 28-bap; Leb 8:6-9; San 18:8-20).

sadaqa – Adamlar Qudayǵa sıyınıp, óz isenimin hám izzet-húrmetin bildiriw ushın beretuǵın nárse. Tawrat nızamı boyınsha eki sadaqa túri bar, bular mınaday: ǵálle sadaqası hám ishimlik sadaqası (Shıǵ 25:29; 29:28; Leb 2:2).

saddukey – Iysa Masiyxtıń dáwirinde bolǵan yahudiylerdiń áhmiyetli bir diniy toparı. Bul topar ruwxaniylerden hám joqarǵı klass adamlarınan ibarat edi. Saddukeyler úlken siyasiy kúshke iye bolıp, Ibadatxana islerine de húkimin ótkizetuǵın edi. Joqarǵı keńes aǵzalarınıń kópshiligi saddukeylerden ibarat edi. Pariseylerden ayırmashılıǵı, olar awızeki tarqalǵan úrp-ádetlerdi qabıl qılmaytuǵın edi, tek ǵana Tawratta jazılǵan nızam hám qaǵıydalarǵa ámel qılatuǵın edi, ólilerdiń tiriliwine de isenbeytuǵın edi. Iysa menen saddukeyler arasında kóp kelispewshilikler bolıp turatuǵın edi (Mat 3:7; 22:23-33; Elsh 4:1-3; 5:17).

Samariya – B. e. sh. 885-874-jılları húkimdarlıq qılǵan patsha Omriy dáwirinen baslap, Samariya Izraildıń, yaǵnıy arqadaǵı patshalıqtıń paytaxtı boldı. Eski Kelisimde bazıda Samariya degen atama Izrail patshalıǵınıń ornına da qollanılǵan. Jańa Kelisimde bolsa bul atama astında Iordan dáryasınıń batısındaǵı, Galilanıń qubla tárepindegi jerler názerde tutılǵan. Samariya Rim imperiyasına qaraslı Yahudiya aymaǵınıń ishinde edi (3Pat 13:32; 16:23-24; 4Pat 17:24).

samariyalı – Jańa Kelisim dáwirinde Samariyada tuwılǵan adam. B. e. sh. 722-jılı assiriyalılar Izraildı, yaǵnıy arqa patshalıqtı basıp alǵannan keyin turǵınlarınıń kópshiligin tutqın etip alıp ketti. Samariya jerine bolsa jat xalıqlar májbúriy kóshirildi. Bir neshe ásirlerden soń grekler de bul jerlerge ornalasıp aldı. Sonıń ushın, Rim imperiyası dáwirinde Samariya turǵınları etnika jaǵınan aralas bolǵan. Samariyalılar hám yahudiyler arasında kelispewshilik bar edi. Samariyalılar tek ǵana ózleriniń Tawratın Quday jibergen muxaddes kitap dep biletuǵın edi. Olardıń Tawrat nusqasınıń yahudiylerdiń Tawratınan ózgesheligi bar edi. Samariyalılar Qudayǵa Erusalimde emes, al Gerizzim tawında sıyınǵan. Olar shama menen b. e. sh. 400-jılı Gerizzim tawında ibadatxana qurǵan. Bul ibadatxana shama menen b. e. sh. 128-jılı yahudiyler tárepinen wayran qılınǵan. Bunıń aqıbetinde yahudiyler hám samariyalılar arasında qarsılıq oǵada kúsheygen (4Pat 17:1-6, 24-41).

Sidon – FENIKIYA sózine qarań.

Sion – Patsha Dawıt ebus xalqınan tartıp alǵan Erusalimniń bir bólegi Sion dep atalatuǵın edi. Bul orın Dawıttıń qorǵanı dep ataldı. Keyin bolsa Ibadatxana qurılǵan tóbe Sion tawı dep atalatuǵın boldı. Eski Kelisimdegi qosıq qatarlarında hám payǵambarlardıń jazıwlarında Sion sózi kóbinese Erusalim qalasına yamasa Qudaydıń xalqına qarata qollanılǵan (2Pat 5:6-9; 3Pat 8:1; 4Pat 19:21).

suw saqlaǵısh, suw saqlanatuǵın shuqır – Jawınnıń suwın bir jerge jıynaw hám saqlaw ushın islengen jasalma háwiz. Shuqır etip qazılǵannan soń shuqırdıń hámme jaǵına taslar qalap shıǵıladı. Taslardıń ústi sıbalıp, qudıq sıyaqlı etip islengen. Onnan qala berse, tastay qattı jerlerde de, jerdi qazıp, háwiz islegen, tastay bolǵanı ushın, qazılǵan shuqırdıń diywallarına tas qalawdıń hájeti bolmaǵan (1Pat 13:6; 19:22; 2Pat 3:26; Iysh 22:11; Erm 38:6).

suwǵa shomıldırıw – Grekshe «baptizo» – suwǵa shomıldırıw yamasa juwındırıw degen mániste. Áhmiyetli diniy máresimlerden biri bolıp, bul máresim arqalı insan ózin Qudayǵa baǵıshlanǵanın kórsetedi. Tawrat nızamları boyınsha, insan napáklikten tazalanıw ushın suw menen juwınıp, pákleniw máresimin ótkizetuǵın edi. Keyin ala, Iysa Masiyx dáwirinde Yaqıya adamlardı suwǵa shomıldırılıwǵa shaqırdı. Iysa Qudaydıń erkin tolıq orınlaw ushın Yaqıya tárepinen suwǵa shomıldırılǵan. Iysa pútkil el boylap tálim berip júrgende, onıń shákirtleri de Yaqıyaǵa uqsap adamlardı suwǵa shomıldıratuǵın edi.

Iysa Masiyx aspanǵa kóterilmesinen aldın shákirtlerine: «Sonlıqtan da barıp, barlıq milletlerdi Maǵan shákirt qılıńlar: olardı Ákeniń, Uldıń hám Muxaddes Ruwxtıń atı menen shomıldırıńlar», dep buyrıq berdi. Sol waqıttan baslap suwǵa shomıldırıw máresimi Iysanıń ólimi hám tiriliwiniń belgisi bolıp xızmet etedi. Suwǵa shomıldırılǵan adam eski ómiri ushın ólip, jańa ómir ushın tirilgen esaplanadı. Shomıldırılıw jáne iseniwshilerdiń Iysanıń qanı arqalı gúnadan páklengenin de bildiredi (Shıǵ 29:4; 30:17-21; Mat 3:13-15; Mat 28:18-20; Yuxn 3:22-26; 4:1-3; Elsh 22:16; 1Pet 3:21; Rim 6:1-5; Kol 2:12; Evr 6:2).

súyispenshilik – Muxaddes Kitapta bul sóz tek ǵana adamlardıń óz ara múnásibetin emes, al olardıń Quday menen bolǵan jaqın múnásibetin kórsetiw ushın da qollanılǵan.

Eski Kelisimde bunıń anıq mısalı Qudaydıń Izrail xalqı menen bolǵan múnásibeti boladı. Izrail xalqı Qudaydıń súyispenshiligine iye bolǵanlıqtan, Quday olar menen kelisim dúziwge sheshim qabıllaydı. Bul kelisimniń shárti boyınsha, Izrail xalqı Iyesi Qudaydı pútkil júregi menen, janı menen, pútkil barlıǵı menen súyiwi hám Onıń buyrıqların orınlawı tiyis edi. Sol buyrıqlardıń birinde aytılıwı boyınsha adam ózgeni ózindey súyiwi kerek.

Iysa Masiyx Qudaydı hám basqalardı súyiw haqqındaǵı buyrıqlardı Tawrattıń eń áhmiyetli buyrıqları dep esaplaǵan. Ol Óz shákirtlerine, bir-birińizdi súyińler, buyrıqlarıma ámel qılıńlar, dep buyırǵan. Iysanıń Ózi de aspandaǵı Ákesin qanshelli súyetuǵının kórsetiw ushın Onıń buyrıqların tolıq orınlaǵan.

Quday pútkil adamzatqa bolǵan súyispenshiligin kórsetiw maqsetinde bul dúnyaǵa Óziniń jalǵız Ulı Iysa Masiyxtı jibergen edi. Iysa Masiyx adamzattıń gúnası ushın qurban boldı. Iysaǵa isengen hár bir adam gúnalarınan pútkilley páklenedi hám máńgi ómirge iye boladı. Quday súyispenshilik bulaǵı bolǵanı ushın Oǵan isengenler de Qudaydan úlgi alıp, bir-birin jaqsı kóriwi kerek (Leb 19:18; Nzm 6:5; 7:6-9; 11:1; Mrk 12:28-34; Yuxn 3:16; 13:34-35; 14:15, 21-24, 31; 15:9-10, 12, 17; 1Yuxn 4:7-10, 11-12, 16, 19-21; Rim 5:8).

súrgin – Bul sóz astında ádette Izrail hám Yahuda patshalıqları dushpanlar tárepinen basıp alınıp, turǵınlarınıń kópshiligi basqa elge tutqın etip áketilgen dáwir názerde tutıladı. Muxaddes kitapta aytılıwınsha Izrail hám Yahuda xalıqları Qudaydıń húkimi aqıbetinde súrgin etilgen, sebebi olar Qudaydıń Muwsa arqalı dúzgen kelisimine sadıq bolmaǵan edi.

B. e. sh. 722-jılı Assiriya Izraildı, yaǵnıy arqa patshalıqtı basıp aldı. Assiriyalılar Izrail paytaxtı Samariyanı qolǵa kirgizgennen soń xalıqtıń kópshiligin Assiriyanıń aymaqlarına tutqın etip alıp ketti. Izrail eline bolsa jat xalıqlardı májbúrlep kóshirdi. B. e. sh. 605-jıldan baslap, Babiloniya xalqı Yahudaǵa, yaǵnıy qubla patshalıqqa qayta-qayta hújim qıldı. Usı hújimler waqtında olar bazı yahudiylerdi Babiloniyaǵa tutqınlıqqa alıp ketti. Daniel payǵambar dep tanılǵan jas jigit te sol tutqınlar arasında edi. B. e. sh. 586-jılı babiloniyalılar Yahuda paytaxtı Erusalimdi qolǵa kirgizip, onı wayran qıldı. Eldiń kópshilik turǵınların tutqın etip alıp ketti. Tutqınǵa túspegen yahudiyler Mısırǵa qashıp bardı.

Yahudiyler Babiloniya súrgininde bolǵanda da ózlerine úy salıp, sawda hám diyxanshılıq penen shuǵıllanǵan. Olar óz diniy úrp-ádetlerine ámel qılǵan halda, milliy ózligin saqlap qalǵan. Daniel hám Ezekiel payǵambarlar usı súrgin dáwirinde xızmet etken. Keyin Yahuda eli Persiya húkimdarlıǵı astında bolǵanda, yahudiylerden bazıları Zerubbabel hám Eshua basshılıǵında Yahudaǵa qaytıp barıp, Erusalimde Ibadatxananı qayta qurıwdı baslaǵan. Aradan jıllar ótip, Persiya patshasınıń xızmetindegi yahudiy hámeldarı Nexemiya da Yahudaǵa qaytqan hám Erusalim diywalların qayta qurıw islerine basshılıq qılǵan.

Kóp yahudiyler óz watanınan uzaqta jasap qalǵan. Ester kitabında Persiya patshalıǵında jasaǵan yahudiyler tuwralı sóz etilgen. Bul waqıyalar b. e. sh. V ásirde Persiya patshalıǵınıń paytaxtı Suzada bolǵan (4Pat 17:5-24; 24:1-4, 13-16; 25:11-12, 25-26; 2Jln 36:13-21; Ezr 1:1-5; 2:1-2, 70; 7:1-7; Nxm 1:1-11; Erm 25:1-11; 43:1-7; 52:1-16, 28-30; Dan 1:1-6).

Tir – FENIKIYA sózine qarań.

tuńǵısh ul – Áyyemgi waqıtları tuńǵısh ul joqarǵı orınǵa iye edi. Ádette tuńǵısh ulǵa pátiya berilgende, oǵan ayrıqsha bereket tilengen. Tuńǵısh ul inilerine qaraǵanda eki ese kóp miyras alǵan. Ákesiniń óliminen soń tuńǵısh ul shańaraq basshısı esaplanǵan.

Tawrat boyınsha, Izrail xalqında hár bir shańaraqtaǵı qarınnan birinshi shıqqan ul Qudayǵa tiyisli bolıp, Oǵan baǵıshlanıwı tiyis edi. Barlıq tuńǵısh ullardıń ornına lebiyliler Muxaddes shatırda, keyin ala Ibadatxanada xızmet qılǵan. Tuńǵısh uldı qaytarıp satıp alıwdıń belgisi sıpatında ruwxaniylerge pul sadaqa etip berilgen. Quday Izrail xalqınıń tuńǵısh ulların Mısırdaǵı eń keyingi apattan qurbanlıq arqalı qutqarǵan, keyin ala bul Qutqarılıw bayramı etip belgilenetuǵın boldı (Jar 25:29-34; 27:1-40; 48:12-20; Shıǵ 13:1-2, 11-16; 12:26-27; San 3:11-13, 40-41; 18:15-16; Nzm 21:15-17).

usınılǵan nanlar – Muxaddes shatırdaǵı stolǵa, keyin ala Ibadatxanadaǵı stolǵa Izraildıń on eki urıwı ushın on eki ashıtqısız nan qoyılǵan. Bul nanlar Jaratqan Iyeniń dárgayındaǵı stolǵa qoyılǵan, sonıń ushın evreyshede «dárgayındaǵı nan» dep te atalǵan. Nanlar stolda bir hápte turǵannan soń, jańa pisirilgen on eki nan menen almastırılǵan. Stoldan alınǵan nanlardı tek ǵana ruwxaniyler jegen. Usınılǵan nanlar Jaratqan Iyeniń dárgayın bildiretuǵın nıshan bolıp, Quday Izrail xalqınıń qúdireti hám támiyinlewshisi ekenligin de bildirip turǵan (Leb 24:5-9).

Ushırasıw shatırı – Ushırasıw shatırınıń jáne bir atı Muxaddes shatır. Adamlar Muwsa arqalı Jaratqan Iyeden másláhát soraw niyetinde ordanıń sırtındaǵı shatırǵa kelgen. Jaratqan Iye sol shatırda Muwsaǵa sóylegen (Shıǵ 39:32; 40:2; Leb 1:1; 10:8).

Yahuda – Yaqıptıń on eki ulınıń biri bolıp, Yahuda urıwınıń babası edi. Yahuda urıwı Izrail eliniń qubla bólimindegi eń úlken urıw bolǵan. Patsha Sulaymannıń óliminen soń arqadaǵı on urıw qubladaǵı Yahuda hám Benyamin urıwlarınan ayırılıp shıqtı. Yahuda hám Benyamin urıwları óz aldına el bolıp, Yahuda patshalıǵı dep ataldı. Bul eldiń paytaxtı Erusalim boldı. Eski Kelisimniń bazı jerlerinde qubladaǵı bul eki urıw Yahuda xalqı dep aytılıp, usı urıwlar jasaǵan jer, Yahuda eli dep aytılǵan.

B. e. sh. 586-jılı babiloniyalılar Yahuda elin basıp alıp, turǵınlarınıń kóbisin Babiloniyaǵa súrgin etip alıp ketken. Jetpis jıldan keyin, Persiya imperiyası húkimdarlıǵı dáwirinde súrgindegi yahudiylerdiń bazıları Yahudaǵa qaytıp keldi. Olar Erusalimdegi Ibadatxananı hám qala diywalların qayta qurdı. Erusalim qalasınıń átirapında jasap atırǵan yahudiylerdiń jeri Yahuda patshalıǵınan kishkene edi (3Pat 12:17, 24; 4Pat 25:18-21; Ezr 1:1-11; Nxm 1:1–2:8).

yahudiy – «Yahudiy» sózi Yaqıp ulı Yahudanıń atınan kelip shıqqan. B. e. sh. 586-jılı babiloniyalılar Yahuda elin, yaǵnıy qubla patshalıqtı basıp alıp, turǵınlarınıń kóbisin Babiloniyaǵa súrgin etip alıp ketken. Babiloniyadaǵı jetpis jıllıq tutqınlıq dáwirinde hám onnan keyin «yahudiy» sózi Yahuda xalqına hám ulıwma Izrail urıwlarınıń áwladlarına qollanılıp, millet mánisin bildiretuǵın sózge aylanǵan (4Pat 25:25; Nxm 1:2; 13:23; Erm 32:12; Est 3:6; Mat 27:29; Elsh 2:5).

Yahudiya – Bul at tek ǵana Jańa Kelisim kitaplarında qollanılǵan, ádette Óli teńiziniń batıs tárepindegi tóbeshikli jerlerdi bildiredi. Eski Kelisim dáwirinde bul jerler Yahuda urıwına tiyisli bolǵan. Bul jer Aleksandr Makedonskiy tárepinen basıp alınǵannan soń «Yahudiya» degen at penen belgili boldı. Jańa Kelisim dáwirinde «Yahudiya» Rim imperiyasına kirgen wálayat bolǵan. Bul wálayattıń jeri tek ǵana Óli teńiziniń batıs tárepindegi jerlerdi emes, al arqadaǵı Samariya jerin hám batıstaǵı Jer Orta teńizi boyındaǵı jerlerdi óz ishine alatuǵın edi (Mat 4:25; 19:1; Luk 3:1; 23:5; Elsh 10:37).

Yaqıp – Yaqıp Ibrayımnıń aqlıǵı, Ísaqtıń ulı edi. Yaqıp Penuelde Quday menen gúreskennen soń, Quday oǵan «Izrail» dep at qoydı. Sonıń ushın, Eski Kelisimde Yaqıptıń áwladları «Izrail xalqı» dep atalǵan. Kóbinese Eski Kelisimdegi payǵambarlar jazıwlarında hám qosıq qatarlarında Izrail xalqı Yaqıp yamasa Yaqıptıń áwladı degen at penen aytıladı (Jar 32:28-29; 35:10; Mat 13:55; 17:1; 27:56; Gal 1:19).

Jańa Kelisimde Iysanıń on eki elshisi arasında Yaqıp atlı eki shákirti bar edi. Iysanıń Yaqıp degen inisi de bolıp, ol Erusalimdegi jámááttiń abıraylı jolbasshısı hám Jańa Kelisimdegi «Yaqıptıń xatı» avtorı edi (Jar 32:28-29; 35:10; Mat 13:55; 17:1; 26:36; Gal 1:19).

záytún – Hámme waqıtta jasıl bolıp ósip turatuǵın, Jaqın Shıǵısta júdá keń tarqalǵan subtropikalıq terek hám onıń miywesi. Bul terektiń miywesinen may alınadı. Záytún tereginiń qáreli kórinisindegi jasıl yamasa qara miywesi ashqıltım bolıp tabıladı (Jar 8:11; 28:18; Shıǵ 23:11; 29:2; Leb 2:1; 1Pat 16:1).

Zúráát bayramı, Hápteler bayramı, Eliwinshi kúni bayramı – Bul bayram evrey kalendarınıń úshinshi ayı bolǵan siwan ayınıń 6-7-kúnlerinde belgilengen. Házirgi kalendar boyınsha, bul may ayınıń aqırına tuwrı keledi. Izrail xalqı Qudaydıń buyrıǵı boyınsha birinshi zúráát alǵanda birinshi zúráát bayramın belgiledi. Bul bayram Qutqarılıw bayramınan jeti hápte ótkennen keyin bolǵanlıqtan Hápteler bayramı dep te aytıladı. Jáne Jańa Kelisimde bul bayram Eliwinshi kúni bayramı dep te aytıladı. Bul bayramda birinshi márte Muxaddes Ruwx Erusalimde jıynalǵan shákirtlerge túsip, jámáát baslanǵanlıqtan dúnya júzindegi jámáátler bul kúndi eske alıp belgileydi (Shıǵ 23:16; 34:22; Leb 23:15-21; San 28:26-31; Nzm 16:9-12; Elsh 2:1; 20:16; 1Kor 16:8).

Shabbat kúni – Izrail xalqında hápteniń jetinshi kúni, bizlerdiń háptemiz boyınsha shembi kúni. Bul kún muxaddes esaplanıp, dem alıw kúni bolǵan. Qudaydıń Muwsa arqalı bergen nızamı boyınsha, Shabbat kúni jumıs islew qadaǵan etilgen edi. Izrail xalqı Shabbat kúnin Qudayǵa shúkir aytıwǵa baǵıshlaǵan. Bul kúnde ruwxaniyler arnawlı qurbanlıq usınǵan.

Jańa Kelisim dáwirine kelip, din xızmetkerleri Shabbat kúnine tiyisli qıyın qaǵıydalar dizimin jaratqan. Iysa Óz tálimatı hám qılǵan isleri menen bul dizimge qarsı shıǵıp, adamlarǵa dem alıw kúniniń negizgi mánisin túsindiredi hám insan Shabbat kúni ushın emes, al Shabbat kúni insan ushın jaratılǵanın aytadı (Shıǵ 20:8-11; 31:12-17; Leb 23:3; San 28:9-10; Nzm 5:12-15; Mat 12:1-14).

shaytan – Aspandaǵı janzat, gúnakar perishtelerdiń basshısı. Bul perishteler jawız ruwxlar, jinler dep te atalǵan. Shaytan Qudayǵa hám Qudaydıń xalqına qarsı shıǵadı. Ol hámme waqıtta jawızlıq qılıwǵa háreket etip, adamlardı aldaydı hám olardı Qudaydıń jolınan azǵıradı. Iysa Masiyx kúshli erki hám káramatları arqalı shaytannan ústem ekenligin kórsetti. Jańa Kelisimde, bir kúni shaytan pútkilley jeńiliske ushıraydı, dep jazılǵan.

«Shaytan» degen atama evrey tilindegi «dushpan, ayıplawshı» mánisin bildiretuǵın sózden kelip shıqqan. Jańa Kelisimde shaytan jáne azǵırıwshı dep te aytıladı. Jańa Kelisimde, shaytan adamlardı azǵırıwǵa saladı, dep aytılǵan. Ol «bul dúnyanıń hákimi» dep te atalǵan (Zxr 3:1; Mat 4:1-11; 25:41; Luk 8:12; Yuxn 8:44; 12:31; Elsh 10:38; 1Yuxn 3:8; 2Kor 4:4; 1Sal 2:18; Ayan 12:9, 10; 20:10).

shek – Shek taslawda aǵash bólekleri yamasa taslar qollanılǵan, usı arqalı Qudaydıń erkin anıqlaǵan. Bazıda adamlar shek taslap, Qudaydan bir isti qalay yamasa qashan islew kerekligin soraǵan (Leb 16:8; Eshu 19:1; Yuns 1:7).

Eski Kelisimdegi ólshem birlikler

Eski Kelisimdegi ólshem birlikler

Berilgen ólshem birliklerdiń ólshemleri anıq belgili emes. Olar waqıttıń ótiwi menen ózgerip barǵan hám orınlarda bir-birinen ózgesheligi bolǵan.

Awırlıq ólshemi
Gera | 0,5 gr
Beqa | 5,5 gr
Shekel | 11 gr
Mina | 550 gr
Talant | 34 kg

Sıyımlıq ólshemi
Omer | 2,2 l
Sea | 7,5 l
Efa | 22 l
Kor/xomer | 220 l

Suyıqlıq ólshemi
Log | 0,3 l
Hin | 3,7 l
Bat | 22 l

Súwretler

Súwretler

1. Muxaddes shatır

2. Patsha Sulayman qurdırǵan Ibadatxana

3. Patsha Hirod qurdırǵan Ibadatxana joybarı Iysa Masiyx dáwirinde

4. Patsha Hirod qurdırǵan Ibadatxana Iysa Masiyx dáwirinde

Muxaddes shatır

Patsha Sulayman qurdırǵan Ibadatxana

Patsha Hirod qurdırǵan Ibadatxana joybarı Iysa Masiyx dáwirinde

Patsha Hirod qurdırǵan Ibadatxana Iysa Masiyx dáwirinde

Diagramma boyınsha kórsetilgen Izrail xalqınıń tariyxı

Diagramma boyınsha kórsetilgen Izrail xalqınıń tariyxı

Izrail xalqınıń kalendarı

Izrail xalqınıń kalendarı

Muxaddes Kitap qoljazbalarınıń foto súwretleri

Muxaddes Kitap qoljazbalarınıń foto súwretleri

«Leningrad kodeksi» Eski Kelisimniń qoljazbalarınan

Yunus payǵambardıń kitabınan alınǵan bul evreyshe qoljazba shama menen b. e. 1000-jılları kóshirilgen

Eski Kelisimniń «Qumran» qoljazbalarınıń biri

Iyshaya payǵambardıń kitabınan alınǵan bul evreyshe qoljazba shama menen b. e. sh. 100-jıllarda kóshirilgen

Eski Kelisimniń «Áyyemgi grekshe awdarma» qoljazbalarınan bir bólek

Eshua kitabınan alınǵan bul grekshe qoljazba shama menen b. e. 200-jılları kóshirilgen

Jańa Kelisimniń qoljazbalarınan «Papirus-52» dep atalǵan bólek

Yuxan jazǵan Xosh Xabardan alınǵan bul grekshe qoljazba shama menen b. e. 125-jılları kóshirilgen

«Kodeks Sinaytikus» Jańa Kelisimniń qoljazbalarınan

Matta jazǵan Xosh Xabardan alınǵan bul grekshe qoljazba shama menen b. e. 340-jılları kóshirilgen

Kartalar

Kartalar

1. Áyyemgi dáwirindegi Jaqın Shıǵıs

2. Izrail xalqınıń Mısırdan shıqqannan keyin júrip ótken jolı

3. Qanan hám onıń átirapındaǵı jerlerdiń tábiyat kartası

4. On eki urıwdıń jeri

5. Erusalim patshalar dáwirinde

6. Izrail patshalıǵı Shaul, Dawıt hám Sulayman dáwirinde

7. Izrail hám Yahuda patshalıqları

8. Assiriya patshalıǵı

9. Babiloniya patshalıǵı Yahuda xalqı súrgin etilgen dáwirinde

10. Persiya patshalıǵı

11. Aleksandr Makedonskiy patshalıǵı

12. Rim imperiyası

13. Palestina Iysa Masiyx dáwirinde

14. Iysa Masiyx dáwirindegi Erusalim

15. Paveldiń Xosh Xabar tarqatıw maqsetinde qılgán birinshi saparı

16. Paveldiń Xosh Xabar tarqatıw maqsetinde qılgán ekinshi saparı

17. Paveldiń Xosh Xabar tarqatıw maqsetinde qılgán úshinshi saparı

18. Paveldiń Rimge alıp ketiliwi

Áyyemgi dáwirindegi Jaqın Shıǵıs

Izrail xalqınıń Mısırdan shıqqannan keyin júrip ótken jolı

Qanan hám onıń átirapındaǵı jerlerdiń tábiyat kartası

On eki urıwdıń jeri

Erusalim patshalar dáwirinde

Izrail patshalıǵı Shaul, Dawıt hám Sulayman dáwirinde

Izrail hám Yahuda patshalıqları

Assiriya patshalıǵı

Babiloniya patshalıǵı Yahuda xalqı súrgin etilgen dáwirinde

Persiya patshalıǵı

Aleksandr Makedonskiy patshalıǵı

Rim imperiyası

Palestina Iysa Masiyx dáwirinde

Iysa Masiyx dáwirindegi Erusalim

Paveldiń Xosh Xabar tarqatıw maqsetinde qılgán birinshi saparı

Paveldiń Xosh Xabar tarqatıw maqsetinde qılgán ekinshi saparı

Paveldiń Xosh Xabar tarqatıw maqsetinde qılgán úshinshi saparı

Paveldiń Rimge alıp ketiliwi

Table of Contents

Muxaddes Kitap: Zabur

Alǵí sóz

Zabur

Alǵí sóz
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150

Qosímsha Materiallar
Sózlik

Adam Ulı
amalek xalqı, amalekler
ammon xalqı, ammonlar
amor xalqı, amorlar
anaq xalqı, anaqlar
Aram
arfa
Aspan Patshalıǵı
Assiriya
atanaq aǵash
Ashera (kiyeli aǵash)
Ashtarta
Ashıtqısız nan bayramı
Áke
ámeńger
Baal
Babiloniya, Babilon
Bashan
ebus xalqı, ebuslı
elshi
Eń muxaddes bólme
Erusalim
diniy muǵallim
Edom, edom xalqı, edomlılar
efod
Efrayım
faraon
Fenikiya
filist xalqı, filistler, Filistiya
Galila úlkesi
Gilad
girgash xalqı
gúna
haliluya
Xabashstan
xet xalqı, xetler
xiw xalqı, xiwler
Xosh Xabar
Ibadatxana
Iyemizdi eslew keshesi
Iye, Iyem, Iyemiz Evreyshe
Izrail
Jabrayıl
Jańa ay bayramı
Jaratqan Iye
Jaratqan Iyeniń Úyi
Jartas, qorǵawshı Jartas
jawız ruwx
jámáát
jin
joqarǵı keńes
Kárnay
Kárnay bayramı
kelisim
Kelisim sandıǵı
Kemosh
ken xalqı, kenler
kerub
kiyeli tas
Qanan
qanan xalqı, qanan xalıqları, qananlı
Qos bayramı, Jıyın-terim bayramı
Quday
Quday Taala
Qudaydıń Patshalıǵı
Qudaydıń Ruwxı
Qudaydıń Ulı, Quday Taalanıń Ulı
Qudaydıń Úyi
qurbanlıq
Qutqarılıw bayramı
qutqarıw, qutqarılıw
qız Sion
lebiyli, lebiyliler
Lira
Masiyx
may
maylaw
májilisxana
máńgilik ómir
Midiya
Midyan, midyanlılar
Mixail
Mısır
miyrim
Moab, moab xalqı, moablılar
Molox, Milkom
mór
Muxaddes
Muxaddes bólme
Muxaddes Ruwx
Muxaddes shatır
muxaddesler
orama kitap, orama qaǵaz
oraza tutıw
Óliler mákanı
óńirshe, qaltalı óńirshe
payǵambar
parisey
periz xalqı
perishte
Persiya
Purim bayramı
refa xalqı
Ruwxaniy, bas ruwxaniy
sadaqa
saddukey
Samariya
samariyalı
Sidon
Sion
suw saqlaǵısh, suw saqlanatuǵın shuqır
suwǵa shomıldırıw
súyispenshilik
súrgin
Tir
tuńǵısh ul
usınılǵan nanlar
Ushırasıw shatırı
Yahuda
yahudiy
Yahudiya
Yaqıp
záytún

Zúráát bayramı, Hápteler bayramı, Eliwinshi kúni bayramı

Shabbat kúni
shaytan
shek
Eski Kelisimdegi ólshem birlikler

Súwretler

- Muxaddes shatır

- Patsha Sulayman qurdırǵan Ibadatxana

- Patsha Hirod qurdırǵan Ibadatxana joybarı Iysa Masiyx dáwirinde

- Patsha Hirod qurdırǵan Ibadatxana Iysa Masiyx dáwirinde

Diagramma boyınsha kórsetilgen Izrail xalqınıń tariyxı

Izrail xalqınıń kalendarı

Muxaddes Kitap qoljazbalarınıń foto súwretleri

Kartalar

- Áyyemgi dáwirindegi Jaqın Shıǵıs

- Izrail xalqınıń Mısırdan shıqqannan keyin júrip ótken jolı

- Qanan hám onıń átirapındaǵı jerlerdiń tábiyat kartası

- On eki urıwdıń jeri

- Erusalim patshalar dáwirinde

- Izrail patshalıǵı Shaul, Dawıt hám Sulayman dáwirinde

- Izrail hám Yahuda patshalıqları

- Assiriya patshalıǵı

- Babiloniya patshalıǵı Yahuda xalqı súrgin etilgen dáwirinde

- Persiya patshalıǵı
- Aleksandr Makedonskiy patshalıǵı
- Rim imperiyası
- Palestina Iysa Masiyx dáwirinde
- Iysa Masiyx dáwirindegi Erusalim

- Paveldiń Xosh Xabar tarqatıw maqsetinde qılgán birinshi saparı

- Paveldiń Xosh Xabar tarqatıw maqsetinde qılgán ekinshi saparı

- Paveldiń Xosh Xabar tarqatıw maqsetinde qılgán úshinshi saparı

- Paveldiń Rimge alıp ketiliwi